Η βία κατά των γυναικών παίρνει ανεξέλεγκτες διαστάσεις

Τα στοι­χεία δεί­χνουν ότι οι περισ­σό­τε­ρες γυναί­κες που υφί­στα­νται ή έχουν υποστεί βία είναι έγγαμες και θύματα του συζύγου τους. Αυτό συμ­βαί­νει γιατί τέτοιες περι­πτώ­σεις είναι περισ­σό­τερο πιθανό να κατα­γρα­φούν

Δεν είναι νέο: Διαρκώς βγαί­νουν έρευνες που ακο­λού­θη­σαν προη­γού­με­νες έρευνες για να απο­δεί­ξουν πως τα ποσοστά της βίας κατά των γυναι­κών αυξά­νο­νται διαρκώς. Και η κρίση κάνει τα πράγ­ματα διαρκώς χει­ρό­τερα. Όταν έκλει­σαν ήδη από την αρχή της κρίσης οι δομές υπο­στή­ρι­ξης κακο­ποι­η­μέ­νων γυναι­κών και μέχρι να ξανα­λει­τουρ­γή­σουν (με τρο­με­ρές ελλεί­ψεις) μερικά προ­γράμ­ματα, η κακο­ποί­ηση είχε ήδη λάβει χαρα­κτη­ρι­στικά επι­δη­μίας.

Τα χαρα­κτη­ρι­στικά της έμφυλης βίας δεν είναι μόνο ο ξυλο­δαρ­μός ή ο βιασμός. Και οπωσ­δή­ποτε, δεν είναι ο ξυλο­δαρ­μός εντός γάμου ή ο βιασμός από αγνώ­στους στον δρόμο. Η τάση να δημιουρ­γούμε τα «σωστά» σκηνικά στα οποία εκτυ­λίσ­σε­ται κάποιο δράμα μας κάνει να κλεί­νουμε τα μάτια στην αμεί­λι­κτη πραγ­μα­τι­κό­τητα: Οι γυναί­κες πέφτουν θύματα βίας στο σπίτι, στην δουλειά, στον δρόμο.

Μύθοι και πραγ­μα­τι­κό­τη­τες

Τα στοι­χεία δεί­χνουν ότι οι περισ­σό­τε­ρες γυναί­κες που υφί­στα­νται ή έχουν υποστεί βία είναι έγγαμες και θύματα του συζύγου τους. Αυτό συμ­βαί­νει γιατί τέτοιες περι­πτώ­σεις είναι περισ­σό­τερο πιθανό να κατα­γρα­φούν, αφού το νομικό πλαίσιο καλύ­πτει την ενδο­οι­κο­γε­νειακή βία ως περί­πτωση βίας κατά των γυναι­κών, αλλά σε αντί­στοι­χες περι­πτώ­σεις εκτός γάμου η κατη­γο­ρία αφορά μόνο τον ξυλο­δαρμό. Η δε δια­δι­κα­σία της καταγ­γε­λίας είναι τόσο γρα­φειο­κρα­τική που συχνά τα θύματα, τα οποία δεν λαμ­βά­νουν καμία ψυχο­λο­γική υπο­στή­ριξη, δεν αντέ­χουν να την φτάσουν μέχρι τέλους.

Σε εθνικό επίπεδο και όπως προ­κύ­πτει από τα στα­τι­στικά στοι­χεία του Αρχη­γείου της Ελλη­νι­κής Αστυ­νο­μίας, από το 2014 μέχρι και το 2017 έχουν σημειω­θεί περισ­σό­τερα από 13.700 περι­στα­τικά ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας, με τις γυναί­κες να απο­τε­λούν περίπου το 70% των θυμάτων.  Το 2017 σημειώ­θη­καν 3.134 περι­στα­τικά ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας με 4.243 θύματα συνο­λικά

Αλλά τα στοι­χεία που αφορούν σε γυναί­κες εκτός γάμου είναι σχεδόν άφαντα. Γνω­ρί­ζουμε ότι 1 στις 3 γυναί­κες θα κακο­ποι­η­θεί κάποια στιγμή στην ζωή της, ωστόσο αυτό από μόνο του δεν απο­τε­λεί στοι­χείο. Έτσι, συνο­λικά η στα­τι­στική δεν μπορεί να ολο­κλη­ρω­θεί.

Βιασμός και σεξουα­λική παρε­νό­χληση 

Το ίδιο ισχύει και για τις περι­πτώ­σεις βιασμού. Παρ’ όλο που η συζή­τηση πάνω στο τι συνιστά βιασμό και τι όχι έχει πλέον μετα­το­πι­στεί, το νομικό πλαίσιο είναι ακόμα πίσω. Έτσι, γυναί­κες που έχουν πέσει θύματα βιασμού από τους συντρό­φους τους δε συνυ­πο­λο­γί­ζο­νται στα στα­τι­στικά. Ωστόσο, για το 2014 – 2017 γνω­ρί­ζουμε ότι  στην Ελλάδα περισ­σό­τερα από 760 περι­στα­τικά βιασμών (τετε­λε­σμέ­νων ή από­πει­ρας).

Σε ό,τι αφορά τη σεξουα­λική παρε­νό­χληση ειδικά στους χώρους εργα­σίας,  σύμφωνα με τον Ν. 3896/2010 περί ίσης μετα­χεί­ρι­σης ανδρών και γυναι­κών στην εργασία, σεξουα­λική παρε­νό­χληση είναι κάθε μορφή «ανε­πι­θύ­μη­της λεκτι­κής, μη λεκτι­κής ή σωμα­τι­κής συμπε­ρι­φο­ράς σεξουα­λι­κού χαρα­κτήρα, με σκοπό ή απο­τέ­λε­σμα την προ­σβολή της αξιο­πρέ­πειας ενός προ­σώ­που, ιδίως με τη δημιουρ­γία εκφο­βι­στι­κού, εχθρι­κού, εξευ­τε­λι­στι­κού, ταπει­νω­τι­κού ή επι­θε­τι­κού περι­βάλ­λο­ντος». Όπως ρητά ανα­φέ­ρε­ται, «η σεξουα­λική παρε­νό­χληση, καθώς και οποια­δή­ποτε λιγό­τερο ευνοϊκή μετα­χεί­ριση που οφεί­λε­ται στην ανοχή ή στην απόρ­ριψη αυτής της συμπε­ρι­φο­ράς, συνι­στούν διά­κριση λόγω φύλου και απα­γο­ρεύ­ο­νται».

Μαζί με την αύξηση της ανερ­γίας και της μαύρης εργα­σίας, όμως, η κατα­γραφή των συμ­βά­ντων έπεσε σε… χάος. Ο φόβος της ανερ­γίας λει­τουρ­γεί πιο απο­τε­λε­σμα­τικά κι από εκείνων του κοι­νω­νι­κού στιγ­μα­τι­σμού.

Οι δομές υπο­στή­ρι­ξης

Στην Ελλάδα της κρίσης οι δομές υπο­στή­ρι­ξης κακο­ποι­η­μέ­νων γυναι­κών αντα­να­κλούν τόσο τις ελλεί­ψεις του κοι­νω­νι­κού κράτους, όσο και την γενι­κό­τερη αντί­ληψη περί βίας. Ο φόβος του κοι­νω­νι­κού στιγ­μα­τι­σμού από τη μία απο­τρέ­πει τα θύματα από το να κινη­θούν ενα­ντίον του θύτη, ενώ από την άλλη η επι­λε­κτική άγνοια ολό­κλη­ρης της κοι­νω­νίας φαί­νε­ται να κάνει τα πράγ­ματα χει­ρό­τερα.

Το προφίλ των θυμάτων απέχει από το στε­ρε­ό­τυπο: Δεν πρό­κει­ται ούτε (μόνο) για γυναί­κες χαμηλού μορ­φω­τι­κού επι­πέ­δου, ούτε χαμηλού εισο­δή­μα­τος. Η βία δια­περνά όλα τα κοι­νω­νικά στρώ­ματα, ακριβώς επειδή υπήρχε και πριν την ίδια την κρίση. Και θα συνε­χί­σει να υπάρχει και μετά από αυτήν.

Έτσι, οι βασικές ελλεί­ψεις στις δομές δε διευ­κο­λύ­νουν καθόλου την κατά­σταση. Οι ξενώνες – κατα­φύ­για για τις κακο­ποι­η­μέ­νες γυναί­κες είναι μόλις 21 σε όλη την χώρα, ενώ η εναλ­λα­κτική ως πρώτο βήμα είναι η γραμμή SOS 15900.

Τα τρο­μα­κτικά στοι­χεία

Σύμφωνα με τα στοι­χεία της Γενικής Γραμ­μα­τείας Ισό­τη­τας των Φύλων, που δόθηκαν στη δημο­σιό­τητα ενόψει της 25ης Νοεμ­βρίου, που είναι Παγκό­σμια Ημέρα για την Εξά­λειψη της Βίας κατά των γυναι­κών, στο διά­στημα από τις 19 Νοεμ­βρίου 2016 έως 19 Νοεμ­βρίου 2017, η 24ωρη τηλε­φω­νική γραμμή δέχθηκε 5.041 κλήσεις και 113 ηλε­κτρο­νικά μηνύ­ματα.

Επί του συνόλου των κλήσεων, οι 4.266 (85%) αφο­ρού­σαν σε καταγ­γε­λίες περι­πτώ­σεων έμφυλης βίας. Από αυτές, οι 3.034 κλήσεις (71%) αφο­ρού­σαν σε καταγ­γε­λίες των ίδιων των κακο­ποι­η­μέ­νων γυναι­κών, ενώ οι 1.232 κλήσεις (29%), αφο­ρού­σαν σε καταγ­γε­λίες από τρίτα πρόσωπα, κυρίως από φίλους/-ες, γονείς, άλλους συγ­γε­νείς και γεί­το­νες.

Από τις 3.034 κλήσεις που αφο­ρού­σαν σε καταγ­γε­λίες των ίδιων των κακο­ποι­η­μέ­νων γυναι­κών, οι 2.432 κλήσεις (80%) αφο­ρού­σαν σε ενδο­οι­κο­γε­νειακή βία με δράστη κυρίως το σύζυγο, οι 53 κλήσεις (2%) σε σεξουα­λική παρε­νό­χληση, οι 18 κλήσεις (1%) σε περι­πτώ­σεις βιασμού, 54 κλήσεις (2%) αφο­ρού­σαν σε καταγ­γε­λία άλλων μορφών βίας, ενώ καμία κλήση δεν υπήρξε για πορνεία ή trafficking.

Τα αιτή­ματα των κλήσεων αφο­ρού­σαν: 1.516 κλήσεις (40%) σε ψυχο­κοι­νω­νική στήριξη, 976 κλήσεις (26%) σε νομική συμ­βου­λευ­τική, 191 κλήσεις (5%) σε νομική βοήθεια, 251 κλήσεις (7%) σε ανα­ζή­τηση φιλο­ξε­νίας και 15 κλήσεις (0%) σε ανα­ζή­τηση εργα­σίας.

Από τις 3.034 γυναί­κες που κάλεσαν τη γραμμή, οι 1.663 (50%) είναι μητέρες.

Από το σύνολο των γυναι­κών που κάλεσαν στην τηλε­φω­νική γραμμή προ­κύ­πτει ότι 2.484 (82%) είναι Ελλη­νί­δες, 198 (7%) είναι μετα­νά­στριες και 23 (1%) είναι ΑμεΑ.