Μοιραία η ενεργειακή φτώχεια – Η Ελλάδα στις χώρες με τη μεγαλύτερη θνησιμότητα τον χειμώνα

«Οπου φτωχός κι η μοίρα του», λέει η λαϊκή σοφία. Νέα έκθεση του Ευρω­παϊ­κού Οργα­νι­σμού Περι­βάλ­λο­ντος επι­βε­βαιώ­νει του λόγου το αληθές, απο­δει­κνύ­ο­ντας ότι οι συνέ­πειες της ατμο­σφαι­ρι­κής ρύπαν­σης, του θορύβου και των ακραίων θερ­μο­κρα­σιών επη­ρε­ά­ζουν περισ­σό­τερο τις χώρες και τις κοι­νω­νι­κές ομάδες εκείνες που αντι­με­τω­πί­ζουν οικο­νο­μικά προ­βλή­ματα. Οπως είναι επόμενο, η Ελλάδα της κρίσης βρί­σκε­ται στις πρώτες θέσεις ανάμεσα στις χώρες με τη μεγα­λύ­τερη θνη­σι­μό­τητα τον χειμώνα και με τα υψη­λό­τερα ποσοστά «ευά­λω­των» στην περι­βαλ­λο­ντική ρύπανση νοι­κο­κυ­ριών.

Η έκθεση «Ανιση έκθεση και άνισες συνέ­πειες: κοι­νω­νική τρω­τό­τητα και ατμο­σφαι­ρική ρύπανση, θόρυβος και ακραίες θερ­μο­κρα­σίες στην Ευρώπη» εξε­τά­ζει το πώς οι δια­φο­ρές στην κατα­νομή των περι­βαλ­λο­ντι­κών προ­βλη­μά­των στην Ε.Ε. ουσια­στικά αντι­κα­το­πτρί­ζουν την κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μική κατά­σταση κάθε περιο­χής. Για την Ελλάδα, η έκθεση ανα­φέ­ρει:

• Οι περισ­σό­τε­ροι θάνατοι λόγω της ατμο­σφαι­ρι­κής ρύπαν­σης παρα­τη­ρού­νται στη Νότια και Ανα­το­λική Ευρώπη. Η Ελλάδα βρί­σκε­ται στις πέντε χώρες με το υψη­λό­τερο ποσοστό θανάτων από έκθεση σε διο­ξεί­διο του αζώτου (μαζί με Ιταλία και Ισπανία) και στο όζον (μαζί με Ουγ­γα­ρία και Κροατία).

• Η θνη­σι­μό­τητα κατά τη διάρ­κεια του χειμώνα είναι μεγα­λύ­τερη σε χώρες όπως η Ελλάδα, η Ιταλία, η Πορ­το­γα­λία και η Ισπανία σε σχέση με τη Γερ­μα­νία, την Ολλαν­δία και τη Φιν­λαν­δία. Αυτό απο­δί­δε­ται σε πολλούς παρά­γο­ντες, από την ποιό­τητα των κατοι­κιών και την πρό­σβαση σε θέρ­μανση μέχρι την προ­σαρ­μο­στι­κό­τητα των ανθρώ­πων σε χαμηλές θερ­μο­κρα­σίες. Στην περί­πτωση όμως ορι­σμέ­νων χωρών όπως η Ελλάδα, η Ιρλαν­δία και η Πορ­το­γα­λία, αυτή η εποχική δια­κύ­μανση στους θανά­τους σχε­τί­ζε­ται ευθέως με τη φτώχεια και τις αυξη­μέ­νες κοι­νω­νι­κές ανι­σό­τη­τες. Για παρά­δειγμα, η Ελλάδα βρί­σκε­ται στην τρίτη θέση στην Ε.Ε. σε ευάλωτα νοι­κο­κυ­ριά που δεν μπορούν να έχουν τη δυνα­τό­τητα να εξα­σφα­λί­σουν θέρ­μανση μετά τη Βουλ­γα­ρία και τη Λιθουα­νία. Τα μισά από τα νοι­κο­κυ­ριά που βρί­σκο­νται κάτω από το 60% του μέσου εισο­δή­μα­τος της χώρας αδυ­να­τούν να κρα­τή­σουν τα σπίτια τους ζεστά, ενώ στην ίδια κατά­σταση βρί­σκε­ται το 35% των μονο­γο­νεϊ­κών οικο­γε­νειών και το 40% των νοι­κο­κυ­ριών με έναν ηλι­κιω­μένο.

• Οι περιο­χές που έχουν χαμη­λό­τερα κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μικά χαρα­κτη­ρι­στικά έχουν 1,3-1,5 φορά υψη­λό­τερη έκθεση σε αιω­ρού­μενα μικρο­σω­μα­τί­δια (PM2.5 και PM10). Η Βουλ­γα­ρία, η Ελλάδα και περιο­χές της Ισπα­νίας, της Ιταλίας και της Σλο­βα­κίας βρί­σκο­νται ταυ­τό­χρονα στο υψη­λό­τερο 20% στην Ε.Ε. τόσο στην έκθεση των πολιτών σε μικρο­σω­μα­τί­δια όσο και στο υψη­λό­τερο 20% στην Ε.Ε. στη μακρο­χρό­νια ανεργία.

• Αντί­στοιχα, οι περιο­χές της Ελλάδας, της Κρο­α­τίας, της Ισπα­νίας και της Ιταλίας, που εμφα­νί­ζουν το χαμη­λό­τερο κατά κεφαλήν εισό­δημα, βρί­σκο­νται στο υψη­λό­τερο 20% της Ε.Ε. στην έκθεση σε όζον.

• Η έκθεση υπο­δει­κνύει την άμεση σχέση ανάμεσα στην ατμο­σφαι­ρική ρύπανση και την ενερ­γειακή φτώχεια. Στην Ελλάδα και σε κάποιες άλλες χώρες, μεγάλο ποσοστό των πολιτών στρά­φηκε στην καύση ξύλων, παλιών επίπλων και κάρ­βου­νου, ως απο­τέ­λε­σμα της οικο­νο­μι­κής κρίσης. Σε ορι­σμέ­νες περιο­χές η ρύπανση μπορεί να μειωθεί με την απα­γό­ρευση της πώλησης συγκε­κρι­μέ­νων καύ­σι­μων προ­ϊ­ό­ντων. Για παρά­δειγμα, η Κρα­κο­βία (μια από τις πόλεις με την υψη­λό­τερη ατμο­σφαι­ρική ρύπανση στην Ευρώπη) πρό­σφατα απο­φά­σισε να απα­γο­ρεύ­σει οτι­δή­ποτε άλλο εκτός από το φυσικό αέριο και το πετρέ­λαιο για τη θέρ­μανση από την 1η Σεπτεμ­βρίου 2019.

Η Ε.Ε. θα υπο­στη­ρί­ξει χρη­μα­το­δο­τικά ένα πρό­γραμμα αντι­κα­τά­στα­σης σομπών και συσκευών που καίνε προ­ϊ­ό­ντα ξύλου στα νοι­κο­κυ­ριά με το χαμη­λό­τερο εισό­δημα.