“Δημόσιος χώρος … Αναζητείται”

(Τίτλος συνε­δρίου / Θεσ­σα­λο­νίκη – 20-22/10/2011)

«…Θεωρώ την Αρχι­τε­κτο­νική, μέσα από μία συγκε­κρι­μένη σκοπιά, ως

δημιουρ­γία που δε δια­χω­ρί­ζε­ται από τη ζωή και την κοι­νω­νία μέσα στην οποία

εκδη­λώ­νε­ται. Η αρχι­τε­κτο­νική είναι από τη φύση της συλ­λο­γική…» (Aldo

Rossi, Η αρχι­τε­κτο­νική της πόλης, University studio press, 1991, Μτφρ.

Βασι­λική Πετρί­δου)

Την Τετάρτη 26 Σεπτεμ­βρίου 2018, άνοιξαν οι πόρτες της 9ης Biennale νέων

Ελλήνων αρχι­τε­κτό­νων (www.heliarch.gr) στο μουσείο Μπενάκη στην Αθήνα.

Η έκθεση συγκέ­ντρωσε 72 δια­κε­κρι­μένα έργα μετά από από επιλογή της

επι­τρο­πής του Ελλη­νι­κού Ινστι­τού­του Αρχι­τε­κτο­νι­κής.

Με αφορμή τη συμ­με­τοχή μου στην παρα­πάνω έκθεση, θεώρησα τη στιγμή

ιδανική για να μοι­ρα­στώ κάποιες σκέψεις μου σχετικά με το μέλλον της πόλης

μας.

Στην έκθεση συμ­με­τείχα με μία μελέτη που απέ­σπασε το 1ο βραβείο σε

πανελ­λή­νιο δια­γω­νι­σμό για τον ανα­σχε­δια­σμό της πλα­τείας Εμπο­ρίου στην

πόλη των Σερρών. Και φυσικά, όπως νοιώθω περή­φα­νος για τις πολ­λα­πλές

δια­κρί­σεις και δημο­σιεύ­σεις της μελέτης μου, έτσι ένοιω­σαν και οι υπό­λοι­ποι

δια­κρι­θέ­ντες αρχι­τέ­κτο­νες για το δικό τους έργο. Το πολύ υψηλό όμως

επίπεδο της έκθεσης, φανέ­ρωσε μία άλλη θλιβερή ελλη­νική πραγ­μα­τι­κό­τητα,

η οποία ισχύει και στα νησιά μας και φυσικά και στη Ρόδο.

Όπως ανα­φέ­ρει ο πρό­ε­δρος του Ελλη­νι­κού Ινστι­τού­του Αρχι­τε­κτο­νι­κής, κος

Κων­στα­ντό­που­λος, στα προ­λε­γό­μενα του τεύχους που εκδό­θηκε με αφορμή

την Biennale: « … Η εικόνα που παρου­σιά­ζει και η φετινή Biennale εμπε­ριέ­χει

ένα παρά­δοξο. Ενώ το υψηλό επίπεδο των συμ­με­το­χών μας επι­τρέ­πει να

είμαστε αισιό­δο­ξοι για το δυνα­μικό των νέων αρχι­τε­κτό­νων, ο παρο­πλι­σμός

τους, εξαι­τίας των μη υλο­ποιού­με­νων δια­κρί­σεων σε δημόσια και μεγάλης

κλί­μα­κας έργα, δεν μας επι­τρέ­πει να είμαστε αισιό­δο­ξοι για τη βελ­τί­ωση της

ποιό­τη­τας του δομη­μέ­νου περι­βάλ­λο­ντος στις πόλεις και την ύπαιθρο… Η

απουσία δημό­σιας αρχι­τε­κτο­νι­κής στην Ελλάδα, δείχνει κοι­νω­νική αδια­φο­ρία

και απουσία πολι­τι­κής βού­λη­σης, που δεν υπό­σχε­ται ένα ευοίωνο μέλλον για

τον τραγικά όμορφο τόπο μας…»

Είναι, προ­φα­νώς, κοινώς απο­δε­κτό, το γεγονός πως δεν υφί­στα­ται δημό­σιος

χώρος στον τόπο μας. Η πόλη, απο­τε­λεί έναν ζωντανό οργα­νι­σμό που

αλλάζει αστα­μά­τητα, με βάση τις επι­λο­γές που κάνουμε συλ­λο­γικά αλλά και

προ­σω­πικά ο κάθε ένας μας. Ο δημό­σιος χώρος υπήρξε για πάνω από 2.000

χρόνια ο τρόπος, ο χώρος και ο λόγος που η κοι­νω­νία μας απο­συ­μπιε­ζό­ταν,

για να μη δημιουρ­γη­θούν «καρ­κι­νώ­ματα» σε αυτό το κύτταρο κοι­νω­νίας που

ονο­μά­ζουμε πόλη.

Είναι πολύ εύκολο σήμερα αν ανοί­ξουμε τα μάτια μας, να παρα­τη­ρή­σουμε

αυτά τα καρ­κι­νώ­ματα που δημιουρ­γή­σαμε εμείς οι ίδιοι λόγω της τεμπε­λιάς

μας να ασχο­λη­θούμε με τα πολύ σοβαρά μας ζητή­ματα. Την ομορφιά και την

ιστορία μας. Αρκεί να κάνει κανείς μία βόλτα στην Παλιά Πόλη, την Λίνδο και

στις πλα­τείες των χωριών μας, για να κατα­λά­βει πως δεν μπο­ρούμε να

κοι­τά­ξουμε μακρύ­τερα. Δρούμε με μεγάλο μίσος απέ­να­ντι στον τόπο μας,

κοντό­φθαλμα, χωρίς να μπο­ρούμε, ή χωρίς να έχουμε την εξυ­πνάδα, να

γυρί­σουμε πίσω για να λύσουμε το πρό­βλημα, όχι το σύμ­πτωμα. Aντιδράμε

στις επι­λο­γές που ήδη έχουν γίνει, κάνο­ντας χει­ρό­τερα λάθη.

Ένα παρά­δειγμα. Η πρό­σβαση στην πόλη της Ρόδου, από τον πεζό

ταξι­διώτη, που η πρώτη του εικόνα είναι και η πιο όμορφη που θα έμενε σε

κάποιον από το νησί μας. Αυτού που ταξί­δεψε με το πλοίο για να φτάσει μέχρι

εδώ. Ποιος από εμάς δεν βγαίνει στο κατά­στρωμα λίγο πριν εισπλεύ­σει στη

Ρόδο και δεν συγκι­νεί­ται κάθε φορά με την εικόνα της πόλης μας καθώς

πλη­σιά­ζει; Άραγε υπάρχει τελικά πρό­σβαση σε αυτόν τον πεζό; Όχι αυτή που

έρχεται αντι­μέ­τω­πος με αυτο­κί­νητα, λεω­φο­ρεία και αφόρητη ζέστη. Εννοώ

αυτήν που ακόμα και αν κρα­τού­σες ένα λευκό μπα­στούνι, θα έβρι­σκες το

δρόμο σου για το κέντρο της πόλης, τα τείχη ή τον υπάρχον ξύλινο διά­δρομο

και μέχρι να φτάσεις εκεί θα συνα­ντού­σες έναν χώρο πρα­σί­νου να δρο­σι­στείς

σε ίσως ένα από τα ομορ­φό­τερα σημεία της πόλης, με υπέροχη θέα και που

σήμερα χρη­σι­μο­ποιεί­ται ως βρώ­μι­κος χώρος στάθ­μευ­σης.

Δυστυ­χώς όμως, δια­βά­ζουμε καθη­με­ρινά, όνειρα αλλά όχι προ­τά­σεις,

πιστεύω αλλά όχι θέσεις, υπο­σχέ­σεις αλλά όχι προ­γραμ­μα­τι­σμό.

Σε αυτό το σημείο πρέπει να ομο­λο­γήσω πως παρα­τηρώ την προ­σπά­θεια

από πολλούς, που ελπίζω και εύχομαι να την συνε­χί­σουν και οι επό­με­νοι (ή

γιατί όχι και οι ίδιοι αν αυτοί εκλε­γούν να είναι οι επό­με­νοι). Δεν δικαιο­λογώ

όμως όλους εμάς. Που επι­λέ­γουμε να μην έχουμε λόγο και θέση.

Όλοι μας πρέπει να έχουμε άποψη, να ζούμε στον τόπο μας ενεργοί πολι­τικά

και κοι­νω­νικά χωρίς απα­ραί­τητα να είμαστε πολι­τι­κοί. Όλοι μας έχουμε την

υπο­χρέ­ωση να προ­σφέ­ρουμε (χωρίς να περι­μέ­νουμε τίποτα ως αντάλ­λαγμα).

Κλεί­νο­ντας αυτό το κείμενο με κάποια λόγια του Αντώνη Σαμα­ράκη, θέλω να

θυμίσω σε όλους πως ο τόπος μας δια­θέ­τει «εργα­λεία» και ανθρώ­πους που

θα φάντα­ζαν ονει­ρικά σε οποια­δή­ποτε άλλη περί­πτωση, Αρκεί να κοι­τά­ξουμε

και να σκε­φτούμε.

«Κενό είναι και η απάθεια για ότι φοβερό συμ­βαί­νει γύρω μας, η αδια­φο­ρία για

την τύχη των άλλων που είναι όμως και δική μας τύχη ή μπορεί αύριο κιόλας

να είναι και δεν το σκε­φτό­μα­στε»

Με εκτί­μηση,

Παντε­λής Καμπου­ρό­που­λος