FT: Τα ρεκόρ και τα νέα στοιχήματα για τον ελληνικό τουρισμό

Τα έσοδα από τον του­ρι­σμό σημεί­ω­σαν εντυ­πω­σιακή άνοδο την τελευ­ταία εξαετία ανοί­γο­ντας τον δρόμο για επεν­δύ­σεις. Το στοί­χημα της ποιο­τι­κής ανα­βάθ­μι­σης και η προ­σπά­θεια επέ­κτα­σης της σεζόν. Ποια είναι τα ρίσκα για το 2019.

Από τον απο­θα­νό­ντα Λίβυο δικτά­τορα Μουαμάρ Καντάφι ως την Αμε­ρι­κα­νίδα σταρ Lady Gaga, οι πλού­σιοι και διά­ση­μοι επι­σκέ­πτες της Αθήνας επέ­λε­γαν από παλιά τον Αστέρα Βου­λιαγ­μέ­νης. To πολυ­τε­λές ξενο­δο­χειακό συγκρό­τημα στη χερ­σό­νησο της Βου­λιαγ­μέ­νης, η ανά­πτυξη του οποίου προ­ω­θή­θηκε από το κράτος, έγινε ο αγα­πη­μέ­νος τόπος δια­μο­νής των Ελλήνων εφο­πλι­στών και πολι­τι­κών, καθώς και του διε­θνούς τζετ σετ.

Εδώ έμεινε ο Φρανκ Σινάτρα, όπως και ο χορευ­τής Ρού­ντολφ Νου­ρέ­γιεφ και η ηθο­ποιός Μπριζίτ Μπαρντό, η οποία το 1976 έστειλε μια σωσία στην παραλία για να ξεγε­λά­σει τους φωτο­γρά­φους. Τη δεκα­ε­τία του 1990, ο Σερ­βο­βόσ­νιος ηγέτης Ράντο­βαν Κάρα­τζιτς πραγ­μα­το­ποί­ησε διά­σκεψη εδώ, καθώς αγχω­μέ­νοι διπλω­μά­τες προ­σπα­θού­σαν να βάλουν τέλος στην αιμα­το­χυ­σία στα Βαλ­κά­νια.

Αυτόν τον Μάρτιο ο Αστέρας άνοιξε ξανά ως Four Seasons -το πρώτο ξενο­δο­χείο της εται­ρείας στην Ελλάδα- μετά την εξαγορά του από το Δημόσιο από Άραβες και Τούρ­κους επεν­δυ­τές έναντι €480 εκατ.

H ανά­πλαση του Αστέρα, στη λεγό­μενη Αθη­ναϊκή Ριβιέρα, είναι εμβλη­μα­τική των προ­σπα­θειών να ανα­βαθ­μι­στεί το προϊόν του ελλη­νι­κού του­ρι­σμού. Η επέν­δυση για την ανα­καί­νιση των δύο ξενο­δο­χείων στη Βου­λιαγ­μένη, τα οποία δια­θέ­τουν 302 δωμάτια συνο­λικά, ανέρ­χε­ται σε €150 εκατ., ενώ 13 οικό­πεδα θα που­λη­θούν έναντι €40 εκατ. το ένα για να οικο­δο­μή­σουν πλού­σιοι αγο­ρα­στές βίλες με θέα το Αιγαίο. Η μαρίνα της χερ­σο­νή­σου εκσυγ­χρο­νί­ζε­ται και αυτή για να προ­σελ­κύ­σει ιδιο­κτή­τες πολυ­τε­λών γιοτ.

«Δεν υπάρχει άλλο μέρος που θα βρείτε αυτόν τον συν­δυα­σμό στη νότια Μεσό­γειο» λέει ο Στέλιος Κου­τσι­βί­της, CEO του Αστέρα Βου­λιαγ­μέ­νης, ενώ παρου­σιά­ζει σχέδια για νέα εστια­τό­ρια και κατα­στή­ματα. «Έχουμε την υποδομή για να προ­σεγ­γί­σουμε αυτού του τύπου τους πελάτες, απλά χρεια­ζό­μα­στε το προϊόν».

Καμία βιο­μη­χα­νία δεν είναι τόσο ζωτική για την Ελλάδα όσο ο του­ρι­σμός, ο οποίος απο­φέ­ρει 10% του ΑΕΠ, ένα νούμερο το οποίο αυξά­νε­ται στο 25% αν συμπε­ρι­λη­φθεί και ο έμμεσος αντί­κτυ­πος στην οικο­νο­μία.

Ο του­ρι­σμός είναι και ο πιο σημα­ντι­κός τομέας για τους εργα­ζο­μέ­νους, προ­σφέ­ρο­ντας μια στις έξι θέσεις εργα­σίας στην περίοδο αιχμής και μια στις τρεις έμμεσα. Στη διάρ­κεια ολό­κλη­ρου του έτους αντι­στοι­χεί σε μια από τις 10 θέσεις εργα­σίας. Το 2017, τα ταξι­διω­τικά έσοδα της Ελλάδας κάλυ­πταν το 80% του εμπο­ρι­κού ελλείμ­μα­τος. Εκείνη τη χρονιά η χώρα καλω­σό­ρισε 27 εκα­τομ­μύ­ρια του­ρί­στες και άλλα 3 εκα­τομ­μύ­ρια επι­σκέ­φτη­καν την Ελλάδα με κρουα­ζιε­ρό­πλοιο.

Aλλά τα ξενο­δο­χεία, τα θέρετρα και οι διά­φο­ρες εγκα­τα­στά­σεις χρειά­ζο­νται διαρκή ανα­μόρ­φωση, καθώς οι προσ­δο­κίες αλλά­ζουν. Έργα όπως αυτό του Αστέρα είναι ζωτικά για την περαι­τέρω ανά­πτυξη του του­ρι­σμού. Η ανα­καί­νιση του συγκρο­τή­μα­τος «στέλνει ένα μήνυμα ότι ανα­βαθ­μί­ζουμε το του­ρι­στικό προϊόν» σημειώ­νει η Ελενα Κου­ντουρά, πρώην υπουρ­γός Του­ρι­σμού της Ελλάδας η οποία παραι­τή­θηκε νωρί­τερα αυτόν τον μήνα για να λάβει μέρος στις ευρω­ε­κλο­γές.

Ο ελλη­νι­κός του­ρι­σμός έχει κατα­γρά­ψει δια­δο­χι­κές καλές χρονιές. Σύμφωνα με το ΣΕΤΕ, τα έσοδα αυξή­θη­καν 56% από το 2012 ως το 2018. Οι άμεσες δαπάνες από τους επι­σκέ­πτες το 2018 ενι­σχύ­θηκε κατά περίπου 10% σε ετήσια βάση κατά τη διάρ­κεια της κύριας του­ρι­στι­κής περιό­δου, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδας, περισ­σό­τερο από την ανά­πτυξη της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας.

Την ίδια στιγμή, το του­ρι­στικό προϊόν ανα­βαθ­μί­ζε­ται. Το 2011, σύμφωνα με έκθεση για τον ελλη­νικό του­ρι­σμό από την PwC, 108.000 από τα 763.000 δωμάτια της χώρας ήταν πέντε αστέρων. Σήμερα η χώρα έχει λίγο πάνω από 800.000 δωμάτια, εκ των οποίων πάνω από 150.000 είναι πέντε αστέρων: ουσια­στικά η καθαρή ανά­πτυξη την περίοδο αυτή κατα­γρά­φηκε στο πιο ακριβό κομμάτι της αγοράς.

Oι επεν­δύ­σεις έχουν διευ­κο­λυν­θεί από το γεγονός ότι το βάρος των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων δανείων στον του­ρι­στικό τομέα, αν και είναι μεγάλο, είναι μικρό­τερο από ότι στην υπό­λοιπη οικο­νο­μία.

«Ο ελλη­νι­κός του­ρι­σμός έχει περάσει μια ανα­γέν­νηση τα τελευ­ταία τρία χρόνια. Οι έξι από τους 10 επι­σκέ­πτες μπορούν να κατη­γο­ριο­ποι­η­θούν ως του­ρί­στες υψηλής ποιό­τη­τας οι οποίοι ξοδεύ­ουν αρκετά» ανα­φέ­ρει η κα. Κου­ντουρά. «Δεδο­μέ­νου ότι αντι­με­τω­πί­σαμε μεγάλες δυσκο­λίες κατά τη διάρ­κεια της κρίσης, το θεω­ρούμε ένα σπου­δαίο επί­τευγμα. Αλλά υπάρχει ακόμα περι­θώ­ριο να οικο­δο­μή­σουμε πάνω σε αυτό προ­ω­θώ­ντας τις επεν­δύ­σεις σε νέα ξενο­δο­χεία και ολο­κλη­ρω­μένα θέρετρα με καζίνο και αυξά­νο­ντας περαι­τέρω την ποιό­τητα των υπη­ρε­σιών που προ­σφέ­ρουμε». Όπως σημειώ­νει κατα­σκευά­ζο­νται τρεις ακόμα ιδιω­τι­κές μαρίνες– στην Πύλο στη νοτιο­δυ­τική Ελλάδα, στο νησί της Ίου στις Κυκλά­δες και στον Άλιμο στην Αθήνα – οι οποίες θα ενι­σχύ­σουν τον αντα­γω­νι­σμό.

Καθώς η ευρω­παϊκή οικο­νο­μία επι­βρα­δύ­νε­ται και πάλι, ο κύκλος της ισχυρής ανά­πτυ­ξης στον του­ρι­σμό προ­βλέ­πε­ται να λήξει: ο ΣΕΤΕ ανα­μέ­νε­ται ότι τα έσοδα και οι αφίξεις το 2019 θα είναι παρό­μοια με το 2018.«Όταν η Ευρώπη δεν πάει καλά, το ίδιο συμ­βαί­νει και με την Ελλάδα, ανα­φέ­ρει ο Κώστας Μητρό­που­λος,εκτε­λε­στι­κός διευ­θυ­ντής στην PwC στην Αθήνα. «Το 2019 δεν πρό­κει­ται να είναι καλό. Δεν θα είναι κατα­στρο­φικό, αλλά δεν θα δούμε ανά­πτυξη 10%» τονίζει.

Ο κ. Μητρό­που­λος εντο­πί­ζει δύο τομείς στους οποίους ο ελλη­νι­κός του­ρι­σμός πρέπει να σημειώ­σει πρόοδο. Ο πρώτος είναι η επέ­κταση της του­ρι­στι­κής περιό­δου πέρα από τους καλο­και­ρι­νούς μήνες. Mια ευρύ­τερη γκάμα του­ρι­στι­κών προ­ϊ­ό­ντων -όπως περισ­σό­τερα συνέ­δρια ή η πώληση εμπει­ριών όπως ξενα­γή­σεις ή ο θερα­πευ­τι­κός τουρισμός- θα βοη­θού­σαν.

Η κα. Κου­ντουρά τονίζει πως έχει γίνει πρόοδος. «Συνο­λικά έχουμε δει αύξηση40% στον χει­με­ρινό του­ρι­σμό (τα τελευ­ταία τέσσερα χρόνια) – αυτό σημαί­νει την περίοδο από τον Νοέμ­βριο ως το τέλος Μαρτίου» επι­ση­μαί­νει. «Ο στόχος μας είναι να γίνουμε ένας προ­ο­ρι­σμός για όλον τον χρόνο».

Ο φόρος δια­μο­νής – ένας φόρος που εισήχθη το 2018 – μπορεί να περιο­ρι­στεί μόνο για τους καλο­και­ρι­νούς μήνες, υπο­στη­ρί­ζει ο ΣΕΤΕ, ώστε να ενθαρ­ρυν­θούν οι δια­κο­πές εκτός σεζόν και σε δια­φο­ρε­τι­κές περιο­χές.

Γενι­κό­τερα, ο ΣΕΤΕ δια­μαρ­τύ­ρε­ται για την αύξηση του φορο­λο­γι­κού βάρους που σηκώνει η του­ρι­στική βιο­μη­χα­νία, εν μέρει ως απο­τέ­λε­σμα των μνη­μο­νια­κών δεσμεύ­σεων της Ελλάδας. Ο μέσος ΦΠΑ για τις επι­χει­ρή­σεις που δρα­στη­ριο­ποιού­νται στον του­ρι­σμό είναι 17%, λέει ο οργα­νι­σμός, έναντι 10% σε άλλες αντα­γω­νι­στι­κές χώρες. Για κάθε €100 που δαπα­νώ­νται στην Ελλάδα από έναν επι­σκέ­πτη, τα €33 κατα­λή­γουν σε φόρους και ασφα­λι­στι­κές εισφο­ρές, έναντι μόλις €16 στην Κύπρο.

O δεύ­τε­ρος τομέας στον οποίο υπάρ­χουν περι­θώ­ρια βελ­τί­ω­σης σύμφωνα με τον κ. Μητρό­πουλο αφορά το πώς η Ελλάδα μπορεί να κατα­νέ­μει τους επι­σκέ­πτες με πιο ισορ­ρο­πη­μένο τρόπο σε όλη τη χώρα. Πέντε από τους 13 νομούς της λαμ­βά­νουν πάνω από το 80% των αφίξεων και σχεδόν 90% των εσόδων. «Με όρους του­ρι­σμού, το υπό­λοιπο της χώρας είναι άδειο» σημειώ­νει.

Aυτό δεν συνε­πά­γε­ται ανα­γκα­στικά μαζική κατα­σκευή νέων ξενο­δο­χείων: ορι­σμέ­νες από τις περιο­χές με τους λιγό­τε­ρους επι­σκέ­πτες έχουν του­ρι­στι­κές εγκα­τα­στά­σεις που δεν έχουν αξιο­ποι­η­θεί επαρκώς, χάρη σε προ­γράμ­ματα επι­δο­τή­σεων του παρελ­θό­ντος. Αλλά έχουν ανάγκη από καλύ­τερο μάρ­κε­τινγκ για να που­λή­σουν και άλλες περιο­χές, λένε ανα­λυ­τές της βιο­μη­χα­νίας.

Ένα υπό­δειγμα είναι το Costa Navarino, θέρετρο στην Πελο­πόν­νησο, όπου ο κ. Μητρό­που­λος υπο­στη­ρί­ζει ότι το θετικό μάρ­κε­τινγκ έχει βοη­θή­σει την ευρύ­τερη περιοχή. «Το απο­τέ­λε­σμα είναι ότι ανα­πτύσ­σε­ται ολό­κληρη η περιοχή. Έχει γίνει προ­ο­ρι­σμός για τον οποίον δια­βά­ζουν και βλέπουν πολλοί» σημειώ­νει.

Η πρώην υπουρ­γός Του­ρι­σμού κα. Κου­ντουρά δίνει και άλλα παρα­δείγ­ματα. «Υπάρ­χουν λιγό­τερο ανα­πτυγ­μέ­νες περιο­χές, ειδικά στην ενδο­χώρα, οι οποίες προ­ω­θού­νται μέσω στρα­τη­γι­κών συμ­φω­νιών με διε­θνείς ταξι­διω­τι­κούς πρά­κτο­ρες και αερο­πο­ρι­κές εται­ρείες τσάρτερ» υπο­γραμ­μί­ζει. Επι­ση­μαί­νει την Ήπειρο, στη βορειο­δυ­τική Ελλάδα, για εξε­ρευ­νη­τικό του­ρι­σμό και τα ορεινά χωριά της Πελο­πον­νή­σου για την αρχι­τε­κτο­νική τους κλη­ρο­νο­μιά και τη γαστρο­νο­μική τους παρά­δοση.

Η άλλη πρό­κληση για την του­ρι­στική βιο­μη­χα­νία είναι ο ρυθμός με τον οποίο μπορεί να επι­τευ­χθεί η ανά­πτυξη. Τα ανα­πτυ­ξιακά έργα μπορούν να χρεια­στούν ως και 15 χρόνια κατά μέσο όρο, σύμφωνα με την PwC, και ακόμα και πιο σημα­ντικά «fast-track» έργα έχουν χρεια­στεί κατά μέσο όρο τέσσερα χρόνια.

Εν τω μεταξύ, ο σχε­δια­σμός και οι δια­δι­κα­σίες για έκδοση άδειας χρειά­ζο­νται «άμεσα βελ­τί­ωση» εκτιμά ο ΣΕΤΕ, ο οποίος εκφρά­ζει την απο­γο­ή­τευση του για τις αρνη­τι­κές εμπει­ρίες υπο­ψή­φιων επεν­δυ­τών λόγω γρα­φειο­κρα­τι­κών προ­βλη­μά­των.

Λίγες χώρες δια­θέ­τουν τόσο εντυ­πω­σιακά μνημεία όσο η Ακρό­πολη στην Αθήνα, αλλά σύμφωνα με τον ΣΕΤΕ οι αντα­γω­νι­στές της Ελλάδας τα κατα­φέ­ρουν συνήθως καλύ­τερα στο να ενι­σχύ­σουν στον επι­σκέ­πτη την «αίσθηση του τόπου». Προ­σθέ­τει επίσης πως πρέπει να γίνουν περισ­σό­τερα για να βελ­τιω­θεί η συντή­ρηση των μνη­μείων.

Ενώ η Ελλάδα δεν μπορεί να ζήσει χωρίς τον του­ρι­σμό, η του­ρι­στική βιο­μη­χα­νία της ανα­γνω­ρί­ζει τα προ­βλή­ματα που δημιουρ­γεί, με την κυκλο­φο­ριακή συμ­φό­ρηση, τον συνω­στι­σμό και την επι­βά­ρυνση του περι­βάλ­λο­ντος – για τους επι­σκέ­πτες και τον ντόπιο πλη­θυ­σμό.

Όπως ανα­φέ­ρει ο ΣΕΤΕ: «Για να έχουμε χαρού­με­νους του­ρί­στες πρέπει πρώτα να έχουμε χαρού­με­νες κατοί­κους».

Του James Wilson