Πώς ψηφίζουν οι πολίτες: Πρόσωπα ή ιδέες;

Λίγες εβδο­μά­δες από­μέ­νουν ως τις εκλογές της 26ης Μαΐου και τα διλήμ­ματα των ψηφο­φό­ρων έρχο­νται σιγά-σιγά στην επι­φά­νεια. Οι υπο­ψή­φιοι εντεί­νουν τις επι­κοι­νω­νια­κές τους κινή­σεις, στην προ­σπά­θειά τους να επη­ρε­ά­σουν θετικά όσο το δυνατόν μεγα­λύ­τερο τμήμα του εκλο­γι­κού σώματος. Εκείνο, στη συνέ­χεια, καλεί­ται να απο­φα­σί­σει μεταξύ κομ­μα­τι­κών συν­δυα­σμών, “ανταρ­τών” ή ανε­ξάρ­τη­των κινή­σεων.

Στο προ­ε­κλο­γικό σκηνικό “συμ­με­τέ­χουν” πλέον ενεργά και τα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης, καθώς οι υπο­ψή­φιοι χρη­σι­μο­ποιούν κάθε τρόπο να έρθουν σε επαφή με τον κόσμο: από μηνύ­ματα και τηλε­φω­νή­ματα, μέχρι επι­σκέ­ψεις σε λαϊκές αγορές και καφε­νεία.

Στο τέλος, λίγα βήματα πριν την κάλπη, στο μυαλό του ψηφο­φό­ρου έρχο­νται ακόμη και τηλε­ο­πτικά πρόσωπα, τρα­γου­δι­στές, ηθο­ποιοί ή ποδο­σφαι­ρι­κές ομάδες. Δεν είναι λίγοι και εκείνοι που απο­φα­σί­ζουν να ψηφί­σουν κάποιον ή κάποια που το όνομά τους αρχίζει από “α”, “β”, “γ” ή “χ”, “ψ”, “ω”, επι­βε­βαιώ­νο­ντας όσους υπο­στη­ρί­ζουν ότι μπορεί μεν οι πολίτες να ξέρουν ποιον επι­λέ­γουν για δήμαρχο ή περι­φε­ρειάρχη, ωστόσο δεν γνω­ρί­ζουν καθόλου τους συμ­βού­λους που θα συγκρο­τή­σουν το συμ­βού­λιο που θα λαμ­βά­νει τις απο­φά­σεις στον τόπο τους.

«Σε γενικές γραμμές, το εκλο­γικό σώμα επη­ρε­ά­ζε­ται από τρεις παρά­γο­ντες: το πρόσωπο, το κόμμα που το υπο­στη­ρί­ζει και τα προ­γραμ­μα­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά μιας υπο­ψη­φιό­τη­τας», εξηγεί στο ΑΠΕ – ΜΠΕ ο καθη­γη­τής του Τμή­μα­τος Πολι­τι­κών Επι­στη­μών του Αρι­στο­τε­λείου Πανε­πι­στη­μίου Θεσ­σα­λο­νί­κης, Θεό­δω­ρος Χατζη­πα­ντε­λής. Ο ίδιος διευ­κρι­νί­ζει ότι η βαρύ­τητα κάθε παρά­γο­ντα δια­φο­ρο­ποιεί­ται ανάλογα με το είδος των εκλογών και υπο­γραμ­μί­ζει ότι στις αυτο­διοι­κη­τι­κές εκλογές τα προ­σω­πικά χαρα­κτη­ρι­στικά του υπο­ψη­φίου είναι σαφώς πιο ενι­σχυ­μένα. Αυτό, κατά τον κ. Χατζη­πα­ντελή συμ­βαί­νει περισ­σό­τερο στις δημο­τι­κές εκλογές και λιγό­τερο στις περι­φε­ρεια­κές που προ­σο­μοιά­ζουν περισ­σό­τερο στις εθνικές εκλογές.

Παρόλα αυτά και στα προ­σω­πικά χαρα­κτη­ρι­στικά του υπο­ψη­φίου παρα­τη­ρού­νται δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις. «Τα προ­σω­πικά χαρα­κτη­ρι­στικά του φύλου και της ηλικίας επη­ρε­ά­ζουν περισ­σό­τερο τους ανθρώ­πους που δεν έχουν ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον και σχέση με την πολι­τική ενώ τα πολι­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά ενός υπο­ψη­φίου επη­ρε­ά­ζουν τους ανθρώ­πους που ενδια­φέ­ρο­νται για την πολι­τική. Στο ενδιά­μεσο βρί­σκο­νται τα κοι­νω­νικά – επαγ­γελ­μα­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά του υπο­ψη­φίου που ‘συγκι­νούν’ όσους δεν επι­δει­κνύ­ουν ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον για την πολι­τική αλλά νοιά­ζο­νται για τις εκλογές και το τι συμ­βαί­νει γύρω τους» σχο­λιά­ζει ο κ. Χατζη­πα­ντε­λής.

Απο­κα­λύ­πτει, παράλ­ληλα, και τη συσχέ­τιση της επί­δρα­σης που έχει ένα πρόσωπο στο εκλο­γικό σώμα με την πολι­τική ιδε­ο­λο­γία των ψηφο­φό­ρων. «Οι άνθρω­ποι που βρί­σκο­νται στο φάσμα της ιδε­ο­λο­γίας από τα αρι­στερά προς το κέντρο επη­ρε­ά­ζο­νται περισ­σό­τερο από τα πολι­τικά και κοι­νω­νικά χαρα­κτη­ρι­στικά των υπο­ψη­φίων ενώ εκείνοι που βρί­σκο­νται ανάμεσα στη δεξιά και το κέντρο επη­ρε­ά­ζο­νται περισ­σό­τερο από τα προ­σω­πικά και τα πολι­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά. Είναι κάτι που το ξέρουμε εδώ και πολλά χρόνια» προ­σθέ­τει.

Μεγα­λύ­τερη απε­ξάρ­τηση από τις κομ­μα­τι­κές γραμμές σε σχέση με το παρελ­θόν

Τη σημασία του κομ­μα­τι­κού προ­σα­να­το­λι­σμού υπο­γραμ­μί­ζει και ο ομό­τι­μος καθη­γη­τής πολι­τι­κής Ιστο­ρίας του Αρι­στο­τε­λείου Πανε­πι­στη­μίου Θεσ­σα­λο­νί­κης, Δημο­σθέ­νης Δώδος, παρά το γεγονός ότι, όπως λέει, “η απε­ξάρ­τηση από τις κομ­μα­τι­κές γραμμές και την κομ­μα­τική νομι­μο­φρο­σύνη είναι μεγα­λύ­τερη τα τελευ­ταία χρόνια σε σχέση με το παρελ­θόν”.

«Κατ’ αρχάς, υπάρχει ένας αριθμός ψηφο­φό­ρων που ψηφίζει κομ­μα­τικά. Ωστόσο, επειδή στις δημο­τι­κές εκλογές συμ­βαί­νει – όπως και τώρα – να μην υπάρ­χουν αμιγή κομ­μα­τικά ψηφο­δέλ­τια, με την έννοια ότι υπάρ­χουν και οι λεγό­με­νοι ‘αντάρ­τες’, δίδεται στον εκλογέα μια δυνα­τό­τητα να εκφρα­στεί επί του προ­σώ­που του υπο­ψή­φιου δημάρ­χου, έστω κι αν αυτός δεν έχει το χρίσμα ή τη βούλα του κόμ­μα­τος» ανα­φέ­ρει ο κ. Δώδος.

«Συχνά τις επι­λο­γές των βασικών στε­λε­χών των υπο­ψη­φίων δημάρ­χων τις κάνουν οι κομ­μα­τι­κοί μηχα­νι­σμοί, κυρίως από την Αθήνα, με συνέ­πεια οι επι­λο­γές αυτές να μην έχουν καμία σχέση και επαφή με τις δια­θέ­σεις του εκλο­γι­κού σώματος σε άλλες περιο­χές, όπως για παρά­δειγμα η Θεσ­σα­λο­νίκη» προ­σθέ­τει. Δεν παρα­λεί­πει, μάλιστα, να ανα­φερ­θεί και στη δυσα­ρέ­σκεια που εκδη­λώ­νε­ται ορι­σμέ­νες φορές από το εκλο­γικό σώμα προς τις απο­φά­σεις της κομ­μα­τι­κής ηγεσίας γιατί επέλεξε να υπο­στη­ρί­ξει υπο­ψη­φί­ους που δεν είχαν μεγάλη απήχηση στο κοινό ή απέ­τυ­χαν στις προη­γού­με­νες θητείες.

Πώς ψηφί­ζουμε συμ­βού­λους

Σε κάθε περί­πτωση, ο κ. Χατζη­πα­ντε­λής εκφρά­ζει την πεποί­θηση ότι το εκλο­γικό σώμα γνω­ρί­ζει πολύ καλά τους επι­κε­φα­λής των συν­δυα­σμών, υπο­ψη­φί­ους δημάρ­χους ή περι­φε­ρειάρ­χες, ωστόσο εκτιμά ότι «δεν γνω­ρί­ζει τους συμ­βού­λους που θα απο­τε­λέ­σουν το ‘σώμα’ που απο­φα­σί­ζει».

«Αν σκε­φτείτε ότι στις προη­γού­με­νες εκλογές αυτός που βγήκε πρώτος στο Δήμο Θεσ­σα­λο­νί­κης πήρε το 2,5% του εκλο­γι­κού σώματος σε σταυ­ρούς, θα δια­πι­στώ­σετε ότι υπάρχει ένα πρό­βλημα αντι­προ­σώ­πευ­σης σε αυτή την υπόθεση. Τώρα, με χιλιά­δες υπο­ψη­φί­ους είναι σίγουρο ότι θα χει­ρο­τε­ρέ­ψει πολύ αυτό το πράγμα» σημειώ­νει.

Από την πλευρά του, ο κ. Δώδος επι­ση­μαί­νει ότι «τα κρι­τή­ρια της ψήφου σε ό,τι αφορά τους συμ­βού­λους είναι λίγο ασαφή» και εξηγεί: «καμιά φορά συμ­βαί­νει οι πολίτες να ψηφί­ζουν αυτόν που έχουν δει στην τηλε­ό­ραση, σε κάποια εκπομπή, σε κάποιο σήριαλ ή σε κάποιο γήπεδο και κάποιο μαγαζί. Υπάρχει και ο κόσμος που δεν κατα­φεύ­γει στη λύση του διά­ση­μου αλλά στην επιλογή υπο­ψη­φίων που είτε είναι νέοι στην ηλικία είτε είναι γνωστοί, συγ­γε­νείς, φίλοι, κομ­μα­τικά μέλη ή γυναί­κες, αν και τώρα πια οι γυναί­κες είναι το ένα τρίτο των υπο­ψη­φίων υπο­χρε­ω­τικά από το νόμο».

Άλλοι, όπως ανα­φέ­ρει, κατα­φεύ­γουν στη λύση των επω­νύ­μων των υπο­ψη­φίων που αρχί­ζουν από “α”, “β”, “γ” ή “χ”, “ψ”, “ω”, χωρίς, βέβαια, να είναι αυτό ο γενικός κανόνας αλλά η εύκολη λύση. Συμ­βαί­νει, επίσης, και ορι­σμέ­νοι να δίνουν τον τελευ­ταίο τους σταυρό σε κάποιον που δεν έχει ελπίδες εκλογής, σε μια ένδειξη αλλη­λεγ­γύης, ή να επη­ρε­ά­ζο­νται από την ομάδα ποδο­σφαί­ρου που υπο­στη­ρί­ζουν. «Υπάρ­χουν κοι­νω­νικά δίκτυα που στις εκλογές για την τοπική αυτο­διοί­κηση είναι πολύ δρα­στή­ρια. Στην περί­πτωση αυτή ανήκουν όσοι ψηφί­ζουν συγκε­κρι­μέ­νους υπο­ψή­φιους γιατί ανήκουν στο κοι­νω­νικό στρώμα των οπαδών του ΠΑΟΚ, ή του Άρη, ή του Ηρακλή. Η προ­τί­μηση στην ομάδα ποδο­σφαί­ρου επη­ρε­ά­ζει, λοιπόν, και την ψήφο ακόμη και στις βου­λευ­τι­κές εκλογές, το έχουμε δει αυτό» υπο­γραμ­μί­ζει με νόημα.

Η προ­ε­κλο­γική εκστρα­τεία αλλιώς

Στο μεταξύ, οι συν­θή­κες και ο τρόπος διε­ξα­γω­γής της προ­ε­κλο­γι­κής εκστρα­τείας των υπο­ψη­φίων φαί­νε­ται να έχουν αλλάξει. Δεν παρα­τη­ρού­νται πλέον οι μεγάλες συγκε­ντρώ­σεις στις οποίες ο κόσμος γέμιζε τερά­στιες πλα­τείες αλλά επι­κρα­τεί το μοντέλο των επι­σκέ­ψεων των υπο­ψη­φίων στις γει­το­νιές, σε καφέ και σε σπίτια. «Έχουμε πολλά χρόνια να δούμε κεντρική εκδή­λωση σε πλατεία ή γήπεδο στις αυτο­διοι­κη­τι­κές εκλογές» σημειώ­νει ο κ. Χατζη­πα­ντε­λής ενώ ο Δώδος σχο­λιά­ζει: «πριν από είκοσι χρόνια ο υπο­ψή­φιος γυρ­νούσε στις λαϊκές και πήγαινε απρό­σκλη­τος στα καφε­νεία. Τώρα οι υπο­ψή­φιοι οργα­νώ­νουν επι­σκέ­ψεις σε καφέ όπου καλούν πολίτες και φίλους για να συζη­τή­σουν μαζί».

Την ίδια στιγμή, εκλο­γικό κλίμα επι­κρα­τεί και στα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης με ανα­κοι­νώ­σεις υπο­ψη­φιο­τή­των και δημο­σιεύ­σεις μηνυ­μά­των εκλο­γι­κού περιε­χο­μέ­νου. «Προ­φα­νώς το γεγονός ότι μέσω Facebook κάποιοι είναι φίλοι με κάποιους άλλους τους οποίους δεν γνω­ρί­ζουν, πιθανόν να τους παρα­κι­νεί να ψηφί­σουν έναν ‘φίλο’ υπο­ψή­φιο. Παρόλα αυτά δεν νομίζω ότι παρα­κι­νεί το εκλο­γικό σώμα να ψηφίσει κάποιον φίλο, ο οποίος είναι σε αντί­θετο συν­δυα­σμό από αυτόν που υπο­στη­ρί­ζει» σχο­λιά­ζει.

Ο κ. Χατζη­πα­ντε­λής εκτιμά πάντως μόλις στο 10% με 12% το ποσοστό της χρήσης των μέσων κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης ανα­φο­ρικά με την πολι­τική. “Κυρίως οι χρήστες του Facebook το χρη­σι­μο­ποιούν για το λόγο για το σκοπό που έχει φτια­χτεί, δηλαδή για να δια­τη­ρούν επαφή με φίλους και να ενη­με­ρώ­νο­νται για κοι­νω­νικά γεγο­νότα. Για την πολι­τική δεν το πολυ­χρη­σι­μο­ποιούν ούτε δίνουν και μεγάλη σημασία σε όσα δημο­σιεύ­ο­νται από πλευράς αξιο­πι­στίας” τονίζει.

Νέα δεδο­μένα με την απλή ανα­λο­γική

Νέα δεδο­μένα στην εκλο­γική δια­δι­κα­σία αλλά και στα απο­τε­λέ­σματα που θα έχει αυτή φέρνει, άλλωστε, η απλή ανα­λο­γική. «Οι φετινές εκλογές έχουν την ιδιαι­τε­ρό­τητα ότι δεν ισχύει πλέον αυτό που συνέ­βαινε στο παρελ­θόν, ότι ‘σταυ­ρώ­ναμε’, δηλαδή, τον φίλο μας, έστω και αν ήταν σε δια­φο­ρε­τικό ψηφο­δέλ­τιο από εκείνο που εκφρά­ζει τις απόψεις μας. Η προ­ο­πτική που υπήρχε ήταν έτσι κι αλλιώς στον δεύτερο γύρο να ψηφί­σουμε το ψηφο­δέλ­τιο της καρδιάς μας. Φέτος η κάθε ψήφος στον πρώτο γύρο μετρά για τον προσ­διο­ρι­σμό του αριθμού των δημο­τι­κών συμ­βού­λων που θα εκλέξει κάθε συν­δυα­σμός, λόγω απλής ανα­λο­γι­κής. Αυτό συνιστά και μια πιο γνήσια έκφραση της βού­λη­σης του ψηφο­φό­ρου» υπο­γραμ­μί­ζει ο κ. Δώδος.

Για προ­βλή­ματα λει­τουρ­γίας των Δήμων, κάνει, ωστόσο, λόγο ο κ. Χατζη­πα­ντε­λής καθώς, όπως ανα­φέ­ρει, «δεν ξέρουμε πώς θα συγκρο­τη­θούν τα δημο­τικά και τα περι­φε­ρειακά συμ­βού­λια, λόγω του μεγάλου πλήθους των υπο­ψη­φιο­τή­των». «Έχουμε καιρό ακόμη, θα δούμε τι θα γίνει στην πράξη» προ­σθέ­τει.

Σχετικά με την ψήφο των 17χρονων, και οι δύο καθη­γη­τές συμ­φω­νούν ότι δεν αλλάζει ουσια­στικά κάτι, καθώς, γενικά, σε όλες τις εποχές οι νεό­τε­ροι άνθρω­ποι έχουν λιγό­τε­ρες προ­σλαμ­βά­νου­σες παρα­στά­σεις για τις αυτο­διοι­κη­τι­κές εκλογές, σε σχέση με μεγα­λύ­τε­ρους που ενδια­φέ­ρο­νται με την πολι­τική, λόγω της σχέσης τους με το εργα­σιακό και κοι­νω­νικό περι­βάλ­λον στο οποίο είναι ενταγ­μέ­νοι.

Όσο για το ποσοστό της αποχής, ο κ. Χατζη­πα­ντε­λής εκτιμά ότι η συμ­με­τοχή στις εκλογές στην Ελλάδα δεν έχει πολύ μεγάλες δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις, όμως τα ποσοστά της αποχής εμφα­νί­ζο­νται εσφαλ­μένα μεγάλα, εξαι­τίας των εκλο­γι­κών κατα­λό­γων στους οποίους εμφα­νί­ζο­νται περισ­σό­τε­ροι εγγε­γραμ­μέ­νοι από ό,τι είναι στην πραγ­μα­τι­κό­τητα. «Με βάση την απο­γραφή στην Ελλάδα υπάρ­χουν 10 εκα­τομ­μύ­ρια άνθρω­ποι, 8 εκα­τομ­μύ­ρια πάνω από 17 ετών. Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα όμως ο αριθμός των εκλο­γέων είναι 8 εκα­τομ­μύ­ρια και η συμ­με­τοχή φτάνει τα 6 εκα­τομ­μύ­ρια καθώς υπάρ­χουν εγγε­γραμ­μέ­νοι που είτε έχουν φύγει από την Ελλάδα και δεν έχουν επι­στρέ­ψει ποτέ είτε έχουν πεθάνει και κανείς δεν έχει δηλώσει τον θάνατό τους» σημειώ­νει. Τονίζει, τέλος, την ανάγκη εκσυγ­χρο­νι­σμού της εκλο­γι­κής νομο­θε­σίας, ώστε να στα­μα­τή­σει το σύστημα των ετε­ρο­δη­μο­τών και να υπάρξει επι­στο­λική ψήφος.

 

 

 

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ