«Υπάρχει μόνο ο άνθρωπος»-Ο Σάββας Κουρεπίνης, ψαράς από τη Λέρο, σώζει μετανάστες στη Μεσόγειο

Ρεπορ­τάζ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, Φωτο­γρα­φίες: ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΟΥΤΑΦΗΣ

Ο Σάββας Κου­ρε­πί­νης δεν θέλει να βιώσει άλλους θανά­τους. Οταν εντο­πί­ζει το στίγμα μιας βάρκας στο ραντάρ του, ξεκι­νάει αγώνα δρόμου στη θάλασσα της Κεντρι­κής Μεσο­γείου. Δεν μπορεί να σπα­τα­λή­σει λεπτό. Το κοντι­νό­τερο κομμάτι ευρω­παϊ­κής στεριάς απέχει πάνω από 100 ναυτικά μίλια. Δεν υπάρ­χουν βράχια ή νησίδες για να προ­σα­ρά­ξουν οι ναυαγοί. Τους περι­βάλ­λει νερό, μέχρι εκεί που φθάνει το μάτι.

«Πρέπει να είσαι γρή­γο­ρος», λέει στην «Κ». «Για να φτάσεις στον στόχο που πρέπει να σώσεις ξεκινάς με τσίτα τα γκάζια. Το φου­σκωτό πετά­γε­ται δυο μέτρα στον αέρα, η μηχανή σπάει. Αν δεν τους προ­λά­βεις και του­μπά­ρει εδώ η βάρκα τους, καλη­νύ­χτα κόσμε».

_{Ο Σάββας Κου­ρε­πί­νης χει­ρί­ζε­ται ένα από τα δύο φου­σκωτά σκάφη διά­σω­σης της Proactiva ανοιχτά της Λιβύης.}

Εδώ και δύο μήνες ο 32χρονος ψαράς από τη Λέρο συμ­με­τέ­χει σε δια­σώ­σεις προ­σφύ­γων και μετα­να­στών στα ανοιχτά της Λιβύης. Εργά­ζε­ται στην ισπα­νική μη κυβερ­νη­τική οργά­νωση Proactiva Open Arms, η οποία ξεκί­νησε τη δράση της τον Σεπτέμ­βριο του 2015 στέλ­νο­ντας εθε­λο­ντές ναυα­γο­σώ­στες στη Λέσβο. Ο κ. Κου­ρε­πί­νης είναι μέλος πλη­ρώ­μα­τος του «Astral», του τρι­κά­ταρ­του ιστιο­πλοϊ­κού σκάφους 30 μέτρων της οργά­νω­σης. Δουλειά του είναι να κρατάει το σκάφος σε ετοι­μό­τητα, να συντο­νί­ζει εργα­σίες, αλλά και να χει­ρί­ζε­ται ένα από τα φου­σκωτά της οργά­νω­σης όποτε πραγ­μα­το­ποιούν επι­χει­ρή­σεις διά­σω­σης.

Μετά το σφρά­γι­σμα του βαλ­κα­νι­κού δια­δρό­μου και τη συμ­φω­νία μεταξύ Ευρω­παϊ­κής Ενωσης και Τουρ­κίας οι προ­σφυ­γι­κές και μετα­να­στευ­τι­κές ροές μπορεί να μειώ­θη­καν προς τα ελλη­νικά νησιά, όμως υπερ­φορ­τω­μένα φου­σκωτά και γερα­σμένα ξύλινα σκαριά εξα­κο­λου­θούν να δια­σχί­ζουν την Κεντρική Μεσό­γειο. Σύμφωνα με στοι­χεία του Διε­θνούς Οργα­νι­σμού Μετα­νά­στευ­σης, μέσα στο 2016 η Ιταλία δέχθηκε 100.244 αφίξεις διά θαλάσ­σης. Στην ίδια δια­δρομή κατα­γρά­φη­καν 2.743 θάνατοι.

«Ελπίζω να μην έχουμε άλλες απώ­λειες», λέει ο κ. Κου­ρε­πί­νης. Μιλάμε τηλε­φω­νικά από την Τυνησία όπου έχει δέσει το «Astral» μέχρι να κοπάσει η κακο­και­ρία των τελευ­ταίων ημερών. Τυνή­σιοι λιμε­νι­κοί δια­κό­πτουν την κου­βέ­ντα μας για να του ζητή­σουν χυμούς και ανα­ψυ­κτικά από τις προ­μή­θειες του σκάφους. «Στο παρ­θε­νικό μου ταξίδι από την ανατολή του ηλίου μέχρι και τη δύση είχαμε δια­σώ­σει 17 βάρκες», θυμάται.

Μεγά­λωσε σε οικο­γέ­νεια ψαράδων. Ο πατέρας του, ο αδερφός του, αλλά και ο ίδιος ρίχνουν δίχτυα στο Αιγαίο εδώ και δεκα­ε­τίες. Το 2004 όμως όταν υπη­ρε­τούσε τη στρα­τιω­τική του θητεία στο φυλάκιο που βρί­σκε­ται στο Φαρ­μα­κο­νήσι είδε πρώτη φορά ανθρώ­πους να κιν­δυ­νεύ­ουν και να χάνο­νται στη θάλασσα.

«Το Φαρ­μα­κο­νήσι έχει αμέ­τρητο θάνατο και αμέ­τρη­τος κόσμος έχει περάσει από πάνω του. Αρχισα να ενδια­φέ­ρο­μαι για το θέμα όταν είδα να πνί­γο­νται πιτσι­ρί­κια στη θάλασσα. Αρχισε να καίει μέσα μου», λέει. «Είχε τύχει να δω δύο πολύ σκληρά ναυάγια, το ένα με 30 πνιγ­μέ­νους. Χάνο­νταν στα 10 μέτρα από εσένα και δεν μπο­ρού­σες να κάνεις κάτι».

Οι ροές τότε ήταν αρκετά περιο­ρι­σμέ­νες και οι τακτι­κές της δια­κί­νη­σης δια­φο­ρε­τι­κές. Θυμάται ότι οι δια­κι­νη­τές δεν δίστα­ζαν να πυρο­βο­λή­σουν στον αέρα στη θέα των φαντά­ρων που βρί­σκο­νταν πάνω στο νησί. «Δεν ήθελαν να τους πιάσεις, ενώ είχαν καλυμ­μένη τη μηχανή του σκάφους με λαμα­ρίνα για να μη δέχο­νται πυρά ακι­νη­το­ποί­η­σης εκεί», λέει.

Στα­διακά οι μέθοδοι άλλαξαν. Τα τελευ­ταία δύο χρόνια οι δια­κι­νη­τές φρο­ντί­ζουν να μη συντα­ξι­δεύ­ουν με τους μετα­νά­στες. Χρίζουν καπε­τά­νιο έναν εξ αυτών με υπο­τυ­πώ­δεις γνώσεις ναυ­σι­πλο­ΐας και μόνη οδηγία να ακο­λου­θή­σει τα φώτα απέ­να­ντι. Κάτι αντί­στοιχο παρα­τη­ρεί, πλέον, ο κ. Κου­ρε­πί­νης και στη Λιβύη.

Ακο­λου­θούν τη φωτιά

«Εκπαι­δεύ­ουν έναν από τους μετα­νά­στες και τον αφήνουν να ανέβει στη βάρκα χωρίς πληρωμή. Στα 12 – 13 ναυτικά μίλια από τη Λιβύη είναι οι πετρε­λαιο­πη­γές, φαί­νε­ται στον ορί­ζο­ντα η φωτιά τους. Του λένε ‘‘πήγαινε εκεί, εκεί είναι η Λαμπεντούζα’’ και μόλις φθάσουν στα μισά έχει τελειώ­σει η βενζίνη», λέει στην «Κ» ο 32χρονος.

Για τη διά­σχιση της Κεντρι­κής Μεσο­γείου πρό­σφυ­γες και μετα­νά­στες χρη­σι­μο­ποιούν κυρίως φου­σκωτά 12 μέτρων, τα οποία ενι­σχύ­ο­νται στη βάση τους με παλε­τό­ξυλα για να αντέ­ξουν το υπέρ­βαρό τους φορτίο.

_{Μια από τις φου­σκω­τές βάρκες που επι­χει­ρούν να φτάσουν στην Ιταλία.}

«Βάζουν τις γυναί­κες και τα παιδιά μπροστά και στη μέση, ενώ οι άντρες κάθο­νται γύρω γύρω και πάνω στο μπαλόνι του φου­σκω­τού όπως ο ανα­βά­της σε άλογο», λέει ο δια­σώ­στης.

Στα ξύλινα σκάφη που πραγ­μα­το­ποιούν το ίδιο ταξίδι συνήθως στοι­βά­ζο­νται περισ­σό­τερα άτομα, ακόμη και πάνω από 500 επι­βά­τες. Ο μεγα­λύ­τε­ρος φόβος των δια­σω­στών είναι αυτά τα σκαριά. Εάν για οποιον­δή­ποτε λόγο δια­λυ­θούν και βου­λιά­ξουν είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα παρα­σύ­ρουν στο βυθό παγι­δευ­μέ­νους επι­βά­τες.

«Οι μηχανές τους είναι 40 ίππων. Δεν πρό­κει­ται ποτέ να φθάσουν με αυτές στην Ιταλία. Αν δεν βρί­σκε­σαι εδώ να τους βοη­θή­σεις έχουν χαθεί», λέει ο κ. Κου­ρε­πί­νης. «Στα ξύλινα σκάφη έχουν μια τρύπα 50 επί 50 πόντους για να μπαί­νουν στο μηχα­νο­στά­σιο. Εκεί μέσα γύρω από τη μηχανή μπορεί να κάθο­νται δεκάδες άτομα. Φαντά­σου την αγωνία τους, να ταξι­δεύ­ουν τόσες ώρες χωρίς να μπορούν να δουν τι συμ­βαί­νει. Αν του­μπά­ρει το σκάφος έχουν πνιγεί όλοι».

Ακόμα και όσοι ταξι­δεύ­ουν στο κατά­στρωμα αυτών των επι­κίν­δυ­νων σκαφών δεν γνω­ρί­ζουν πόσο απέχει η Ευρώπη. Επειτα από κάθε περι­συλ­λογή οι δια­σώ­στες τούς δεί­χνουν σε χάρτες ή GPS τα πραγ­μα­τικά δεδο­μένα. Εξηγούν ότι υπό αυτές τις συν­θή­κες έπρεπε να ταξι­δεύ­ουν του­λά­χι­στον τρεις μέρες στη θάλασσα για να φθάσουν στον προ­ο­ρι­σμό τους. «Θεωρούν ότι τους λέμε ψέματα. Πιστεύ­ουν όσα τους έχουν πει οι δια­κι­νη­τές: ότι η Μεσό­γειος είναι μια λιμνούλα και θα την περά­σουν σε πέντε ώρες», λέει ο Ελληνας δια­σώ­στης.

Στην πρώτη γραμμή του προ­σφυ­γι­κού

Οταν τα πλη­ρώ­ματα της οργά­νω­σης Proactiva προ­σεγ­γί­ζουν κάποια βάρκα με πρό­σφυ­γες και μετα­νά­στες ανοιχτά της Λιβύης, πρώτη κίνησή τους είναι να μοι­ρά­σουν σωσίβια. Συνήθως κανένας από τους επι­βά­τες δεν φορά.

«Στα 150 άτομα μιας βάρκας ζήτημα είναι αν θα βρεις δέκα σωσίβια. Δεν έρχο­νται όπως φθάνουν οι Σύροι στην Ελλάδα που κου­βα­λούν μαζί τους τσάντες ή τα χρήματά τους. Εδώ θα τους δεις με ένα φανε­λάκι και ένα παντε­λόνι. Τους κλέβουν στη στεριά, τους παίρ­νουν τα χρήματα και τα κινητά και τους διώ­χνουν με το ζόρι», λέει ο Σάββας Κου­ρε­πί­νης. «Αν μπο­ρού­σαν, οι δια­κι­νη­τές θα τους έδιω­χναν και με άνεμο δέκα μποφόρ. Τους νοιάζει, άλλωστε, μόνο το χρήμα. Αλλά τα κύματα τους εμπο­δί­ζουν όταν φυσάει πολύ, γιατί δεν αφήνουν τις βάρκες να βγουν στα ανοιχτά».

_{Περισ­σό­τε­ροι από 100.000 πρό­σφυ­γες και μετα­νά­στες έφτασαν στην Ιταλία μέσω θαλάσ­σης μέσα στο 2016.}

Η Λιβύη απο­τε­λεί τον τελευ­ταίο σταθμό πριν από την Ευρώπη για τους μετα­νά­στες της υπο­σα­χά­ριας Αφρικής. Σομαλοί, Σου­δα­νοί, Αιθί­ο­πες και Σενε­γα­λέ­ζοι είναι κυρίως ορι­σμέ­νοι από αυτούς που ξεκι­νούν το μακρινό και επι­κίν­δυνο ταξίδι. Μόλις φθάσουν στην ακτο­γραμμή της Λιβύης, συνήθως δαπα­νούν 1.000- 2.000 ευρώ για να επι­βι­βα­στούν σε ένα σκάφος. Οπως και στα περά­σματα του Αιγαίου και εδώ οι δια­κι­νη­τές δεν χρε­ώ­νουν τα μωρά.

Το δια­σω­στικό ιστιο­πλοϊκό «Astral», στο οποίο επι­βαί­νει ο κ. Κου­ρε­πί­νης, ξεκί­νησε την πορεία του από την Μπα­ντα­λόνα της Ισπα­νίας. Ανά 15 ημέρες δένει στη Μάλτα για τρο­φο­δο­σία και αλλαγή πλη­ρω­μά­των. Ο Ελληνας δια­σώ­στης είναι από τα βασικά μέλη, μαζί με τον καπε­τά­νιο, τον μάγειρα και τον μηχα­νικό του σκάφους. Οι ναυα­γο­σώ­στες που τους συν­δρά­μουν είναι εθε­λο­ντές. Τη νύχτα πλέουν σε μεγα­λύ­τερη από­σταση από τις λιβυκές ακτές για λόγους ασφα­λείας και την ημέρα πλη­σιά­ζουν στα 12 ναυτικά μίλια από τη στεριά για τις δια­σώ­σεις. Κάποιες φορές τους ειδο­ποιούν και Λίβυοι ψαράδες για το πού βρί­σκο­νται βάρκες μετα­να­στών, με αντάλ­λαγμα μετά τη διάσωση να τους παρα­δώ­σουν τα άδεια σκαριά.

Συχνά ο κ. Κου­ρε­πί­νης επι­βι­βά­ζε­ται με σάλτο στις βάρκες των μετα­να­στών για να θέσει ξανά σε λει­τουρ­γία τη μηχανή και να τις οδη­γή­σει με ασφά­λεια πιο κοντά σε άλλα δια­σω­στικά, ή πολε­μικά νατοϊκά σκάφη που πλέουν στην ευρύ­τερη περιοχή.

_{Ο 32χρονος ψαράς βάζει μπροστά τις μηχανές των βαρκών εν πλω.}

Ο φωτο­γρά­φος Γιώργος Μου­τά­φης παρα­κο­λού­θησε πρό­σφατα στην Κεντρική Μεσό­γειο αυτές τις παρά­τολ­μες δια­σώ­σεις και απο­τύ­πωσε στις εικόνες του τις προ­σπά­θειες του 32χρονου.

«Υπάρχει μόνο ο άνθρω­πος»

«Εχει τύχει να βάλω σωσίβιο σε έναν 12χρονο και ο πατέρας του να μου λέει: ‘‘ο γιος μου είναι πολύ μικρός αλλά δεν πρό­κει­ται ποτέ στη ζωή του να σε ξεχάσει’’. Εκείνη τη στιγμή, στο 20λεπτο που θα βοη­θή­σεις, σε αγκα­λιά­ζουν, σε φιλάνε. Δεν υπάρχει εδώ χρι­στια­νός και μου­σουλ­μά­νος, υπάρχει μόνο ο άνθρω­πος. Τους μαζεύ­εις λίγο πριν πνιγούν, πώς να το ξεχά­σουν;», λέει ο κ. Κου­ρε­πί­νης. «Προ­τε­ραιό­τητα είναι να σώσουμε τον κόσμο. Και αν χρεια­στεί και τεχνητή αναπνοή θα κάνεις, θα τους βοη­θή­σεις όλους, αλλιώς δεν είσαι άξιος για αυτή τη δουλειά. Καλύ­τερα να κάτσεις σπίτι σου».

_{Δύο παιδιά δέχο­νται τις πρώτες βοή­θειες μετά τη διάσωσή τους.}

Και ως ψαράς βοη­θούσε, όποτε χρεια­ζό­ταν, το ελλη­νικό Λιμε­νικό σε επι­χει­ρή­σεις περι­συλ­λο­γής προ­σφύ­γων και μετα­να­στών από τη Λέρο. Οταν οι ροές προς την Ελλάδα αυξή­θη­καν εργά­στηκε αρχικά σε σκάφος των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στο Αιγαίο, μέχρι που προ­έ­κυψε αυτή η επαγ­γελ­μα­τική πρόταση από τους Ισπα­νούς ναυα­γο­σώ­στες στην Κεντρική Μεσό­γειο. Θα παρα­μεί­νει εκεί μέχρι τον Οκτώ­βριο. Μετά ενδέ­χε­ται να σταλεί στη Λέσβο όπου η Proactiva δια­θέ­τει πλέον σταθερή ομάδα, η οποία καλύ­πτει 17 χιλιό­με­τρα ακτο­γραμ­μής. Στη Λέρο τον περι­μέ­νουν η γυναίκα του και ο τριών ετών γιος τους. Μιλάει μαζί τους τακτικά αυτές τις μέρες μέσω Skype. «Νομίζω ότι θα είναι περή­φα­νοι», λέει για την οικο­γέ­νειά του.

Δεν απο­κλείει αφού ολο­κλη­ρω­θεί η απο­στολή του ανοιχτά της Λιβύης να επι­στρέ­ψει εκεί εφόσον υπάρξει ανάγκη. «Βίωσα τόσο πολύ θάνατο και χαμό που, αν μου δοθεί η ευκαι­ρία, θα είμαι πάλι εδώ. Θα είμαι όπου χρεια­στεί», λέει.

---

Βίντεο: Ανοιχτά της Λιβύης