Αντώνης Απέργης (1938-2018): ο ζωγράφος και χαράκτης της ποιητικής ελεγείας

Γεν­νη­μέ­νος το 1938 στην Αθήνα, ο Αντώνης Απέργης φανέ­ρωσε την προ­διά­θεσή του για την ζωγρα­φική, από τα παιδικά του ήδη χρόνια. Στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας όπου φοίτησε, εκδή­λωσε από νωρίς το ταλέντο του, το οποίο αμέσως – όπως ήταν φυσικό –  ανα­γνω­ρί­στηκε, αφ’ ης στιγμής σπού­δασε στα Εργα­στή­ρια του Γ. Μόραλη (ζωγρα­φική) και του Κ. Γραμ­μα­τό­που­λου (χαρα­κτική), έχοντας εξαρχής πάρει υπο­τρο­φία από το Ι.Κ.Υ. η οποία δια­τη­ρή­θηκε, όχι μόνον καθ’ όλη τη διάρ­κεια των σπουδών του, αλλά συνε­χί­στηκε και κατά το διά­στημα των μετα­πτυ­χια­κών του σπουδών στο Παρίσι, όπου συμπλή­ρωσε τις γνώσεις του γύρω από την συντή­ρηση, το ψηφι­δωτό και τη νωπο­γρα­φία. Εκτός από τη ζωγρα­φική, τη χαρα­κτική, τη σκη­νο­γρα­φία και την επι­λε­κτική εικο­νο­γρά­φηση εντύπων, στην επαγ­γελ­μα­τική του στα­διο­δρο­μία ασχο­λή­θηκε επίσης με την διδα­σκα­λία γύρω από το ζωγρα­φικό σχέδιο, την σύνθεση, καθώς και το χρώμα, απο­κτώ­ντας ενθου­σιώ­δεις μαθητές και θια­σώ­τες σε επώ­νυ­μες Σχολές, όπου η μακρο­χρό­νια διδα­κτική συμβολή του, συνέ­τεινε ώστε αυτές να απο­κτή­σουν περισ­σό­τερο κύρος και αξιο­πι­στία.

Για τον Αντώνη Απέργη δεν υπήρχε υλικό ή τεχνική που να μην μπο­ρούσε να τα αξιο­ποι­ή­σει κατάλ­ληλα και συν­δυα­στικά, στο μέτρο, στο βαθμό και στις ποιό­τη­τες που ήθελε να τα ανα­δεί­ξει, μέσα από το ιδιαί­τερο κλίμα που κάθε φορά ήθελε να δημιουρ­γή­σει, τονί­ζο­ντας με αισθα­ντι­κό­τητα το ευδιά­κριτα προ­σω­πικό ύφος των έργων του. Εμπνε­ό­ταν από τη φύση και την υπο­βό­σκουσα οδύνη ή την μυστη­ριω­δώς αέρινη, όσο και φωταυγή μελαγ­χο­λία της ανθρώ­πι­νης απου­σίας. Άλλοτε πάλι εμπνε­ό­ταν από ποικίλα ερε­θί­σματα, εκφρά­ζο­ντας τα ίχνη, μπορεί και τις υποψίες κάποιας ακα­θό­ρι­στης ανθρώ­πι­νης παρου­σίας ή τις πολι­τι­σμι­κές της ανα­φο­ρές στο διάβα του χρόνου. Επο­μέ­νως, η προσοχή του συχνά εστια­ζό­ταν στην «εικο­νο­ποί­ηση» όχι των προ­κλή­σεων, (που αφορμή στο­χα­σμού και ενα­τέ­νι­σης του προ­σέ­φερε η καθη­με­ρι­νό­τητα), αλλά των ιδιο­τή­των που διαι­σθα­νό­ταν και των φαι­νο­μέ­νων που πήγαζαν από συμ­βο­λι­σμούς και αλλη­γο­ρίες.

Στα έργα του Αντώνη Απέργη ο θεατής έρχεται σε επαφή με τον διάλογο μνη­μεια­κό­τη­τας και λεπτο­μέ­ρειας, καθώς αυτός προ­βάλ­λε­ται μέσα από την λει­τουρ­γία του εφή­με­ρου, αλλά ταυ­το­χρό­νως και της τυχαίας ή της νομο­τε­λεια­κής επα­να­φο­ράς δια­φό­ρων αρχε­τύ­πων. Πρό­κει­ται για  όψεις και συμπε­ρι­φο­ρές αρχε­τύ­πων ή παλαιών θραυ­σμά­των και κατα­λοί­πων του δια­πο­λι­τι­σμι­κού μας παρελ­θό­ντος, που περι­λαμ­βά­νο­νται στο υπο­συ­νεί­δητο κι ανα­φύ­ο­νται απροσ­δό­κητα μέσα από τις πραγ­μα­τι­κό­τη­τες που βιώ­νουμε, όπως αυτές φαντά­ζουν στα όνειρα, αλλά και στις στιγμές της εγρή­γορ­σης. Αυτές οι «εικο­νο­ποι­ή­σεις» στα έργα του Αντώνη Απέργη, παρου­σιά­ζο­νται μέσα από τα ενδε­χό­μενα της κυκλο­φο­ρίας τους στα παλίμ­ψη­στα της μνήμης μας, στην φαντα­σία και στις πιθανές επι­θυ­μίες μας, στην  νοσταλ­γία και στις νέες κάθε φορά ανα­πο­λή­σεις μας, γεφυ­ρώ­νο­ντας ανα­πά­ντεχα την ατο­μι­κό­τητα με την συλ­λο­γι­κό­τητα.

Η ατμό­σφαιρα των έργων του συγκε­κρι­μέ­νου καλ­λι­τέ­χνη, ήταν και παρα­μέ­νει να είναι ανθε­κτική στο χρόνο, γιατί είναι υπο­βλη­τική, δια­πο­τι­σμένη με ποι­η­τική ελεγεία, μέσα από την οποία ισορ­ρο­πεί το λυρικό με το δρα­μα­τικό στοι­χείο, ο ρυθμός και η εκά­στοτε υφο­λο­γία που επι­λέ­γει ο Αντώνης Απέργης να απο­δώ­σει, καθώς συνο­μι­λεί στην ζωγρα­φική του ο ρεα­λι­σμός με τον εξπρε­σιο­νι­σμό, η ευφρο­σύνη με την χαρ­μο­λύπη, ο σου­ρε­α­λι­σμός με την χει­ρο­νο­μιακή αφαί­ρεση, η μέθη της ζωής με το ζωτικό πλάνεμα του νου, μετα­τρέ­πο­ντας κάθε ερω­τη­μα­τικό που ανα­φύ­ε­ται, (μέσα από τα αντι­κεί­μενα/σύμβολά του), σε θαυ­μα­στικό. Ό,τι παρι­στά­νε­ται άλλωστε στα έργα του, από υπόθεση – μπορεί να πει κανείς – ενός σενα­ρίου, που δια­μορ­φώ­νει η καθη­με­ρι­νό­τητα του προ­φα­νούς,  μετα­μορ­φώ­νε­ται σε σκηνικό απο­κα­θή­λω­σης της υλι­κό­τη­τας που το δεσμεύει από την οπτασία. Κυρίως, ένα θαυ­μα­στικό είναι εκείνο που κρύ­βε­ται, σαν αδιό­ρατη έκπληξη, στα ύφαλα της γλώσσας των εικα­στι­κών μορφών του Αντώνη Απέργη, μα περισ­σό­τερο φωλιά­ζει στα παρα­λει­πό­μενα και στους ψιθύ­ρους της. Εκεί­νους, που υπο­θάλ­πουν την απορία και το αίνιγμα, σε ό,τι εμπε­ριέ­χει το τραύμα και το θαύμα της κάθε υπέρ­βα­σης.

Αθηνά Σχινά

Ιστο­ρι­κός της Τέχνης & της Θεωρίας του Πολι­τι­σμού

Πρό­ε­δρος της Κ.E  του Μου­σείου ΝεοελληνικήςΤέχνης

του Δήμου Ρόδου