Δημογραφικό: Μια ανοιχτή πληγή για την Ελλάδα

Το δημο­γρα­φικό είναι από τα πλέον εκρη­κτικά ζητή­ματα της χώρας με τις προ­βο­λές να προ­μη­νύ­ουν τερά­στια μείωση του πλη­θυ­σμού της Ελλάδας μέχρι το 2050. Η μείωση του πλη­θυ­σμού υπο­λο­γί­ζε­ται «έως και 1,4 εκατ. το 2035 σε σχέση με το 2015 και έως 2,5 εκατ. το 2050», όπως επι­ση­μαί­νε­ται χαρα­κτη­ρι­στικά στο πόρισμα της δια­κομ­μα­τι­κής επι­τρο­πής της Βουλής για το Δημο­γρα­φικό. Το πόρισμα θα συζη­τη­θεί την Τρίτη το πρωί στην Ολο­μέ­λεια της Βουλής με παρεμ­βά­σεις των πολι­τι­κών αρχηγών, ενώ στην Επι­τροπή το στή­ρι­ξαν όλα τα κόμματα εκτός ΚΚΕ και Χρυσής Αυγής.

Το πόρισμα ανα­φέ­ρει ότι «η δημο­γρα­φική πολι­τική δεν μπορεί παρά να είναι τμήμα μιας ολο­κλη­ρω­μέ­νης προ­σέγ­γι­σης, η οποία θα βρί­σκε­ται σε παράλ­ληλο βημα­τι­σμό και σε αντι­στοί­χιση με την συνο­λι­κό­τερη ανα­πτυ­ξιακή, οικο­νο­μική και κοι­νω­νική πολι­τική» και κατα­λή­γει σε προ­τά­σεις για πολι­τι­κές πρω­το­βου­λίες σε δέκα δια­φο­ρε­τι­κούς τομείς. Στο πόρισμα περι­λαμ­βά­νε­ται και μία εκτενής επι­στη­μο­νική έκθεση που συνέ­τα­ξαν ο καθη­γη­τής του Πανε­πι­στη­μίου Θεσ­σα­λίας Βύρωνας Κοτζα­μά­νης, η καθη­γή­τρια της ΑΣΟΕΕ Ανα­στα­σία Κωστάκη, ο ερευ­νη­τής του ΕΚΚΕ Διο­νύ­σης Μπα­λούρ­δος κι η ανα­πλη­ρώ­τρια καθη­γή­τρια του Χαρο­κό­πειο Αλε­ξάν­δρα Τραγάκη.

Η μείωση των γεν­νή­σεων κι ο καθο­ρι­στι­κός ρόλος της κρίσης

Τα συμπε­ρά­σματα της έκθεσης δεν είναι ιδιαί­τερα αισιό­δοξα, καθώς εκτι­μά­ται ότι μέχρι το 2050 δεν είναι δυνατόν να ανα­τρα­πεί, παρά μόνο να περιο­ρι­στεί το αρνη­τικό ισο­ζύ­γιο γεννήσεων-θανάτων που φτάνει πλέον τις 90.000 γεν­νή­σεις ανά έτος για 120.000 θανά­τους ανά έτος. Η μείωση των γεν­νή­σεων ξεκινά στα μέσα της δεκα­ε­τίας του ’80, σε σημα­ντικό βαθμό λόγω των κοι­νω­νι­κών και πολι­τι­σμι­κών αλλαγών, ενώ ο πλη­θυ­σμός της χώρας άρχισε να μειώ­νε­ται από τις αρχές της δεκα­ε­τίας του 2000.

Η κρίση του 2010 όμως έπαιξε καθο­ρι­στικό ρόλο στην αρνη­τική δημο­γρα­φική εικόνα της χώρας με ανα­τροπή του ισο­ζυ­γίου γεννήσεων-θανάτων, αλλά και με ανα­τροπή ενός ακόμα ισο­ζυ­γίου, του μετα­να­στευ­τι­κού. Μέχρι την κρίση υπήρξε σημα­ντική εισροή μετα­να­στών στην Ελλάδα, το κύμα φυγής όμως των νέων Ελλήνων στο εξω­τε­ρικό, αλλά κι αρκετών μόνιμα δια­με­νό­ντων μετα­να­στών μετέ­τρεψε το μετα­να­στευ­τικό ισο­ζύ­γιο σε αρνη­τικό, κι αυτό παρά την εισροή προ­σφύ­γων λόγω της προ­σφυ­γι­κής κρίσης.

Επι­δό­ματα σε συν­δυα­σμό με πολι­τι­κές για την εργασία, την ισότητα και την ένταξη μετα­να­στών και προ­σφύ­γων

Το πόρισμα δια­πι­στώ­νει σημα­ντική υστέ­ρηση της χώρας στο ζήτημα της κοι­νω­νι­κής δαπάνης που κατευ­θύ­νε­ται σε οικο­γέ­νειες και σε τέκνα, καθώς το συγκε­κρι­μένο ποσοστό επί των κοι­νω­νι­κών δαπανών είναι υπο­δι­πλά­σιο του αντί­στοι­χου ποσο­στού χωρών όπως η Γαλλία κι η Σουηδία που «αντι­στέ­κο­νται στην δημο­γρα­φική συρ­ρί­κνωση». Το πόρισμα επι­ση­μαί­νει «η επι­δο­μα­τική στήριξη είναι ανα­γκαία, αλλά δεν επαρκεί από μόνη της» και πρέπει να συνο­δεύ­ε­ται από πολι­τι­κές που συν­δέ­ο­νται με την εργασία, την εξά­λειψη των έμφυλων ανι­σο­τή­των και την πρόληψη του κοι­νω­νι­κού απο­κλει­σμού προ­σφύ­γων και μετα­να­στών.

Προ­τά­σεις για πολι­τι­κές πρω­το­βου­λίες σε δέκα τομείς

Ανα­λυ­τικά οι προ­τά­σεις για πολι­τι­κές ενί­σχυ­σης της οικο­γέ­νειας που κάνει το πόρισμα είναι οι εξής:

Α) Πολι­τι­κές Απα­σχό­λη­σης

Προ­στα­σία της εγκυ­μο­σύ­νης και της μητρό­τη­τας στον χώρο της εργα­σίας με προ­τά­σεις για ενί­σχυση των ελεγ­κτι­κών μηχα­νι­σμών, επέ­κταση της προ­στα­σίας από απόλυση από τους 18 στους 24 μήνες, δυνα­τό­τη­τες αλλαγών στο ωράριο, πλήρη ασφα­λι­στικά και συντα­ξιο­δο­τικά δικαιώ­ματα για τον οικο­γε­νειακό φρο­ντι­στή/τρια (μητέρα, πατέρας ή άλλο πρόσωπο), μέτρα για την κατα­πο­λέ­μηση των μισθο­λο­γι­κού χάσμα­τος ανδρών και γυναι­κών, θετικά μέτρα για τους εργα­ζό­με­νους γονείς παιδιών με ανα­πη­ρία, καθώς κι ενερ­γη­τι­κές πολι­τι­κές απα­σχό­λη­σης στο­χευ­μέ­νες σε άνεργες γυναί­κες και νέες και νέους εργα­ζό­με­νους.

Β) Υπο­δο­μές φρο­ντί­δας παιδιών

Κάλυψη μεγα­λύ­τε­ρου ποσο­στού των βρεφών και των νηπίων από τις υπη­ρε­σίες φύλαξης και προ­σχο­λι­κής αγωγής με στόχο την πλήρη κάλυψη, ποιο­τική ανα­βάθ­μιση των υφι­στά­με­νων δομών, επέ­κταση του ωραρίου των παι­δι­κών σταθμών κι ολο­ή­μερα σχολεία σε όλα τις περι­φέ­ρειες της χώρας. Επίσης γίνο­νται προ­τά­σεις για ανά­πτυξη υπη­ρε­σιών φρο­ντί­δας παιδιών στο σπίτι ή στη γει­το­νιά και για την εφαρ­μογή του προ­γράμ­μα­τος «νταντά της γει­το­νιάς» που λει­τουρ­γεί σε χώρες της ΕΕ

Γ) Επιδόματα-Μέριμνα-Στεγαστική πολι­τική

Ειδικές πολι­τι­κές για τις οικο­γέ­νειες με χαμηλά εισο­δή­ματα και τις μειο­νε­κτού­σες οικο­γέ­νειες με πλήρη απορ­ρό­φηση των παιδιών στους βρε­φο­νη­πια­κούς και παι­δι­κούς σταθ­μούς, κλι­μα­κωτή αύξηση των επι­δο­μά­των ανά παιδί, πρό­βλεψη το επίδομα παιδιού να είναι ακα­τά­σχετο κι ασυμ­ψή­φι­στο και τα οικο­γε­νειακά επι­δό­ματα να συν­δέ­ο­νται με την παρα­κο­λού­θηση της υπο­χρε­ω­τι­κής εκπαί­δευ­σης, καθώς και θετικά μέτρα για τις μονο­γο­νεϊ­κές οικο­γέ­νειες και στα­διακή εξο­μεί­ωση των τρί­τε­κνων με τους πολύ­τε­κνους.

Επίσης προ­τεί­νε­ται στε­γα­στική πολι­τική ενί­σχυ­σης των νέων ζευ­γα­ριών ή των μόνων γονέων με στε­γα­στική συν­δρομή για κάθε οικο­γέ­νεια για δύο χρόνια από την από­κτηση κάθε νέου παιδιού.

Δ) Φορο­λο­γικά και άλλα κίνητρα

Ποι­κι­λία φορο­λο­γι­κών κινή­τρων με μείωση φόρων ή αφο­ρο­λό­γητο ανάλογα με το μέγεθος και το εισό­δημα των οικο­γε­νειών, επι­πλέον κίνητρα για τις οικο­γέ­νειες όπως δωρεάν κάρτες απε­ριο­ρί­στων δια­δρο­μών για τα μέσα μαζικής μετα­φο­ράς κι εκπτώ­σεις σε εκπαι­δευ­τι­κές, πολι­τι­στι­κές και του­ρι­στι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες. Επίσης προ­τεί­νε­ται τα βρεφικά είδη πρώτης ανάγκης να υπα­χθούν στον χαμη­λό­τερο συντε­λε­στή ΦΠΑ.

Ε) Εκπαι­δευ­τική πολι­τική και σεξουα­λική αγωγή

Σεξουα­λική αγωγή και μαθή­ματα για την ισότητα των φύλων σε όλες τις βαθ­μί­δες εκπαί­δευ­σης, καθώς κι ενη­μέ­ρωση των μαθητών για το δημο­γρα­φικό ζήτημα. Επίσης ένταξη στο υπο­χρε­ω­τικό πρό­γραμμα της Κυκλο­φο­ρια­κής Αγωγής κι Οδικής Ασφά­λειας

ΣΤ) Πολι­τι­κές υγιούς και ενερ­γούς γήραν­σης

Εξει­δι­κευ­μέ­νες υπη­ρε­σίες υγείας και πρό­λη­ψης για ηλι­κιω­μέ­νους κι υπε­ρή­λι­κες με στόχο η αυτό­νομη κι αξιο­πρε­πής δια­βί­ωση να παρα­τα­θεί για όσο το δυνατόν περισ­σό­τερο. Μεταξύ άλλων, προ­τεί­νε­ται επέ­κταση των Κέντρων Ημε­ρή­σιας Φρο­ντί­δας Ηλι­κιω­μέ­νων και της «Βοή­θειας στο Σπίτι», ολο­κλή­ρωση του καθε­στώ­τος ανα­δο­χής ηλι­κιω­μέ­νων και ψηφιακή τους κατάρ­τιση. Ιδιαί­τερα κεφά­λαιο των πολι­τι­κών για τους ηλι­κιω­μέ­νους είναι τα μέτρα για την παρα­μο­νής τους στην εργασία, όπως προ­ώ­θηση της μερικής ή της κατ’ οίκον απα­σχό­λη­σης και προ­γράμ­ματα εργα­σια­κής κατάρ­τι­σης.

Ζ) Μέτρα για την κοι­νω­νική ένταξη μετα­να­στών/μετα­να­στριών και θετικές δράσεις για την ανά­σχεση κι αντι­στροφή του brain drain

Επι­τά­χυνση των δια­δι­κα­σιών από­κτη­σης νόμιμης άδειας παρα­μο­νής, οικο­γε­νεια­κής επα­νέ­νω­σης και πολι­το­γρά­φη­σης των μετα­να­στών, καθώς και μέτρα για την κοι­νω­νική κι εργα­σιακή ένταξη των προ­σφύ­γων και την προ­στα­σία των μετα­να­στών και των προ­σφύ­γων από τις δια­κρί­σεις στην εργασία, την εκπαί­δευση, τις δημό­σιες υπη­ρε­σίες και τον δημόσιο χώρο.

Όσον αφορά στην ανά­σχεση κι αντι­στροφή του brain drain, προ­τεί­νε­ται η αύξηση των θέσεων απα­σχό­λη­σης των επι­στη­μό­νων και στήριξη των νεοφυών και και­νο­τό­μων επι­χει­ρή­σεων με φορο­λο­γικά κίνητρα. Επίσης προ­τεί­νο­νται φορο­λο­γικά κι ασφα­λι­στικά κίνητρα για τις προ­σλή­ψεις νέων εργα­ζό­με­νων κι αντί­στοιχα κίνητρα για τους νέους ελεύ­θε­ρους επαγ­γελ­μα­τίες και αυτο­α­πα­σχο­λού­με­νους.

Η) Υγεία: Υπο­βοη­θού­μενη ανα­πα­ρα­γωγή και νεο­πλα­σμα­τι­κές ασθέ­νειες

Ο συγκε­κρι­μέ­νος τομέας χωρί­ζε­ται σε δύο βασικά κεφά­λαια άσκησης πολι­τι­κών υγείας:

Την υπο­βοη­θού­μενη ανα­πα­ρα­γωγή, όπου προ­τεί­νε­ται μεγα­λύ­τερη κρατική δαπάνη-συμμετοχή για τις εξω­σω­μα­τι­κές, ενί­σχυση των σχε­τι­κών δημό­σιων δομών κι εκσυγ­χρο­νι­σμός του νομικού πλαι­σίου.

Το εθνικό σχέδιο δράσης για τις νεο­πλα­σμα­τι­κές ασθέ­νειες με πολι­τι­κές πρό­λη­ψης κι έγκαι­ρης διά­γνω­σης του καρ­κί­νου, όπως και σωστή ενη­μέ­ρωση για την γονι­μό­τητα των ογκο­λο­γι­κών ασθενών.

Θ) Πολι­τι­κές Οδικής Ασφά­λειας

Σημα­ντι­κός τομέας, καθώς τα τροχαία δυστυ­χή­ματα απο­τε­λούν την πρώτη αιτία θανάτου για τους νέους κάτω των 30 ετών, το μεγα­λύ­τερο ποσοστό των θυμάτων βρί­σκε­ται στις κρί­σι­μες παρα­γω­γι­κές ηλικίες 18-55 ετών, ενώ η Ελλάδα έχει έναν από τους μεγα­λύ­τε­ρους δείκτες θνη­σι­μό­τη­τας από τροχαία σε Ευρω­παϊκό επίπεδο. Μεταξύ των πολι­τι­κών που προ­τεί­νο­νται είναι η αντι­με­τώ­πιση της ελλι­πούς κυκλο­φο­ρια­κής αγωγής και παι­δείας οδικής ασφά­λειας, αλλά κι η βελ­τί­ωση των υπο­δο­μών του οδικού δικτύου.

Ι) Πολι­τι­κές Ενη­μέ­ρω­σης κι Ευαι­σθη­το­ποί­η­σης

Τέλος, προ­τεί­νε­ται σημα­ντική καμπά­νια ενη­μέ­ρω­σης κι ευαι­σθη­το­ποί­η­σης της κοι­νω­νίας των πολιτών και της κοινής γνώμης για το δημο­γρα­φικό, τις επι­πτώ­σεις του και τις πολι­τι­κές αντι­με­τώ­πι­σης του.

Τα θεσμικά μέτρα για τον σχε­δια­σμό και την υλο­ποί­ηση των πολι­τι­κών για το δημο­γρα­φικό

Παράλ­ληλα, όσον αφορά τον σχε­δια­σμό και την υλο­ποί­ηση αυτών των πολι­τι­κών για το δημο­γρα­φικό το πόρισμα προ­τεί­νει την δημιουρ­γία σχε­τι­κού υφυ­πουρ­γείου ή γενικής γραμ­μα­τείας ή διυ­πουρ­γι­κής επι­τρο­πής στην γενική γραμ­μα­τεία της κυβέρ­νη­σης. Επίσης προ­τεί­νε­ται να συστα­θεί γραφείο παρα­κο­λού­θη­σης του δημο­γρα­φι­κού στην Βουλή, αλλά και μόνιμης δια­κομ­μα­τι­κής επι­τρο­πής της Βουλής που θα ανα­λά­βει τον συντο­νι­σμό με τις χώρες της Νότιας κι Ανα­το­λι­κής Ευρώπης προ­κει­μέ­νου να ανα­πτυ­χθούν κοινές θέσεις για την αντι­με­τώ­πιση του δημο­γρα­φι­κού και να εντα­χθούν στην ατζέντα των Ευρω­παϊ­κών θεσμών.