“Ενημέρωση και προβληματισμοί για το ΠΕΠ Νοτίου Αιγαίου 2014-2020”

Γράφει ο Δημή­τριος Μίχαλος

Στη Σύρο, στις 21.06.2019, πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε η 5η Συνε­δρί­αση της Επι­τρο­πής Παρα­κο­λού­θη­σης, για την πρόοδο υλο­ποί­η­σης του Επι­χει­ρη­σια­κού Προ­γράμ­μα­τος «Νότιο Αιγαίο 2014 – 2020» Πριν ανα­φερθώ στην συνε­δρί­αση και στην πορεία του προ­γράμ­μα­τος, θέλω να επι­ση­μάνω τα σημεία που με προ­βλη­μα­τί­ζουν στο να επι­τευ­χθούν στο σύνολο τους οι κυριό­τε­ρες προ­τε­ραιό­τη­τες του προ­γράμ­μα­τος, που είναι: η ενί­σχυση της οικο­νο­μι­κής βάσης, με την ανά­δειξη και ανά­πτυξη και­νο­το­μίας, την ανά­καμψη της μετα­ποί­η­σης με στόχο την αντι­με­τώ­πιση της του­ρι­στι­κής μονοει­δί­κευ­σης, με την ενί­σχυση της χρήσης των τεχνο­λο­γιών πλη­ρο­φο­ρι­κής και επι­κοι­νω­νιών και με την βελ­τί­ωση δικτύων και υπη­ρε­σιών, η εξα­σφά­λιση της αει­φο­ρίας με την αντι­με­τώ­πιση των περι­βαλ­λο­ντι­κών προ­βλη­μά­των και τη συνετή δια­χεί­ριση και αξιο­ποί­ηση των πόρων.

Τα ανη­συ­χη­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά που δια­κρίνω αν και είμαστε στο μέσον σχεδόν της Προ­γραμ­μα­τι­κής Περιό­δου είναι:

1. Η Υπο­στε­λέ­χωση των τεχνι­κών υπη­ρε­σιών από μηχα­νι­κούς, καθώς και η ανυ­παρ­ξία τεχνι­κών υπη­ρε­σιών στους 24 από τους 34 δήμους. Το κενό αυτό προ­σπα­θεί να το καλύψει η τεχνική υπη­ρε­σία της Περι­φέ­ρειας, χωρίς όμως να επαρκεί το επι­στη­μο­νικό προ­σω­πικό με συνέ­πεια μεγάλα και σημα­ντικά έργα να επα­φί­ο­νται στο φιλό­τιμο και στην μεγάλη προ­σπά­θεια. Π.χ. για τις Κυκλά­δες οι μηχα­νι­κοί είναι δύο και αυτοί με αβέβαιο μέλλον, αφού ανά πάσα στιγμή μπορεί να μετα­κι­νη­θούν.

2. Το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο που «απα­γο­ρεύει», σύμφωνα και με δήλωση του ιδίου του περι­φε­ρειάρχη Νοτίου Αιγαίου κ. Γ. Χατζη­μάρ­κου, να ξεκι­νή­σει 47 έργα για τα οποία είναι έτοιμη σε όλα η Περι­φέ­ρεια.

3. Έλλειψη ενδια­φέ­ρο­ντος από για­τρούς και νοση­λευ­τικό προ­σω­πικό για την στε­λέ­χωση δομών υγείας. Έχουν ολο­κλη­ρω­θεί κέντρα υγείας αλλά δεν μπορούν να λει­τουρ­γή­σουν.

4. Αδυ­να­μία πολλών δικαιού­χων και δήμων να ολο­κλη­ρώ­σουν ενταγ­μένα έργα. Μέχρι τώρα μόνο το 27% των επι­λέ­ξι­μων δαπανών έχει πλη­ρω­θεί.

5. Μεγάλη καθυ­στέ­ρηση στον Άξονα 1 που αφορά στην και­νο­το­μία και που είναι προ­τε­ραιό­τητα, όπως επε­σή­μανε και ο εκπρό­σω­πός από την Γενική διεύ­θυνση Περι­φε­ρεια­κής Πολι­τι­κής της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής κ. Mario Rodrigues.

6. Και τέλος τα πρό­στιμα που πλη­ρώ­νουμε για την μη ολο­κλή­ρωση έργων επε­ξερ­γα­σίας λυμάτων και την συνέ­χιση της παρά­νο­μης λει­τουρ­γίας χωμα­τε­ρών. Σύντομα θα υπάρχει ο κίν­δυ­νος να προ­στε­θούν σε αυτά και τα πρό­στιμα για την μη τήρηση των υπο­χρε­ώ­σεων μας στην ανα­κύ­κλωση των στερεών απορ­ριμ­μά­των.

Πιο ανα­λυ­τικά

Ο Περι­φε­ρειάρ­χης Νοτίου Αιγαίου και Πρό­ε­δρος της Επι­τρο­πής, Γιώργος Χατζη­μάρ­κος, στην ειση­γη­τική του ομιλία στην έναρξη της συνε­δρί­α­σης, ανέφερε ότι, στο μέσον σχεδόν της Προ­γραμ­μα­τι­κής Περιό­δου, το Επι­χει­ρη­σιακό Πρό­γραμμα της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου υλο­ποιεί­ται ομαλά και πετυ­χαί­νει τους στόχους του. Παρά τα προ­βλή­ματα κινεί­ται με ρυθμούς υλο­ποί­η­σης και απορ­ρό­φη­σης αρκετά πάνω από τον μέσο όρο των Τομε­α­κών και Περι­φε­ρεια­κών Προ­γραμ­μά­των του ΕΣΠΑ. Ο ρυθμός υλο­ποί­η­σης δείχνει ότι στο τέλος της προ­γραμ­μα­τι­κής αυτής περιό­δου -δηλαδή στο τέλος του 2023- θα έχουν αξιο­ποι­η­θεί πλήρως οι πόροι του, οι οποίοι πάντως δεν είναι επαρ­κείς για να καλύ­ψουν τις τερά­στιες ανάγκες των νησιών.

Ειδι­κό­τερα, στην εισή­γησή του ο Περι­φε­ρειάρ­χης ανέφερε: «Είναι σημα­ντικό να βρι­σκό­μα­στε σε αυτό το τραπέζι και να συνε­δριά­ζει αυτό το ευρύ, συλ­λο­γικό όργανο, που είναι το κατ’ εξοχήν αρμόδιο για τον έλεγχο της σωστής και απο­τε­λε­σμα­τι­κής υλο­ποί­η­σης του Προ­γράμ­μα­τος. Και νιώθω ιδιαί­τερη ικα­νο­ποί­ηση που όπως θα δια­πι­στώ­σετε κι εσείς η πρόοδος του Προ­γράμ­μα­τος δείχνει ότι • το Πρό­γραμμα αφενός δια­τη­ρεί στο ακέραιο τους πόρους του, περ­νώ­ντας «αλώβητο» από τη δια­δι­κα­σία της επί­τευ­ξης των ενδιά­με­σων στόχων του Πλαι­σίου Επί­δο­σης, δια­τη­ρεί δηλαδή το 6% των πόρων του (περίπου 10,5 εκ. €), αφού πέτυχε τα ορόσημα που είχαν τεθεί στο πλαίσιο επί­δο­σης και ότι • στο τέλος της προ­γραμ­μα­τι­κής αυτής περιό­δου -δηλαδή στο τέλος του 2023- θα έχουμε αξιο­ποι­ή­σει πλήρως τους πόρους του. Πόρους που φυσικά θεω­ρούμε ότι δεν είναι επαρ­κείς για να καλύ­ψουμε τις τερά­στιες ανάγκες των νησιών μας. Με τη δουλειά που έχει γίνει τα προη­γού­μενα χρόνια και ενώ βρι­σκό­μα­στε σχεδόν στο μέσο της Προ­γραμ­μα­τι­κής Περιό­δου, το Πρό­γραμμα κυλά πάνω σε σταθερή και σίγουρη δια­δρομή και παρά τα προ­βλή­ματα που αντι­με­τω­πί­ζει πετυ­χαί­νει τους στόχους του. Το Πρό­γραμμά μας κινεί­ται με ρυθμούς υλο­ποί­η­σης και απορ­ρό­φη­σης αρκετά πάνω από τον μέσο όρο των Τομε­α­κών και Περι­φε­ρεια­κών Προ­γραμ­μά­των του ΕΣΠΑ.

Όπως ξέρετε όλοι, εξα­κο­λου­θούμε να δια­νύ­ουμε μια περίοδο στην οποία οι δυσχε­ρείς οικο­νο­μι­κές εξε­λί­ξεις μετέ­τρε­ψαν τους ευρω­παϊ­κούς πόρους –που δια­τί­θε­νται μέσω των κοι­νο­τι­κών προ­γραμ­μά­των και πρω­τί­στως του ΕΣΠΑ- στο κυρί­αρχο χρη­μα­το­δο­τικό και ανα­πτυ­ξιακό σχέδιο για τη χώρα. Στην Περι­φέ­ρειά μας όπου εκτός από τις δυσκο­λίες της πολυ­ε­τούς οικο­νο­μι­κής κρίσης, αντι­με­τω­πί­ζουμε επι­πρό­σθετα και τις δυσκο­λίες που δημιουρ­γεί η νησιω­τική ιδιαι­τε­ρό­τητά της, έχουμε θέσει εξαρχής ως πρω­ταρ­χικό στόχο τη βέλ­τι­στη αξιο­ποί­ηση των δια­θέ­σι­μων πόρων, ώστε αυτοί να έχουν πολ­λα­πλα­σια­στικά απο­τε­λέ­σματα για την οικο­νο­μία και την κοι­νω­νία των νησιών μας».

Σύμφωνα με τα στοι­χεία που παρου­σί­ασε ο Περι­φε­ρειάρ­χης, οι δράσεις που έχουν εξει­δι­κευ­τεί και εγκρι­θεί μέχρι τώρα, φτάνουν συνο­λικά τα 255,2 εκ. €, που αντι­στοι­χούν στο 148% των πόρων του Προ­γράμ­μα­τος. Οι προ­σκλή­σεις για υποβολή προ­τά­σεων προς ένταξη που έχουν δημο­σιο­ποι­η­θεί, έφτασαν τις 94 και ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός τους τα 229,4 εκ. €. Στο πλαίσιο αυτών των προ­σκλή­σεων έχουν εντα­χθεί 183 έργα και δράσεις,

προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού Δημό­σιας Δαπάνης 177,6 εκ. €, αγγί­ζο­ντας σε ποσοστό το 103% του Προ­γράμ­μα­τος. Αντί­στοιχα οι νομικές δεσμεύ­σεις, οι συμ­βά­σεις δηλαδή που έχουν υπο­γρα­φεί για αυτά τα έργα έφτασαν τα 97,3 εκ. €, ξεπερ­νώ­ντας το 56%, οι δε δαπάνες ξεπέ­ρα­σαν τα 45 εκ. €, με το ποσοστό απορ­ρό­φη­σης να φτάνει το 26%.

Ανάμεσα στα έργα που έχουν εντα­χθεί μέχρι στιγμής περι­λαμ­βά­νο­νται:

Ø 29 έργα κατα­σκευής δικτύων ύδρευ­σης ή μονάδων αφα­λα­τώ­σεων Ø 21 έργα κατα­σκευής, επέ­κτα­σης και εξο­πλι­σμού σχο­λι­κών μονάδων Ø 20 έργα κατα­σκευής και ανα­βάθ­μι­σης υπο­δο­μών υγείας και πρό­νοιας Ø 6 έργα για τη βελ­τί­ωση ασφά­λειας λιμε­νι­κών εγκα­τα­στά­σεων Ø 18 δράσεις ψηφια­κών εφαρ­μο­γών Ø 6 έργα προ­στα­σίας, ανά­δει­ξης και προ­βο­λής φυσικού περι­βάλ­λο­ντος και του­ρι­σμού Ø 3 έργα προ­στα­σίας και ανά­δει­ξης αρχαιο­λο­γι­κών χώρων και 3 έργα κατα­σκευής αρχαιο­λο­γι­κών μου­σείων Ø 4 έργα αντι­πλημ­μυ­ρι­κής προ­στα­σίας Ø 13 Κέντρα Κοι­νό­τη­τας Ø 13 Κέντρα Υπο­στή­ρι­ξης και φρο­ντί­δας ευπαθών ομάδων Ø 8 έργα εναρ­μό­νι­σης οικο­γε­νεια­κής και επαγ­γελ­μα­τι­κής ζωής Ø 2 κοι­νω­νικά φαρ­μα­κεία Ø 5 δράσεις για την ψυχική υγεία και τις εξαρ­τή­σεις Ø 3 έργα ερευ­νη­τι­κών υπο­δο­μών Ø 73 επεν­δυ­τικά σχέδια νέων του­ρι­στι­κών επι­χει­ρή­σεων

Όσον αφορά στις μελ­λο­ντι­κές προ­ο­πτι­κές του Προ­γράμ­μα­τος, ο Περι­φε­ρειάρ­χης εξέ­φρασε τις ευχα­ρι­στίες του προς την ηγεσία του Υπουρ­γείου Οικο­νο­μίας και Ανά­πτυ­ξης και τον Γενικό Γραμ­μα­τέα Δημ. Επεν­δύ­σεων & ΕΣΠΑ κ. Π. Κορκολή-για τη στήριξή τους και για τη νέα έγκριση υπερ­δέ­σμευ­σης, που δίνει τη δυνα­τό­τητα ένταξης, το επόμενο διά­στημα, των ώριμων έργων που είναι έτοιμα προς υποβολή στο Πρό­γραμμα.

Τόνισε επίσης, ως ιδιαι­τέ­ρως σημα­ντικό το γεγονός, ότι με τα σημε­ρινά δεδο­μένα, η Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου δεν κατα­τάσ­σε­ται πια στις περισ­σό­τερο ανε­πτυγ­μέ­νες ευρω­παϊ­κές Περι­φέ­ρειες στο πλαίσιο της νέας προ­γραμ­μα­τι­κής περιό­δου 2021-2027.

«Είναι σημα­ντικό όχι γιατί μειώ­θηκε το ΑΕΠ της Περι­φέ­ρειας ως απο­τέ­λε­σμα της κρίσης, αλλά γιατί μοχθή­σαμε το προη­γού­μενο διά­στημα να πεί­σουμε την Ευρω­παϊκή Επι­τροπή, ότι ο τρόπος αξιο­λό­γη­σης των Περι­φε­ρειών οδη­γούσε σε στα­τι­στικό λάθος για τη δικής μας Περι­φέ­ρεια. Νιώ­θουμε δικαιω­μέ­νοι, γιατί αυτή τη φορά εισα­κου­στή­καμε από τα κέντρα λήψης των απο­φά­σεων. Με τη νέα αυτή κατη­γο­ριο­ποί­ηση ανα­μέ­νουμε και σημα­ντική αύξηση των πόρων που θα δια­τε­θούν στην Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου τη νέα Προ­γραμ­μα­τική Περίοδο», ανέφερε ο κ. Χατζη­μάρ­κος.

Τώρα σχετικά με την νέα προ­γραμ­μα­τική περίοδο 2021 – 2027 ο προ­γραμ­μα­τι­σμός έχει ξεκι­νή­σει και σύμφωνα με την 1η εγκύ­κλιο που εκδό­θηκε αυτές τις ημέρες:

Ø μέσα στον Ιούνιο θα γίνει η συγκρό­τηση των Ομάδων Σχε­δια­σμού από τα Υπουρ­γεία και τις Περι­φέ­ρειες και θα εκδοθεί Υπουρ­γική Απόφαση για τη συγκρό­τηση Επι­τρο­πής Σχε­δια­σμού Πολι­τι­κής ΕΣΠΑ και των υπο­στη­ρι­κτι­κών Γραμ­μα­τειών Ø έως τις 9 Σεπτεμ­βρίου θα πρέπει να υπο­βλη­θούν οι προ­τά­σεις από τους αρμό­διους φορείς πολι­τι­κής και θα ακο­λου­θή­σει η άτυπη υποβολή του ΕΣΠΑ στην ΕΕ ώστε να γίνει δια­βού­λευση μετά την έγκρισή του από το Υπουρ­γικό Συμ­βού­λιο Ø Τον Μάρτιο του 2020 προ­βλέ­πε­ται η επίσημη υποβολή του ΕΣΠΑ στην ΕΕ, η δια­βού­λευση με τις Υπη­ρε­σίες της και η έγκρισή του εντός 2 μηνών

Ø Έως τις 30/6/2020 θα έχει γίνει η επίσημη υποβολή των Επι­χει­ρη­σια­κών Προ­γραμ­μά­των στην ΕΕ, τα οποία θα εγκρι­θούν εντός προ­θε­σμίας 6 μηνών από την υποβολή τους.

Δημή­τριος Μίχαλος – Τακτικό μέλος της Επι­τρο­πής Παρα­κο­λού­θη­σης του Επι­χει­ρη­σια­κού Προ­γράμ­μα­τος Νοτίου Αιγαίου, ως Εκπρό­σω­πος του Πανελ­λη­νίου Δικτύου Οικο­λο­γι­κών Οργα­νώ­σεων (ΠΑΝΔΟΙΚΟ)