Πονοκέφαλος το δημογραφικό – Δεύτερη πιο γερασμένη χώρα στην ΕΕ η Ελλάδα

Στην πρώτη θέση βρί­σκε­ται η Ιταλία, ενώ το χαμη­λό­τερο ποσοστό ηλι­κιω­μέ­νων παρου­σιά­ζει το Λου­ξεμ­βούργο. Η ευρω­παϊκή στα­τι­στική υπη­ρε­σία παρου­σί­ασε χθες τον «δείκτη εξάρ­τη­σης ηλι­κιω­μέ­νων» στις χώρες της Ε.Ε. για το 2017, που στην πράξη «φωτο­γρα­φί­ζει» το ποσοστό των ατόμων ηλικίας άνω των 65 ετών επί του συνο­λι­κού πλη­θυ­σμού και φέρνει τη χώρα μας σε μια από τις πλέον δυσχε­ρείς θέσεις.

Ο ελλη­νι­κός πλη­θυ­σμός γερνάει, με κίνδυνο να εκτι­νά­ξει εκ νέου τη συντα­ξιο­δο­τική δαπάνη εκτός στόχου, παρά τις δρα­μα­τι­κές περι­κο­πές των συντά­ξεων, παλαιών και νέων, που έχει συμ­φω­νή­σει η κυβέρ­νηση με τους εκπρο­σώ­πους των δανει­στών κατά τις πρό­σφα­τες ασφα­λι­στι­κές μεταρ­ρυθ­μί­σεις.

Είναι ενδει­κτικό ότι ενώ κατά μέσο όρο στην Ευρώπη, τα άτομα άνω των 65 ετών αντι­στοι­χούν στο 19,4% των ατόμων ηλικίας μεταξύ 15-64 ετών, στην Ελλάδα το ποσοστό αυτό είναι 33,6%, με την Ιταλία να βρί­σκε­ται σε χει­ρό­τερη θέση, με 34,8%. Στη Φιν­λαν­δία το 33,2% των ατόμων ηλικίας άνω των 65 εξαρ­τά­ται από τον υπό­λοιπο, ενεργό πλη­θυ­σμό, στην Πορ­το­γα­λία το ποσοστό είναι 32,5% ενώ σημα­ντικό πρό­βλημα εμφα­νί­ζει και η Γερ­μα­νία, με 32,4%.

Τα χαμη­λό­τερα ποσοστά σημειώ­νο­νται στο Λου­ξεμ­βούργο (20,5%), στην Ιρλαν­δία (20,7%), στη Σλο­βα­κία (21,5%) και στην Κύπρο (22,8%).

Συνο­λικά, ο πλη­θυ­σμός της Ε.Ε. ηλικίας άνω των 65 ετών εκτι­μά­ται σε περίπου 100 εκατ. ανθρώ­πους, με τον δείκτη εξάρ­τη­σης ηλι­κιω­μέ­νων να αυξά­νε­ται δρα­μα­τικά, τα τελευ­ταία πολλά χρόνια. Είναι ενδει­κτικό ότι πριν από 20 χρόνια, υπήρχαν περίπου 5 άτομα σε παρα­γω­γική ηλικία (μεταξύ 15 και 64 ετών) για κάθε έναν ηλι­κιω­μένο πάνω από τα 65, δέκα χρόνια μετά, ο δείκτης ήταν 4 προς 1 και σήμερα, πλη­σιά­ζει σε ευρω­παϊκό επίπεδο, το 3 προς 1.

Στην Ελλάδα το έχει αγγίξει, με τις εκτι­μή­σεις της Ευρω­παϊ­κής Κεντρι­κής Τρά­πε­ζας να ανα­δει­κνύ­ουν το δημο­γρα­φικό ως ένα από τα μεγα­λύ­τερη προ­βλή­ματα του μέλ­λο­ντος, καθώς εκτι­μά­ται πως το 2070 ο δείκτης εξάρ­τη­σης ηλι­κιω­μέ­νων θα εκτο­ξευ­θεί στο 63%. Στην πράξη, για κάθε 10 άτομα που θα βρί­σκο­νται στην παρα­γω­γική ηλικία μεταξύ 15 και 64 ετών το όχι και τόσο μακρινό 2070, θα υπάρ­χουν σχεδόν 7 ηλι­κιω­μέ­νοι άνω των 65 που θα «εξαρ­τώ­νται» από αυτούς.

Κι αυτό με δεδο­μέ­νες τόσο τις περι­κο­πές των νέων συντά­ξεων που επέβαλε ο νόμος Κατρού­γκα­λου, όσο και των παλαιών, που θα εφαρ­μο­στούν από το 2019.

Η αδυ­να­μία απο­τε­λε­σμα­τι­κής αντι­με­τώ­πι­σης του προ­βλή­μα­τος της γήραν­σης του πλη­θυ­σμού δεν είναι ελλη­νικό φαι­νό­μενο. Η ευρω­παϊκή στα­τι­στική υπη­ρε­σία επι­ση­μαί­νει ότι κατά τις δύο τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες, ο δείκτης εξάρ­τη­σης αυξή­θηκε σε όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε. με εξαί­ρεση το Λου­ξεμ­βούργο, όπου έπεσε από 21,2% το 1997, σε 20,5% το 2017 (-0,7 ποσο­στιαία μονάδα).

Η μεγα­λύ­τερη δε αύξηση μεταξύ 1997 και 2017 κατα­γρά­φηκε στη  Φιν­λαν­δία (από 21,7% σε 33,2%, ή 11,5 ποσο­στιαίες μονάδες, τη Μάλτα (+10,7 π.μ.), τη Σλο­βε­νία (+10,1 π.μ.), τις Λιθουα­νία και Πορ­το­γα­λία (από +9,8 ποσο­στιαίες μονάδες), την Ελλάδα (+9,7 π.μ.), την Ιταλία (+9,6 π.μ.) και τέλος, τις Γερ­μα­νία και Λετονία (από +9,4 ποσο­στιαίες μονάδες).

Στον αντί­ποδα, πιο περιο­ρι­σμέ­νες ήταν οι αυξή­σεις στην Ιρλαν­δία (από 17,4% το 1997 σε 20,7% δέκα χρόνια αργό­τερα, ή +3,3 ποσο­στιαίες μονάδες), στο Ηνωμένο Βασί­λειο (+3,7 π.μ.), στο Βέλγιο (+3,9 ποσο­στιαίες μονάδες) και στη Σουηδία (+4,2 ποσο­στιαίες μονάδες).

Το δημο­γρα­φικό και η βόμβα της γήραν­σης του πλη­θυ­σμού απο­τε­λεί έναν από τους μεγα­λύ­τε­ρους πονο­κε­φά­λους της ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης, ιδιαί­τερα ενόψει και της εξόδου της χώρας από το πρό­γραμμα δημο­σιο­νο­μι­κής προ­σαρ­μο­γής.

Τα στοι­χεία στην εξέλιξη του δημο­γρα­φι­κού και των δαπανών για συντά­ξεις φαί­νε­ται πως «καίνε» τις ελπίδες για πάγωμα των δια­τά­ξεων που προ­βλέ­πουν νέες μειώ­σεις στις συντά­ξεις, από τον Δεκέμ­βριο του 2018 (όταν θα δοθούν οι συντά­ξεις Ιανουα­ρίου 2019). Όπως φαί­νε­ται από τα πρώτα στοι­χεία της ανα­λο­γι­στι­κής μελέτης που έχει στα χέρια της η αρμόδια υπουρ­γός Εργα­σίας Έφη Αχτσιό­γλου, μπορεί η συντα­ξιο­δο­τική δαπάνη να περιο­ρί­ζε­ται στο 12,9% του ΑΕΠ το 2040, όταν ο μέσος όρος της Ε.Ε. το 2040 έχει προ­βλε­φθεί να είναι στο 13% του ΑΕΠ (Ageing Report 2015), όμως στα αμέσως επόμενα χρόνια, λόγω της μαζικής συντα­ξιο­δό­τη­σης αλλά και της γήραν­σης του πλη­θυ­σμού, θα υπάρχει δρα­μα­τική αύξηση των συντα­ξιού­χων.

Τα στοι­χεία αυτά είναι σε γνώση των πιστω­τών, οι οποίοι αρνού­νται οποια­δή­ποτε συζή­τηση για πάγωμα των δια­τά­ξεων που προ­βλέ­πουν την περι­κοπή της προ­σω­πι­κής δια­φο­ράς σε κύριες και επι­κου­ρι­κές συντά­ξεις, έως 18%. Οι περι­κο­πές τρο­μά­ζουν, γι’ αυτό και τα συναρ­μό­δια κυβερ­νη­τικά στελέχη αρνού­νται να ανα­φερ­θούν σε αυτές, παρότι ο επα­νυ­πο­λο­γι­σμός των συντά­ξεων έχει ολο­κλη­ρω­θεί σχεδόν στο 100%. Αφορά δε τους συντα­ξιού­χους που είχαν ήδη λάβει σύνταξη ή υπέ­βα­λαν αίτηση για συντα­ξιο­δό­τηση μέχρι 12/5/2016 με τον παλαιό τρόπο υπο­λο­γι­σμού των ταμείων του ιδιω­τι­κού τομέα και του δημο­σίου.

Είναι ενδει­κτική η πρό­σφατη έκθεση της Ευρω­παϊ­κής Κεντρι­κής Τρά­πε­ζας που έκρουε τον κώδωνα του κιν­δύ­νου για το σύνολο του ευρω­παϊ­κού οικο­δο­μή­μα­τος, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι οι γηρά­σκο­ντες πλη­θυ­σμοί κοστί­ζουν και συμπιέ­ζουν την ανά­πτυξη.

Οι ανα­λυ­τές της ΕΚΤ επε­σή­μαι­ναν τις μεγάλες δημο­σιο­νο­μι­κές προ­κλή­σεις που θα κληθούν να αντι­με­τω­πί­σουν τα επόμενα χρόνια οι Ευρω­παίοι ηγέτες εξαι­τίας της επι­βά­ρυν­σης των κρα­τι­κών ταμείων από τις υψηλές δαπάνες για συντά­ξεις και την αύξηση του κόστους υγειο­νο­μι­κής περί­θαλ­ψης ενός συνεχώς αυξα­νό­με­νου γηρά­σκο­ντος πλη­θυ­σμού. Και πρό­τει­ναν την αύξηση των ορίων ηλικίας συντα­ξιο­δό­τη­σης, όπως και πρό­σφατα η Κομι­σιόν στην έκθεση για την προ­στα­σία των συντα­ξιού­χων αλλά και ο ΟΟΣΑ για τη χώρα μας.