Κάθε πόλη της Ελλάδας και ένα ΑΕΙ – «Συνωστισμός» στον ακαδημαϊκό χάρτη

Πλήγμα στην ακα­δη­μαϊκή οντό­τητα ελλη­νι­κών πανε­πι­στη­μίων, που υπό τις δύσκο­λες συν­θή­κες κατα­φέρ­νουν να δια­πρέ­πουν, επι­φέ­ρει ο υπουρ­γός Παι­δείας Κώστας Γαβρό­γλου. Υιο­θε­τώ­ντας και επαυ­ξά­νο­ντας μικρο­κομ­μα­τι­κές τακτι­κές κυβερ­νή­σεων των δύο τελευ­ταίων δεκα­ε­τιών, έχει «ξεχει­λώ­σει» ακόμη περισ­σό­τερο τον χάρτη της τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης, ιδρύ­ο­ντας τμήματα ακόμη και σε μικρές, περι­φε­ρεια­κές πόλεις. Η Ελλάδα έχει πάρα πολλά ΑΕΙ για τον πλη­θυ­σμό της. Δια­θέ­τουμε 23 πανε­πι­στή­μια και ένα ΤΕΙ, με 430 τμήματα. Ενα μέτρο σύγκρι­σης είναι η Ολλαν­δία· έχοντας περίπου 50% περισ­σό­τε­ρους κατοί­κους και με το ένα τρίτο της έκτασης της Ελλάδας, αλλά και τετρα­πλά­σιο σχεδόν ΑΕΠ, έχει μόλις δεκα­τρία πανε­πι­στή­μια. Ο ακα­δη­μαϊ­κός χάρτης της Ελλάδας, που παρου­σιά­ζει σήμερα η «Κ», είναι απο­κα­λυ­πτι­κός. Συνο­λικά 55 πόλεις –πρω­τεύ­ου­σες νομών και μικρές πόλεις– δια­θέ­τουν ένα του­λά­χι­στον πανε­πι­στη­μιακό τμήμα. Μάλιστα, ο κ. Γαβρό­γλου, σε μια παλαιο­κομ­μα­τι­κής αντί­λη­ψης τακτική, απο­φά­σισε να δημιουρ­γη­θούν τα επόμενα χρόνια άλλα 38 νέα τμήματα, προ­σθέ­το­ντας στον ακα­δη­μαϊκό χάρτη έξι πόλεις.

Ειδι­κό­τερα, μετά τον –απο­τυ­χη­μένο, κατά τους περισ­σό­τε­ρους– ανα­σχε­δια­σμό της τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης το 2012-2013 με το σχέδιο «Αθηνά», ο κ. Γαβρό­γλου με πρόδηλη μικρο­κομ­μα­τική στό­χευση μετέ­τρεψε τα ΤΕΙ σε πανε­πι­στή­μια, ενώ δημιούρ­γησε και νέα πανε­πι­στη­μιακά τμήματα. Βεβαίως, ενώ τα προη­γού­μενα χρόνια υπήρξαν πιέσεις βου­λευ­τών και τοπικών αρχό­ντων –ακόμη και μητρο­πο­λι­τών– «για ένα τμήμα στην πόλη μας», αλλά και απορ­ρί­ψεις αιτη­μά­των (π.χ. το Αργος επί χρόνια περί­μενε ένα τμήμα), αυτή τη φορά ο υπουρ­γός Παι­δείας Κώστας Γαβρό­γλου απο­φά­σισε να τα… δώσει όλα για να μη μείνει ουδείς παρα­πο­νού­με­νος. Ετσι έγιναν δεκτές όλες οι εκπρό­θε­σμες τρο­πο­λο­γίες βου­λευ­τών του ΣΥΡΙΖΑ, στον τελευ­ταίο νόμο 4610/19.

Μερικά από τα στα­τι­στικά –τρα­γε­λα­φικά και παρά­δοξα– του νέου χάρτη ΑΕΙ:

• Σε 15 πόλεις υπάρχει μόνον ένα τμήμα. Ακόμη, σε έξι πόλεις προ­βλέ­πε­ται να λει­τουρ­γή­σει ένα τμήμα από το 2020-2021 και μετά.

• Σε 7 πόλεις υπάρ­χουν δύο τμήματα.

• Υπάρ­χουν τμήματα σε πόλεις που ανήκουν σε άλλη περι­φέ­ρεια από εκείνη του πανε­πι­στη­μίου τους. Ενδει­κτικά, το τμήμα στο Καρ­πε­νήσι της Στερεάς Ελλάδος ανήκει στο Γεω­πο­νικό Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών. Αντι­θέ­τως, το τμήμα στη Λαμία (επίσης Περι­φέ­ρεια Στερεάς Ελλάδος) ανήκει στο Πανε­πι­στή­μιο Θεσ­σα­λίας. Ετσι, ακυ­ρώ­νε­ται το επι­χεί­ρημα Γαβρό­γλου για ισχυ­ρούς ακα­δη­μαϊ­κούς πόλους ανά περι­φέ­ρεια. Πλη­ρο­φο­ρίες απο­δί­δουν την απόφαση στο ότι απερ­χό­με­νος περι­φε­ρειάρ­χης Στερεάς Ελλάδος είναι ο νέος δήμαρ­χος Αθη­ναίων Κώστας Μπα­κο­γιάν­νης…

• Τα τμήματα ΤΕΙ που ανα­βαθ­μί­στη­καν σε πανε­πι­στη­μιακά δημιουρ­γούν απορίες για την ακα­δη­μαϊ­κό­τητά τους και το αντι­κεί­μενό τους. Ενδει­κτικά, υπάρχει πανε­πι­στη­μιακό Τμήμα Δημιουρ­γι­κού Σχε­δια­σμού και Ενδυσης στο Κιλκίς (ο επι­θε­τι­κός προσ­διο­ρι­σμός προ­κα­λεί σκω­πτικά σχόλια) και Τμήμα… Περι­βάλ­λο­ντος στη Ζάκυνθο.

Η Ελλάδα, διά χειρός Γαβρό­γλου και ΣΥΡΙΖΑ, απο­τε­λεί εξαί­ρεση στη διεθνή πραγ­μα­τι­κό­τητα. Ενδει­κτικά, όπως εξήγησε μιλώ­ντας στην «Κ» για το θέμα ο κ. Ανα­στά­σιος Περ­ρά­κης, διευ­θυ­ντής Ερευνών στο Ολλαν­δικό Ινστι­τούτο για τον Καρκίνο, το Ινστι­τούτο Oncode, και καθη­γη­τής στο Πανε­πι­στή­μιο της Ουτρέ­χτης, «στην Ολλαν­δία τα πανε­πι­στή­μια προ­σφέ­ρουν ένα συνε­κτικό ακα­δη­μαϊκό περι­βάλ­λον, που ευνοεί ενεργά επι­στη­μο­νι­κές και τεχνο­λο­γι­κές συνερ­γα­σίες, απα­ραί­τη­τες για υψηλής ποιό­τη­τας έρευνα. Η ποιό­τητα της έρευνας εξα­σφα­λί­ζει την εξίσου υψηλής ποιό­τη­τας εκπαί­δευση – θεω­ρη­τική και πρα­κτική. Συγ­χρό­νως, τα δεκάδες “ΑΤΕΙ” –είναι πάνω από 50 και βρί­σκο­νται σε αρκετές πόλεις– και οι δεκάδες επαγ­γελ­μα­τι­κές σχολές παρέ­χουν υψηλής κατάρ­τι­σης εκπαί­δευση σε επαγ­γέλ­ματα. Δημιουρ­γεί­ται έτσι ένας κύκλος έρευνας και και­νο­το­μίας με δια­κρι­τούς ρόλους και έντονη αλλη­λε­πί­δραση. Ολα μαζί καθιε­ρώ­νουν την Ολλαν­δία ως πρω­το­πόρο χώρα στην οικο­νο­μία της γνώσης, με αξιο­πρό­σε­κτη ακα­δη­μαϊκή παρα­γωγή (δημο­σιεύ­σεις, πατέ­ντες), αλλά και εκα­το­ντά­δες και­νο­τό­μες εται­ρείες με υψηλής ποιό­τη­τας στελέχη».

Κλειδί για τη λει­τουρ­γία του ολλαν­δι­κού συστή­μα­τος είναι, σύμφωνα με τον κ. Περράκη, η αυτο­νο­μία όλων των ΑΕΙ. Οι απο­φά­σεις για τα πτυχία (δεν υπάρχει αντι­στοί­χιση τμή­μα­τος και πτυχίου: πολλά πτυχία δίνο­νται συνερ­γα­τικά, π.χ. το πτυχίο στις Μορια­κές Επι­στή­μες Ζωής στην Ουτρέ­χτη είναι συνερ­γα­σία των τμη­μά­των Χημείας και Βιο­λο­γίας) αλλά και για τα μετα­πτυ­χιακά είναι θέματα που ξεκι­νούν από το πανε­πι­στή­μιο, και όχι από το υπουρ­γείο. Ο ρόλος του περιο­ρί­ζε­ται στην τυπική έγκριση νέων προ­γραμ­μά­των σπουδών. Η αυτο­νο­μία φυσικά έρχεται μαζί με την ανάληψη ευθύνης: συνε­χι­ζό­μενη αδυ­να­μία προ­σέλ­κυ­σης φοι­τη­τών κατα­λή­γει σε απώλεια εσόδων, και τη συνε­πα­κό­λουθη κατάρ­γηση προ­γραμ­μά­των σπουδών.

Από την πλευρά της, η κ. Νικο­λέτα Παϊ­σί­δου, καθη­γή­τρια της Νομικής ΑΠΘ και πρώην πρό­ε­δρος της Αρχής Δια­σφά­λι­σης και Πιστο­ποί­η­σης της Ποιό­τη­τας στην Ανώτατη Εκπαί­δευση (ΑΔΙΠ), μιλώ­ντας στην «Κ» για το θέμα τόνισε: «Κρί­νο­ντας εκ του απο­τε­λέ­σμα­τος, φαί­νε­ται ότι το στρα­τή­γημα της ηγεσίας του υπουρ­γείου Παι­δείας ήταν η εξα­φά­νιση των ΤΕΙ. Δεν θα ήταν ορθο­λο­γι­κό­τερο, δια­φα­νέ­στερο και απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερο να είχε τεθεί ως πρόταση και να είχε υλο­ποι­η­θεί σε επι­στη­μο­νική βάση; Θα πρέπει τώρα, μετά τον αγώνα έγκρι­σης συλ­λή­βδην της κοσμο­γο­νι­κής αυτής αλλαγής, να μετρή­σουμε τις συνέ­πειες, οι οποίες γίνο­νται αντι­λη­πτές και με την κοινή λογική».

Εκκρε­μό­τη­τες

Οι υπο­ψή­φιοι των φετινών Πανελ­λα­δι­κών Εξε­τά­σεων για την τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση καλού­νται να επι­λέ­ξουν προ­γράμ­ματα σπουδών που υπάρ­χουν μόνον στα χαρτιά, δηλαδή στον πρό­σφατο νόμο 4610/19. Σύμφωνα με την πρώην πρόεδρο της ΑΔΙΠ Νικο­λέτα Παϊ­σί­δου, που μίλησε στην «Κ», υπάρ­χουν κρίσιμα ζητή­ματα που πρέπει να επι­λυ­θούν άμεσα. Ενδει­κτικά, ερώτημα είναι η ύπαρξη του απα­ραί­τη­του προ­σω­πι­κού. «Ποιο προ­σω­πικό θα διδάξει στα νέα τμήματα από τον Οκτώ­βριο; Το προ­σω­πικό των ΤΕΙ, που δεν επαρ­κούσε να καλύψει ούτε τις ανάγκες των προ­γραμ­μά­των των ΤΕΙ, τα οποία εξα­κο­λου­θούν να λει­τουρ­γούν μέχρι να απο­φοι­τή­σει και ο τελευ­ταίος; Ας μην αγνο­εί­ται ότι στα 430 προ­γράμ­ματα του μηχα­νο­γρα­φι­κού θα προ­στε­θούν και τα περίπου 120 υφι­στά­μενα των ΤΕΙ. Η απλή αριθ­μη­τική βγάζει ότι το υφι­στά­μενο προ­σω­πικό των πανε­πι­στη­μίων και ΤΕΙ θα πρέπει να καλύψει τις ανάγκες 550 προ­γραμ­μά­των σπουδών».

Ερώτημα επίσης είναι σε ποιες υπο­δο­μές (αίθου­σες, εργα­στή­ρια, εξο­πλι­σμός, βιβλιο­θή­κες) και διοι­κη­τικό προ­σω­πικό καλού­νται τα πανε­πι­στή­μια να λει­τουρ­γή­σουν άλλα 125 νέα προ­γράμ­ματα σπουδών από τον προσεχή Οκτώ­βριο, τη στιγμή που οι υφι­στά­με­νες δεν επαρ­κού­σαν ούτε για αυτά που ήδη λει­τουρ­γού­σαν.

Οπως τονίζει η κ. Παϊ­σί­δου, «οι τίτλοι των προ­γραμ­μά­των σπουδών προ­δί­δουν σωρεία επι­κα­λύ­ψεων επι­στη­μο­νι­κών αντι­κει­μέ­νων σε επίπεδο ιδρύ­μα­τος, ενώ σε επίπεδο χώρας η κατά­σταση προ­σλαμ­βά­νει απο­γοη­τευ­τι­κές δια­στά­σεις. Εξάλλου, και μόνον από τους τίτλους προ­κύ­πτουν απί­θα­νοι συν­δυα­σμοί άσχετων μεταξύ τους επι­στη­μο­νι­κών αντι­κει­μέ­νων, όπως “Πολι­τι­σμού και δημιουρ­γι­κών μέσων και βιο­μη­χα­νιών”».

Στο πλαίσιο αυτό εξάλλου ένα από τα πιο κρίσιμα ερω­τή­ματα είναι ποια θα είναι τα ακα­δη­μαϊκά και επαγ­γελ­μα­τικά προ­σό­ντα αυτών των πτυ­χιού­χων.

πηγή kathimerini.gr