Ο Δράκος της Ρόδου: Οι ιστορίες πίσω από την “ιστορία” – Aρθρο του Δρ Iωάννη Kρικώνη

Του Δρ. Ιωάννη Κρικώνη

Πριν από λίγα εικο­σι­τε­τρά­ωρα, με μια μεγα­λο­πρεπή τελετή το Ξενο­δο­χείο του νησιού μας Rodos Palace, εορ­τά­ζο­ντας τα 45 χρόνια λει­τουρ­γίας του, τοπο­θέ­τησε σε περί­ο­πτη θέση στον χώρο του ξενο­δο­χείου -και προ­σβά­σιμη σε όλο το κοινό της Ρόδου-ένα μονα­δικό μεταλ­λικό γλυπτό του Δράκου της Ρόδου, έργο του διά­ση­μου Έλληνα γλύπτη Νίκου Γιώργου Παπου­τσίδη, με το οποίο συμπλη­ρώ­νε­ται, του­λά­χι­στον εικα­στικά, ένα μεγάλο κομμάτι της μυθι­στο­ρίας του νησιού μας.

Η ιστορία του Δράκου, με την οποία είχε ασχο­λη­θεί στο παρελ­θόν διε­ξο­δικά ο Κ. Τσα­λα­χού­ρης με μια σειρά άρθρων στον τοπικό τύπο και απε­τέ­λεσε επίσης πηγή έμπνευ­σης για το Μεσαιω­νικό Φεστι­βάλ που διορ­γα­νώ­νει κάθε χρόνο το Μεσαιω­νικό Ρόδο, παρα­μέ­νει μια σχετικά άγνωστη ιστορία για το ευρύ κοινό του νησιού μας.

Σύμφωνα με το αφήγημα, την περίοδο της Ιππο­το­κρα­τίας, στην περιοχή που εδράζει σήμερα το Rodos Palace, κάνει την εμφά­νισή του ένα τέρας (1342), το οποίο αρχικά κατα­σπα­ράσ­σει ζώα αλλά κατόπιν επι­τί­θε­ται και σε ανθρώ­πους ενώ στο τέλος σκο­τώ­νει και Ιππότες.

Ενώ ο Μέγας Μάγι­στρος δια­τάσ­σει τους Ιππότες να μην ανα­με­τρη­θούν με τον “Δράκο”, ένα νεαρός Ιππότης, ο Dieudonne de Gozon, παρα­κούει τις εντολές και, αφού εξα­σκεί­ται με ένα ομοίωμα δράκου στην πατρίδα του τη Γαλλία, επι­στρέ­φει στη Ρόδο και φονεύει τον Δράκο, κερ­δί­ζο­ντας την αγάπη του λαού και τον θαυ­μα­σμό από τους άλλους Ιππότες, προ­κα­λώ­ντας όμως παράλ­ληλα και την οργή του Μεγάλου Μάγι­στρου ο οποίος και τον φυλα­κί­ζει για την ανυ­πα­κοή του.

Λίγα χρόνια αργό­τερα, ο Dieudonne de Gozon -υπαρκτό πρόσωπο- θα γίνει ο ίδιος Μέγας Μάγι­στρος στη Ρόδο (1346-1353) και θα μείνει στην Ιστορία του Τάγ­μα­τος ως ικανός ηγή­το­ρας, λόγω των στρα­τιω­τι­κών και διοι­κη­τι­κών του ικα­νο­τή­των.

Η ιστορία αυτή ίσως να είχε μείνει άγνωστη, εάν δεν την συμπε­ριε­λάμ­βανε (κατέ­γραψε ή επι­νό­ησε ή παρερ­μή­νευσε) ο Giacomo Bosio (1544-1627) στο έργο του Dell’istoria della Sacra Religione, Giovanni di Santo dell’illustrissima milizia Gierosolimitano, στο οποίο κατα­γρά­φει την “επίσημη” ιστορία του Τάγ­μα­τος των Ιωαν­νι­τών, και το οποίο ολο­κλη­ρώ­θηκε γύρω στο 1621, δηλαδή περίπου 3 αιώνες μετά από το περι­στα­τικό της δρα­κο­φο­νίας. Το γεγονός ότι υπάρχει μια από­σταση τρια­κο­σίων χρόνων ανάμεσα σε «συμβάν» και κατα­γραφή δημιουρ­γεί προ­βλη­μα­τι­σμό μεν αλλά σε καμία περί­πτωση δεν δύναται να οδη­γή­σει στην απόρ­ριψη ενός κάποιου συμ­βά­ντος.

Ο Giacomo Bosio θεω­ρεί­ται δε αρκετά σοβαρός συγ­γρα­φέας, ώστε να θεω­ρεί­ται το αφήγημα του απλή μυθο­πλα­σία.

Ποιες όμως είναι οι ιστο­ρίες πίσω από την ιστορία; Σε ποια εποχή γράφει ο Giacomo Bosio;

Στη Γαλλία, αλλά και γενι­κό­τερα στον Δυτικό κόσμο, η σύγκρουση ανάμεσα στην Καθο­λική Εκκλη­σία και τους μεταρ­ρυθ­μι­στές (προ­τε­στά­ντες) έχει λάβει την αγριό­τερη της μορφή με τους Θρη­σκευ­τι­κούς Πολέ­μους, οι οποίοι θα κοστί­σουν τη ζωή σε εκα­τομ­μύ­ρια Ευρω­παί­ους, ενώ την ίδια στιγμή το ιππο­τικό ιδεώδες έχει πλέον πεθάνει.

Στη νοτιο­α­να­το­λική Ευρώπη ένας δυτικός συνα­σπι­σμός κέρδισε μια νίκη επί του οθω­μα­νι­κού στόλου στη Ναυ­μα­χία της Ναυ­πά­κτου (1571). Ήταν ένα εντυ­πω­σιακό, αν και περισ­σό­τερο συμ­βο­λικό, πλήγμα στην εικόνα του αήτ­τη­του των Οθω­μα­νών, οι οποίοι επα­να­κάμ­πτουν γρήγορα και φαί­νε­ται να απει­λούν και πάλι τον δυτικό κόσμο.

Το αφήγημα του δράκου της Ρόδου, ως μια περισ­σό­τερο συμ­βο­λική ιστορία, έρχεται λοιπόν να τονώσει την πλη­γω­μένη υπε­ρη­φά­νεια των πιστών της Καθο­λι­κής Εκκλη­σίας, να ανα­πτε­ρώ­σει το ηθικό του δυτικού κόσμου και να δια­σώ­σει τη φήμη ή τη μνήμη των παλιών ιπποτών. Είναι σε μεγάλο βαθμό μια απά­ντηση στο έργο Δον Κιχώτης το οποίο έχει εκδοθεί λίγα χρόνια πριν (1615).

Μέχρι εδώ όλα βρί­σκουν μια ικα­νο­ποι­η­τική εξήγηση και δύνα­νται να ερμη­νεύ­σουν αυτήν την όμορφη αλλά μετα­φυ­σική αφήγηση. Βέβαια υπάρχει μια μικρή ιστο­ρική ασυ­νέ­χεια στην κατα­γραφή. Αν ο Dieudonne de Gozon το 1342 είναι νεαρός ιππότης, πώς πεθαί­νει γέρος το 1353; Και πώς ήταν δυνατόν να υπερ­κε­ρά­σει παλαιό­τε­ρους και εμπει­ρό­τε­ρους ιππότες για το χρίσμα του Μεγάλου Μαγί­στρου; Είναι δυνατόν ο Giacomo Bosio να παρα­βλέ­πει την αντί­φαση;

Ας υπο­θέ­σουμε ότι το όλο αφήγημα είναι προϊόν φαντα­σίας και ότι ο Dieudonne de Gozon δεν υπήρξε ποτέ Δρα­κο­φο­νιάς. Επίσης, το 1621 δεν είναι ένα εύκολο έτος για να διη­γεί­σαι ιστο­ρίες με δράκους. Γιατί επι­λέ­γε­ται το συγκε­κρι­μένο άτομο ως πρω­τα­γω­νι­στής της Ιστο­ρίας;

Ο Dieudonne de Gozon, ακόμη και αν δεν είναι ο ίδιος Δρα­κο­φο­νιάς, κατά­γε­ται από μια περιοχή στην οποία έλαβε χώρα μια “ιστο­ρική” δρα­κο­φο­νία. Σύμφωνα με τον μύθο, η Μάρθα -αδελφή του ανα­στά­ντος Λαζάρου- κατα­φεύ­γει στη Νότια Γαλλία στην περιοχή που ονο­μά­ζε­ται σήμερα Ταρα­σκόν και απαλ­λάσ­σει την περιοχή από ένα τέρας το οποίο είχε το ίδιο όνομα (Tarasque). Η Αγία Μάρθα βρήκε το θηρίο, το γοή­τευσε με ύμνους και προ­σευ­χές και το οδήγησε στην πόλη. Οι άνθρω­ποι του επι­τέ­θη­καν. Το τέρας δεν πρόβαλε αντί­σταση και σκο­τώ­θηκε εκεί. Στη συνέ­χεια, η Μάρθα κήρυξε στην πόλη και οδήγησε πολλούς κατοί­κους στον Χρι­στια­νι­σμό. Το γεγονός αυτό εορ­τά­ζε­ται μέχρι σήμερα στην περιοχή με ομοιώ­ματα δράκου και σχε­τι­κές ανα­πα­ρα­στά­σεις.

Ο πατρο­γο­νι­κός πύργος του Dieudonne de Gozon (Λανγκντόκ-Ρουσιγιόν), ο οποίος υφί­στα­ται μέχρι σήμερα, απέχει λίγες μόνο ώρες από την Ταρα­σκόν. Με ανα­γω­γικό έμμεσο τρόπο ο Bosio συνδέει την οικο­γέ­νεια με το συμβάν και με τη γένεση του Χρι­στια­νι­σμού στην Γαλλία. Αλλά και άλλοι ηγή­το­ρες του Τάγ­μα­τος συν­δέ­ο­νται με την συγκε­κρι­μένη περιοχή. Γιατί να επι­λε­γεί ο Dieudonne de Gozon;

Ας γυρί­σουμε στο “συμβάν” και στο παρελ­κό­μενο αφήγημα. Ο Dieudonne de Gozon σκο­τώ­νο­ντας τον Δράκο αφαιρεί από το κρανίο του μια πέτρα, η οποία είναι ταυ­τό­χρονα θερα­πευ­τική αλλά και δηλη­τη­ριώ­δης. Την πέτρα αυτή θα την στείλει στο πατρικό του και θα παρα­μεί­νει εκεί μέχρι την κατα­στροφή του οικο­γε­νεια­κού πύργου οπότε και χάνεται.

Η πέτρα αυτή “υπάρχει” την περίοδο που ο Giacomo Bosio γράφει την ιστορία του και θα πάρει μεγάλες δια­στά­σεις στην μυστι­κι­στική δυτική παρά­δοση (Occult Sciences: The Philosophy of Magic, Eusèbe Salverte, Anthony Todd Thomson, 1829 – The Broad Stone of Honour, The True Sense and Practice of Chivalry, 1822, Kenelm Henry Digby – Dragon’s Blood & Willow Bark: The Mysteries of Medieval Medicine,Toni Mount).

Είναι λοιπόν η όλη διήγηση μια μυστι­κι­στική αναφορά δυτικού τύπου;

Ας υπεν­θυ­μί­σουμε ότι οι Ιωαν­νί­τες Ιππότες είναι πριν από όλα Νοσο­κό­μοι, δηλαδή θερα­πευ­τές και μετά στρα­τιώ­τες και μοναχοί. Την εποχή που γράφει ο Bosio, εκτός των θρη­σκευ­τι­κών πολέμων, διε­ξά­γε­ται και ένας άλλος “πόλεμος” επι­στη­μο­νι­κού χαρα­κτήρα. Είναι η μάχη στη Φαρ­μα­κο­λο­γία ανάμεσα σε εκεί­νους οι οποίοι επι­μέ­νουν στη Βοτα­νο­λο­γία και εκεί­νους οι οποίοι ανα­κα­λύ­πτουν τις ιδιό­τη­τες των ανόρ­γα­νων χημικών ενώσεων.

«Στα­διακά παρου­σιά­στη­καν νέες αντι­λή­ψεις για τη χημεία και αντί των άκαρπων ανα­ζη­τή­σεων της φιλο­σο­φι­κής λίθου και των ελι­ξι­ρίων της ζωής, ήδη από τον 15ο μέχρι τον 17ο αιώνα άρχισε η έρευνα της επί­δρα­σης νέων ανόρ­γα­νων χημικών ενώσεων επί του πάσχο­ντος οργα­νι­σμού, που βοήθησε στην εξέλιξη της γενικής χημείας» (Ελένη Σκαλτσά, Ιστορία της Φαρ­μα­κευ­τι­κής).

Στην Ιστορία των Επι­στη­μών, η σύγκρουση αυτή θα μείνει ως “η διαμάχη του αντι­μο­νίου” και υπήρξε η σύγκρουση ανάμεσα στον Παρά­κελσο και τους μαθητές του και των οπαδών της βοτα­νι­κής θερα­πείας.

Η μάχη αυτή δεν έχει μόνο επι­στη­μο­νικά αλλά και φιλο­σο­φικά και θεο­λο­γικά χαρα­κτη­ρι­στικά. Υπήρξε η αρχή της παρακ­μής του μεσαιω­νι­κού τρόπου σκέψης και οδήγησε σε κατάρ­ρευση θεσμών και επαγ­γελ­μα­τι­κών ομάδων. Δεν ήταν μια διαμάχη μεταξύ ειδικών αλλά μια σύγκρουση κοι­νω­νική, η οποία είχε ως απο­τέ­λε­σμα συλ­λή­ψεις, φυλα­κί­σεις και εκτε­λέ­σεις. Συν­δέ­ε­ται με την γέννηση των σύγ­χρο­νων Επι­στη­μών και την κατάρ­ρευση του κύρους της καθο­λι­κής Εκκλη­σίας στις Επι­στή­μες. Μάλιστα μεταξύ των Ιατρι­κών Σχολών Παρι­σίων και Montpellier (υπο­στη­ρι­κτές του αντι­μο­νίου) ξέσπασε έντονη φιλο­νι­κία για τη χρήση του αντι­μο­νίου.

Και πού βρί­σκε­ται το Montpellier; Ανάμεσα στον πύργο των de Gozon και στο Ταρα­σκόν!

Η διαμάχη μεταξύ οπαδών και κατη­γό­ρων του αντι­μο­νίου κράτησε 100 χρόνια και τελεί­ωσε περίπου το 1660 με την νίκη των οπαδών του Παρά­κελ­σου.

Τι σχέση έχουν όμως όλα αυτά με την ιστορία μας; Το μυστικό βρί­σκε­ται στο όνομα του ήρωα!

Dieudonne μετα­φρά­ζε­ται στα ελλη­νικά Θεό­δο­τος αλλά λίγο περι­γρα­φι­κό­τερα σημαί­νει “δώρο Θεού”. Ο Παρά­κελ­σος περι­γρά­φει τα φάρμακα και τις θερα­πείες ως δώρο θεού. Άρα φάρμακο και Dieudonne ταυ­τί­ζο­νται μετα­φο­ρικά. Τα ίδια φάρμακα, σύμφωνα με τον Παρά­κελσο, δύνα­νται να είναι θερα­πευ­τικά ή δηλη­τή­ρια (φάρμακο ή φαρμάκι), όπως και η πέτρα που βγάζει ο ιππότης από τον δράκο.

Τι είναι όμως ο Δράκος;

«Ο δράκος είναι το αντι­μό­νιο που συν­δέ­ε­ται με το σίδερο…» ανα­φέ­ρει το μνη­μειώ­δες έργο “Histoire de la Philosophie Ηermetique” του 1742, ένα σπα­νιό­τατο βιβλίο το οποίο αναλύει την Αλχη­μεία και δεν ασχο­λεί­ται με τον Δράκο της Ρόδου ή τους ιππότες. Η δρα­κο­φο­νία αποκτά τελείως δια­φο­ρε­τικό νόημα.

Θερα­πεία (Dieudonne) δύναται να δοθεί μόνο με την κάθαρση του αντι­μο­νίου (πέτρα) από τα άλλα μέταλλα (δράκος).

Συν­δέ­ο­ντας τα παρα­πάνω, δια­πι­στώ­νουμε ότι είναι πιθανόν ο Bosio να χρη­σι­μο­ποιεί ένα κάποιο συμβάν του παρελ­θό­ντος για να στείλει ένα κρυ­πτο­γρα­φη­μένο μήνυμα ότι στην εξε­λισ­σό­μενη την εποχή εκείνη διαμάχη του αντι­μο­νίου, το Τάγμα των Ιωαν­νι­τών με μια φαρ­μα­κευ­τική πείρα αιώνων υιο­θε­τεί την άποψη του Παρά­κελ­σου, κάτι αδύνατο να ειπωθεί ανοιχτά, λόγω του γεγο­νό­τος ότι ο Παρά­κελ­σος είναι φανα­τικά αντι­κα­θο­λι­κός.

Ατε­νί­ζο­ντας το όμορφο άγαλμα, δώρο της οικο­γέ­νειας Καμπου­ράκη στον ροδιακό λαό, κάποιοι από μας ίσως ανα­πο­λή­σουν παλιές ρομα­ντι­κές ιστο­ρίες με δράκους και ιππότες. Κάποιοι άλλοι όμως θα απο­τί­σουν φόρο τιμής στους πρω­το­πό­ρους της Επι­στή­μης οι οποίοι έπρεπε να παλέ­ψουν με άλλα θηρία για την απε­λευ­θέ­ρωση της Ανθρω­πό­τη­τας από τα δεσμά του σκότους.