Mητροπολίτης Nουβίας, Σάββας: Tο ταξίδι από τη Xάλκη μέχρι την Aφρική όπου επιτελεί σημαντικό ιεραποστολικό έργο

Σεβα­σμιό­τατε, να ξεκι­νή­σουμε από το τέλος προς την αρχή την συνέ­ντευξη. Σήμερα σε ποια Μητρό­πολη βρί­σκε­στε;

Στην Μητρό­πολη Νουβίας. Η Μητρό­πολη Νουβίας περι­λαμ­βά­νει το Σουδάν, το Νότιο Σουδάν και πρό­σφατα, λόγω των προ­βλη­μά­των που έχει με την Αιθιο­πία, προ­στέ­θηκε και η Ερυ­θραία.

Πόσο καιρό είστε εκεί;

Στο Σουδάν είμαι δύο χρόνια. Πριν ήμουν στην Μητρό­πολη Άκκρας, και πριν στο Μπου­ρού­ντι.

Στην Αφρι­κα­νική Ηπειρο, πόσα χρόνια είστε;

Είμαι συνο­λικά 18 χρόνια.

Πώς βρε­θή­κατε εκεί;

Είχαμε ξεκι­νή­σει από την Σχολή στην Πάτμο, όταν ήμασταν με τον πατέρα Αμφι­λό­χιο Τσούκο, τον νυν μητρο­πο­λίτη Γάνου και Χώρας, πρώην Νέας Ζηλαν­δίας, την ιδέα της ιερα­πο­στο­λής. Αργό­τερα έγινα μοναχός στο Θάρρι και έτυχε μετά από αρκετά χρόνια να βρεθώ στην Αλε­ξάν­δρεια στο Πατριαρ­χείο, όπου μου άρεσε και έμεινα. Από εκεί και πέρα άρχισε η πορεία μου στην Αφρι­κα­νική Ηπειρο.

Εκεί, το έργο σας είναι κυρίως ιερα­πο­στο­λικό.

Ναι, ακριβώς. Ο πολύς κόσμος νομίζει ότι η ιερα­πο­στολή είναι μόνον να βαπτί­ζουμε. Η ιερα­πο­στολή είναι πολυ­διά­στατη και πολυ­σχι­δής, δεν έχει έναν μόνο τομέα. Βασικός στόχος είναι ο εκχρι­στια­νι­σμός – όχι ο εξελ­λη­νι­σμός – όσων επι­θυ­μούν.

Πώς είναι η ζωή εκεί;

Εχει πολλές δυσκο­λίες. Στο Μπου­ρού­ντι είχαμε νερό, είχε κεντρικό σύστημα ύδρευ­σης όμως δεν υπήρχε ρεύμα καθη­με­ρινά και πρωί και βράδυ. Ή πρωί θα είχαμε, ή βράδυ. Στην Γκάνα είχαμε ρεύμα 12 ώρες την εβδο­μάδα αλλά δεν υπήρχε κεντρική ύδρευση, οπότε η Μητρό­πολη, επειδή είναι πάρα πολύ μεγάλη γιατί εξυ­πη­ρε­τεί και την σχολή των κλη­ρι­κών, είχε δύο δεξα­με­νές από τις οποίες προ­μη­θευό­ταν νερό και εφο­δί­αζε και το κτήριο που ήταν οι διά­φο­ροι υπάλ­λη­λοι ή όσοι έρχο­νταν για να βοη­θή­σουν στο έργο μας. Στην Αφρική ή νερό θα έχεις ή ρεύμα, ή τηλέ­φωνο. Και τα τρία μαζί… δεν γίνεται! Το Σουδάν είναι λίγο πιο προ­χω­ρη­μένο αλλά το πρό­βλημα με το ρεύμα παρα­μέ­νει. Κεντρικό σύστημα ύδρευ­σης υπάρχει, αλλά το νερό έρχεται κατευ­θείαν από τον Νείλο, δεν φιλ­τρά­ρε­ται.

Αυτά που μας περι­γρά­φετε, φαντά­ζουν εξω­πραγ­μα­τικά.

Αυτά δεν είναι τίποτα… Το πιο δύσκολο είναι οι ασθέ­νειες. Δεν ξέρεις ούτε τι θα πάθεις, ούτε πότε θα το πάθεις, με περισ­σό­τερο δια­δε­δο­μένη την ελο­νο­σία που είναι και η πιο θανα­τη­φόρα στην Αφρική, αν και θερα­πεύ­ε­ται. Απλά δεν υπάρ­χουν τα μέσα και πολλές φορές η σωστή διά­γνωση για να θερα­πευ­τεί. Αν είσαι στην πόλη θα σωθείς, αν είσαι στο χωριό δύσκολα… Και βέβαια δεν υπάρ­χουν τα κατάλ­ληλα φάρμακα σε όλες τις χώρες για να μπο­ρέ­σουν να θερα­πευ­τούν οι ασθε­νείς. Εχει κι άλλες ασθέ­νειες που δεν τις γνω­ρί­ζουμε εδώ, όπως ο τύφος, η χολέρα, ασθέ­νειες που τις ακούμε και νομί­ζουμε ότι ανήκουν σε μια άλλη εποχή. Το καλό είναι να πάθεις κάτι από αυτά εκεί στην Αφρική.

Το κακό ποιο είναι;

Να το πάθεις στην Ελλάδα (!) γιατί π.χ. η ελο­νο­σία δεν εκδη­λώ­νε­ται αμέσως. Αν την πάθεις στην Αφρική, οι γιατροί ξέρουν ότι είναι ελο­νο­σία και θα σε βοη­θή­σουν. Αν το πάθεις στην Ελλάδα, μέχρι να δια­γνω­στεί, δύσκολα θα αντι­με­τω­πι­στεί.

Δεν φοβάστε;

Εχουμε ξεπε­ρά­σει τον φόβο στην Αφρική. Στο Μπου­ρού­ντι βρέθηκα μετά τον εμφύλιο πόλεμο, όπου η κατά­σταση ήταν ιδιαί­τερα δύσκολη. Κάθε βράδυ άκουγες να σκάνε χει­ρο­βομ­βί­δες, διάφορα εκρη­κτικά, πυρο­βο­λι­σμούς… Η στέγη του σπιτιού που έμενα στο Μπου­ρού­ντι ήταν τρύπια από τις σφαίρες, το χειμώνα έπρεπε να κρατάω ομπρέλα μέσα στο σπίτι. Αυτά με το νερό και το ρεύμα είναι τα πιο απλά. Γενικά η ζωή στην Αφρική είναι δύσκολη και μια περι­πέ­τεια και μία μεγάλη εμπει­ρία. Αν επι­βιώ­σεις…

Τι σας κρατάει εκεί;

Αυτό δεν το ξέρω, ούτε μπορώ να το κατα­λάβω. Εμείς, εξάλλου, ανή­κουμε σε δια­φο­ρε­τικό δυνα­μικό, στο Πατριαρ­χείο Αλε­ξαν­δρείας οπότε γνω­ρί­ζουμε τι έχουμε να περι­μέ­νουμε. Το έργο στο Μπου­ρού­ντι από το οποίο δεν θα έφευγα αν δεν με έστελ­ναν στην Γκάνα, είναι «γέννημα» δικό μου. Βρήκα μια εκκλη­σία που είχαν αφήσει οι Ελληνες από το 1959 όταν ήταν εκεί 15.000-16.000 Ελληνες, όταν πήγα εγώ ήταν μόλις 80. Χτίσαμε άλλες δύο εκκλη­σίες που επειδή ήταν πολύ μεγάλες δεν προ­λά­βαμε να τις ολο­κλη­ρώ­σουμε, τις ολο­κλη­ρώ­νει ο σημε­ρι­νός επί­σκο­πος, φτιά­ξαμε σχολεία, φτιά­ξαμε κλι­νι­κές…

Γιατί φύγατε;

Με μετέ­θεσε ο Πατριάρ­χης στην Γκάνα, όπου υπήρχαν κι εκεί ανάγκες.

Παραι­τη­θή­κατε όμως από εκεί.

Παραι­τή­θηκα διότι ενώ η Γκάνα είναι μια πολύ καλή περιοχή, υπήρχαν πολλά προ­βλή­ματα. Χρεια­ζό­μα­σταν μόνο για το νερό γύρω στα 600ευρώ τον μήνα. Ρεύμα δεν είχαμε. Η ζωή ήταν πολύ ακριβή, η Αφρική γενικά είναι πιο ακριβή από την Ευρώπη. Και η Γκάνα, επειδή το εμπόριο το δια­κι­νού­σαν Λιβα­νέ­ζοι, η ζωή ήταν πολύ ακριβή, ήταν οικο­νο­μικά και ψυχο­λο­γικά εξα­ντλη­τικό με τις κατα­στά­σεις που έπρεπε να αντι­με­τω­πί­σουμε κάθε μέρα. Εχει πολλή φτώχεια παρά το γεγονός ότι θεω­ρεί­ται ανα­πτυσ­σό­μενη χώρα. Με δυσκό­λευε πολύ, η ακριβή ζωή εκεί.

Εκεί που είστε σήμερα είναι καλύ­τερα;

Πολύ καλύ­τερα.

Μπο­ρείτε να μας περι­γρά­ψετε μια τυπική μέρα στην μητρό­πολη του Σουδάν;

Καταρ­χήν να πούμε ότι είναι ισλα­μική χώρα κατά 99,99% στην οποία όμως υπάρχει αρμο­νική συμ­βί­ωση μεταξύ Χρι­στια­νών και Μου­σουλ­μά­νων. Εχει και 4.000.000 Κόπτες Ορθο­δό­ξους. Οι Ελλη­νορ­θό­δο­ξοι είμαστε γύρω στις 2.500. Αυτή στη στιγμή λει­τουρ­γεί μόνο μια εκκλη­σία, στο Χαρτούμ. Οι υπό­λοι­πες πέντε είναι δια­σκορ­πι­σμέ­νες σε διάφορα σημεία του Σουδάν κι έχουν παρα­χω­ρη­θεί στους Κόπτες για χρήση, από εμάς δεν έχει μείνει κανένας εκεί. Η μέρα περι­λαμ­βά­νει κυρίως δουλειά γρα­φείου, διότι όλοι οι Ελληνες που έφυγαν από το Σουδάν και σήμερα είναι στην Ελλάδα, χρειά­ζο­νται διάφορα έγγραφα που έχει μόνο η Μητρό­πολη. Επίσης γίνο­νται διά­φο­ρες επι­κοι­νω­νια­κές επαφές με την ελλη­νική κοι­νό­τητα, με το Διεθνές Σχολείο, που κάποτε ήταν ελλη­νικό, επαφές με διά­φο­ρες άλλες αρχές και βεβαίως σε καθη­με­ρινή βάση επαφή με το υπουρ­γείο που είναι υπεύ­θυνο για τις εκκλη­σίες που μας βοηθάει πάρα πολύ. Επίσης φρο­ντί­ζουμε την συντή­ρηση των εκκλη­σιών και κυρίως τους Ελληνες που έχουν μείνει εκεί. Είναι 80 Ελληνες και 400 μιγάδες ελλη­νι­κής κατα­γω­γής που έχουν έρθει από το Νότιο Σουδάν, τους περισ­σό­τε­ρους από τους οποίους έχουμε ανα­λά­βει εμείς. Τα σχολεία τους, την ιατρική και φαρ­μα­κευ­τική τους περί­θαλψη. Αυτή είναι μια μέρα στο Σουδάν. Εχουμε και το Νότιο Σουδάν, που είναι άλλο κράτος κι εκεί το έργο είναι ιερα­πο­στο­λικό. Εξαι­τίας του πολέμου ξεκι­νή­σαμε εκεί την ανέ­γερση κλι­νι­κής, σχο­λείου και εκκλη­σίας. Να σημειώ­σουμε ότι οι μητρο­πό­λεις του Πατριαρ­χείου Αλε­ξαν­δρείας έχουν συνο­λικά περίπου 5.000 ιδρύ­ματα, εκπαι­δευ­τικά και νοση­λευ­τικά. Επίσης φρο­ντί­ζουμε τις σχέσεις και τις επαφές μας με τις εκκλη­σίες των άλλων θρη­σκειών. Σε χώρες του εξω­τε­ρι­κού οφεί­λουμε να φρο­ντί­ζουμε για να υπάρχει αρμονία. Οι ισορ­ρο­πίες είναι πολύ εύθραυ­στες.

Αρα όλα αυτά τα 18 χρόνια ισορ­ρο­πείτε στην καθη­με­ρι­νό­τητά σας.

Αυτό ακριβώς. Ας μην ξεχνάμε ότι δεν ζούμε σε μια ορθό­δοξη χώρα.

Στη Ρόδο έρχεστε τακτικά;

Ναι. Όταν είσαι στην Αφρική χρειά­ζε­σαι εναλ­λα­γές. Το Πατριαρ­χείο και ο πατριάρ­χης το γνω­ρί­ζουν αυτό. Πρέπει ανά τακτά χρονικά δια­στή­ματα να αλλά­ζουμε παρα­στά­σεις. Εξάλλου πρέπει σε τακτά χρονικά δια­στή­ματα να κάνουμε ανο­σο­λο­γι­κές εξε­τά­σεις για διά­φο­ρες ασθέ­νειες. Αυτές τις κάνουμε στην Ελλάδα και οι περισ­σό­τε­ροι ερχό­μα­στε τακτικά για ανα­νέ­ωση. Εχουμε ένα σωρό βάσανα και σκο­τού­ρες που οι περισ­σό­τε­ροι δεν μπορούν να αντι­λη­φθούν. Ζούμε μέσα στη σκόνη, σε υψηλές θερ­μο­κρα­σίες μια χωρίς νερό και μια χωρίς ρεύμα, καλού­μα­στε να αντι­με­τω­πί­σουμε κατα­στά­σεις που και να τις αναφέρω δύσκολα θα τις κατα­λά­βει κάποιος που δεν τις ζει.

Εσείς πού μεγα­λώ­σατε;

Στη Χάλκη γεν­νή­θηκα και μεγά­λωσα. Ηθελα από μικρός να ακο­λου­θήσω το δρόμο της εκκλη­σίας.

Την πορεία όμως την σημε­ρινή την είχατε σκεφτεί;

Όχι. Αυτή προ­έ­κυψε. Ποτέ δεν είχα σκεφτεί ότι θα βρεθώ στην Αφρική, ότι θα γίνω επί­σκο­πος στο Πατριαρ­χείο Αλε­ξαν­δρείας… Όλα προ­έ­κυ­ψαν κατά τύχη, από ένα λάθος τηλε­φώ­νημα.

Που μάλλον δεν ήταν και τόσο λάθος τελικά.

Ναι, μάλλον. Ο Θεός τα κανο­νί­ζει αυτά.

Στη Χάλκη πηγαί­νετε σήμερα;

Ναι, όποτε μπορώ. Και στην Κρη­τη­νία πηγαίνω απ΄όπου κατά­γε­ται η μητέρα μου και ζουν τα αδέλφια μου.

Όταν είστε στην Αφρική, τι εικόνες έχετε μαζί σας από την Ελλάδα;

Τη θάλασσα! Μεγά­λωσα μέσα στη θάλασσα γι αυτό και μου λείπει τόσο πολύ.

Από την Αφρική, ανα­πο­λώ­ντας την 18χρονη πορεία σας εκεί, τι σας έρχεται στο μυαλό;

Ξεκί­νησα από την Αίγυπτο την οποία αγάπησα και θεωρώ δεύτερη πατρίδα μου. Η πρώτη μου απο­στολή μετά την Αλε­ξάν­δρεια, ήταν το Μπου­ρού­ντι. Με την Αφρική συμ­βι­βά­στηκα… Στο Μπου­ρού­ντι ξυπνού­σαμε το πρωί και βλέπαμε πτώματα δεξιά και αρι­στερά, πηγαί­ναμε στην εκκλη­σία και ο τόπος μύριζε αίμα και μπα­ρούτι. Κάθε μέρα. Σκληρές εικόνες… Εκείνο που προ­σπαθώ να κρατήσω από το Μπου­ρού­ντι και από τη Ρουάντα, είναι τη φύση. Ειδικά από το Μπου­ρού­ντι όπου καθό­μα­σταν κοντά στη λίμνη για να πιούμε τον καφέ μας και να ξεκου­ρα­στούμε λίγο και μας πλη­σί­α­ζαν ιππο­πό­τα­μοι, κρο­κό­δει­λοι…! Πολύ δυνατές εικόνες όμως που έχω κρα­τή­σει από εκεί και με έχουν κάνει να σκέ­φτο­μαι δια­φο­ρε­τικά για τη ζωή είναι οι εικόνες των παιδιών που περι­μέ­νουν έστω και μια καρα­μέλα, λίγο καθαρό νερό, λίγο φαγητό. Εχω κρα­τή­σει τη χαρά που έχουν στα πρόσωπά τους οι άνθρω­ποι όταν ανοί­γεις ένα πηγάδι κι έχουν καθαρό νερό… Αυτή η χαρά κι αυτός ο πόθος να δοκι­μά­σουν κάτι και­νού­ριο που για εμάς είναι δεδο­μένο, όπως η καρα­μέλα… Όλα αυτά μένουν.

Tο βράδυ, τι ονει­ρεύ­ε­στε;

Δεν προ­λα­βαίνω να ονει­ρευτώ γιατί προ­σπαθώ να σκεφτώ πώς θα τελειώσω όλα αυτά που έχω να κάνω, οπότε τα όνειρα είναι πολυ­τέ­λεια.

Πώς μπορεί να βοη­θή­σει κάποιος που επι­θυ­μεί, το έργο της εκκλη­σίας στην Αφρική;

Μπορεί να απευ­θυν­θεί στις μητρο­πό­λεις και στους ιερα­πο­στο­λι­κούς συν­δέ­σμους.

Θα ήθελα, κλεί­νο­ντας την συνέ­ντευξη να μου πείτε ποια είναι η πιο όμορφη αλλά και η πιο δύσκολη που έχετε ζήσει εκεί.

Η πιο όμορφη ήταν όταν χτίσαμε την εκκλη­σία στο Μπου­ρού­ντι. Ηταν σε μια περιοχή με αντάρ­τες, τους οποίους η κυβέρ­νηση δεν είχε σε ιδιαί­τερη εκτί­μηση. Η καλύ­τερη στιγμή ήταν όταν χτί­στηκε η εκκλη­σία και τους πείσαμε να φέρουν τα όπλα και να τα παρα­δώ­σουν. Μετά την εκκλη­σία, ήρθαν τα αυτο­κί­νητα του στρατού και παρέ­λα­βαν τα όπλα από τους αντάρ­τες. Αυτή ήταν μια από τις εντυ­πω­σια­κές στιγμές. Ως προς τις δύσκο­λες, δεν νομίζω ότι υπάρχει κάποια πιο δύσκολη. Προ­σπαθώ να κρατήσω τις καλές στιγμές. Θυμάμαι μια φορά είχαμε πάει να κάνουμε μια χει­ρο­το­νία στο ανα­το­λικό Κογκό, και στην επι­στροφή… έλειπε η γέφυρα! Δεν μπο­ρού­σαμε να περά­σουμε τα σύνορα για να γυρί­σουμε… Ε, τι να κάνουμε, περά­σαμε με τα πόδια μέσα από τον ποταμό, πήγαμε και βρήκαμε ένα άλλο αυτο­κί­νητο για προ­λά­βουμε να περά­σουμε πριν κλεί­σουν τα σύνορα – διότι εκεί τα σύνορα κλεί­νουν στις 5 το από­γευμα για λόγους ασφα­λείας. Και πολλά τέτοια… Αλλά τις χει­ρό­τε­ρες στιγμές δεν τις συγκρατώ, προτιμώ να κρατώ τις καλύ­τε­ρες.