Οι έφηβοι «πνίγονται» στο αλκοόλ

«Αισθάν­θηκα σοκ όταν είδα το παιδί μου να γυρίζει μεθυ­σμένο Σάββατο βράδυ. Μαθητής της Γ΄ Γυμνα­σίου, μόλις 15 ετών, είχε βγει με φίλους του, όπως κάνει αρκετά Σαβ­βα­τό­βραδα. Δεν γύρισε αργά, αλλά ήταν σε άθλια κατά­σταση. Είχαν πάει σε κλαμπ στο κέντρο της Γλυ­φά­δας και ήπιαν μπίρες και σφη­νά­κια! Αμά­θη­τοι καθώς είναι, μέθυσαν. Μα καλά, είναι δυνατόν να σερ­βί­ρουν σε μικρά παιδιά αλκοόλ;». Ο πατέρας που μιλάει στην «Κ», ο οποίος για ευνό­η­τους λόγους ζήτησε να τηρηθεί η ανω­νυ­μία του, δεν περι­γρά­φει κάτι σπάνιο. Δεν είναι λίγοι οι γονείς που ειδικά το Σάββατο το βράδυ περι­μέ­νουν με αγωνία να κάνουν… αλκο­τέστ στα παιδιά τους. Κι όλοι ξέρουν πόσο δύσκολο είναι αυτό, ειδικά όταν έχεις να κάνεις με εφήβους.

Με την μπίρα στο χέρι

«Περ­πα­τάς στις πλα­τείες και στους πεζό­δρο­μους του κέντρου της Αθήνας και βλέπεις εκα­το­ντά­δες εφήβους με ένα κουτάκι μπίρας στο χέρι. Αλήθεια, υπάρχει κάποιος έλεγχος; Οποιο παιδί επι­θυ­μεί, μπορεί να πάει σε ένα περί­πτερο ή μίνι μάρκετ και να αγο­ρά­σει μπίρα ή άλλο ποτό με αλκοόλ. Πού θα πάει αυτή η κατά­σταση;», ανα­ρω­τιέ­ται ο κ. Κώστας Παπα­γε­ωρ­γίου, πατέρας δύο ανή­λι­κων παιδιών, που ανη­συ­χεί ιδιαί­τερα με την ευκολία πρό­σβα­σης των νέων στο αλκοόλ.

Βεβαίως, στην Ελλάδα απα­γο­ρεύ­ε­ται από τον νόμο η πώληση οινο­πνευ­μα­τω­δών ποτών σε ανήλικα άτομα, δηλαδή μικρό­τερα των 18 ετών, είτε σε περί­πτερο, σούπερ μάρκετ ή άλλο κατά­στημα είτε σε μπαρ, καφε­τέ­ρια και κλαμπ, ενώ σε κατα­στή­ματα που υπάρχει πώληση αλκοόλ (μπαρ, κλαμπ κ.λπ.) δεν επι­τρέ­πε­ται η είσοδος και παρα­μονή ανη­λί­κου. Δυστυ­χώς, οι συγκε­κρι­μέ­νες δια­τά­ξεις δεν τηρού­νται, ούτε υπάρχει ουσια­στι­κός έλεγχος. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, τα παιδιά πέφτουν θύματα ακόμα και από τα ποτά-μπόμπες, δηλαδή των αλλοιω­μέ­νων ποτών, τα οποία μπορούν να προ­κα­λέ­σουν άμεσα προ­βλή­ματα στην υγεία τους.

Η κατα­νά­λωση αλκοόλ στην Ελλάδα είναι ιδιαί­τερα δια­δε­δο­μένη μεταξύ των εφήβων, ακο­λου­θώ­ντας σε σημα­ντικό βαθμό την ευρύ­τερη διάδοση στην ελλη­νική κοι­νω­νία και οικο­γέ­νεια. Σύμφωνα με τα στοι­χεία της πιο πρό­σφα­της μεγάλης έρευνας στον μαθη­τικό πλη­θυ­σμό (σε εφήβους ηλικίας 16 ετών) από το Ερευ­νη­τικό Πανε­πι­στη­μιακό Ινστι­τούτο Ψυχικής Υγιει­νής, στο πλαίσιο της ευρω­παϊ­κής έρευνας ESPAD, το 94,1% των εφήβων έχει πιει αλκο­ο­λούχο ποτό, ενώ δύο στους τρεις (66,2%) έχουν πιει τον προη­γού­μενο μήνα.

Οι απα­ντή­σεις των ίδιων των εφήβων επι­βε­βαιώ­νουν την κατά­σταση που όλοι βλέ­πουμε. Πάνω από εννιά στους δέκα (90,8%) θεωρούν εύκολη την πρό­σβαση σε οινο­πνευ­μα­τώδη ποτά, ενώ το 60,9% κατα­νά­λωσε αλκοόλ σε μπαρ, κλαμπ, καφε­τέ­ρια ή εστια­τό­ριο του­λά­χι­στον μία φορά κατά τη διάρ­κεια του προη­γού­με­νου μήνα.

«Εκεί που έγινε πραγ­μα­τικό ξεσά­λωμα ήταν κατά τη διάρ­κεια της σχο­λι­κής εκδρο­μής της Β΄ Λυκείου, όταν πολλά παιδιά μέθυσαν και έκαναν εμετό. Το πρό­βλημα δεν ήταν τόσο στις εξόδους, που συνο­δεύ­ο­νταν από τους καθη­γη­τές, αλλά μέσα στα δωμάτια των ξενο­δο­χείων, καθώς είχαν περάσει κρυφά μπου­κά­λια με αλκοόλ», λέει στην «Κ» η κ. Δέσποινα Κυρίτση, δίνο­ντας γλαφυρά μία ακόμα διά­σταση του προ­βλή­μα­τος.

Οσον αφορά την «ένταση» της κατα­νά­λω­σης, το 38,3% των ερω­τη­θέ­ντων 16χρονων είχε πιει περισ­σό­τερα από πέντε ποτά στη σειρά, μία φορά τον προη­γού­μενο μήνα, ενώ το 12,5% είχε μεθύσει του­λά­χι­στον μία φορά το ίδιο διά­στημα. Συνο­λικά, έστω μία φορά στη ζωή του είχε μεθύσει το 36,3% των εφήβων, με το 28,2% να έχει μεθύσει έστω μία φορά το τελευ­ταίο έτος.

Για αρκετά παιδιά το αλκο­ο­λούχο ποτό δεν απο­τε­λεί μια εξαί­ρεση, κάτι που θα γίνει κάποιο Σαβ­βα­τό­βραδο ή κάποια γιορτή. Συχνή κατα­νά­λωση, δηλαδή του­λά­χι­στον 10 φορές τον προη­γού­μενο μήνα από τη διε­ξα­γωγή της έρευνας, έκανε το 7,6% των ερω­τη­θέ­ντων, με το ποσοστό αυτό να ανε­βαί­νει στο 9,5% στα αγόρια (με πιο συνη­θι­σμένο ποτό την μπίρα) και να μειώ­νε­ται στο 5,6% στα κορί­τσια, με κυριό­τερο ποτό το κρασί.

Πάνω από πέντε ποτά

Η υπερ­βο­λική κατα­νά­λωση, με όλους τους κιν­δύ­νους που επι­φέ­ρει, κτυπά έναν στους δέκα εφήβους. Σύμφωνα με τα στοι­χεία της έρευνας του ΕΠΙΨΥ, το 9,9% των ερω­τη­θέ­ντων 16χρονων ήπιε πέντε ή περισ­σό­τερα ποτά στη σειρά του­λά­χι­στον τρεις φορές τον προη­γού­μενο μήνα! Μιλάμε για τερά­στια ποσό­τητα, με συχνό­τητα σχεδόν μία φορά την εβδο­μάδα, επι­κίν­δυνη ακόμα και για ενη­λί­κους. Οι υπερ­βο­λι­κές αυτές δόσεις αφορούν το 12,2% των αγοριών και το 7,7% των κορι­τσιών. Εχουν κατα­γρα­φεί στις εφη­με­ρί­δες περι­στα­τικά με εφήβους 15-16 ετών να βρί­σκο­νται σε άθλια κατά­σταση μετά υπερ­βο­λική κατα­νά­λωση αλκο­ο­λού­χων ποτών, όπως να μην μπορούν να επι­στρέ­ψουν στο σπίτι τους κ.λπ.

Μόνο θετικό είναι πως το ίδιο στοι­χείο το 2011 ήταν στο 13,3%, δηλαδή παρου­σί­ασε μείωση μέχρι το 2015 που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε η επόμενη έρευνα του ΕΠΙΨΥ σε περίπου 3.200 μαθητές και μαθή­τριες από 175 σχολεία (τα απο­τε­λέ­σματα μετά την επε­ξερ­γα­σία τους δημο­σιο­ποι­ή­θη­καν το 2017). Αντί­στοιχα, το ποσοστό των μαθητών που δήλωσε πως μέθυσε του­λά­χι­στον τρεις φορές τον τελευ­ταίο χρόνο ήταν 6,2% στην τελευ­ταία έρευνα, έναντι 10,9% το 2003.

Η Ελλάδα βρί­σκε­ται μεταξύ των πέντε πρώτων ευρω­παϊ­κών χωρών όσον αφορά το ποσοστό των εφήβων που έχουν πιει αλκοόλ έστω και μία φορά στη ζωή τους, ενώ βρί­σκε­ται πάνω από τον μέσον όρο και στην κατη­γο­ρία της υπερ­βο­λι­κής, ανά περί­σταση, πρό­σφα­της κατα­νά­λω­σης οινο­πνευ­μα­τω­δών. Επίσης, οι έφηβοι στην Ελλάδα θεωρούν πιο εύκολη την πρό­σβαση στα αλκο­ο­λούχα ποτά απ’ ό,τι στην Ευρώπη κατά μέσον όρο. Μόνο στο ποσοστό της μέθης και στη μέση κατα­νά­λωση αλκο­ό­λης τα επίπεδα στη χώρα μας δεν ξεπερ­νούν τα μέσα ευρω­παϊκά επίπεδα.

Αυξη­μένο κατα­γρά­φε­ται την τελευ­ταία οκτα­ε­τία το γενικό ποσοστό κατα­νά­λω­σης αλκοόλ έστω και μία φορά στη ζωή του εφήβου (αντι­στρέ­φο­ντας μια γενική τάση μείωσης των προη­γού­με­νων ετών), ενώ μειώ­νο­νται τα ποσοστά υψηλής και υπερ­βο­λι­κής κατα­νά­λω­σης. Η μείωση αυτή σχε­τί­ζε­ται από τους ερευ­νη­τές με την αύξηση του κόστους των ποτών (ειδικά σε συν­θή­κες οικο­νο­μι­κής δυσπρα­γίας), αλλά και με την ευαι­σθη­το­ποί­ηση γονιών και παιδιών, μέσω των προ­γραμ­μά­των πρό­λη­ψης.

Πίνουν και μετά… οδηγούν!

«Το αλκοόλ είναι ο τρίτος παρά­γο­ντας κιν­δύ­νου για ανά­πτυξη της νοση­ρό­τη­τας και της θνη­σι­μό­τη­τας στην Ευρώπη. Ταυ­τό­χρονα είναι μια νόμιμη και πολύ δια­δε­δο­μένη ουσία, με οικο­νο­μική σημασία για επι­χει­ρή­σεις και κράτη. Ολα αυτά μας υπο­χρε­ώ­νουν σε μια πολυ­σύν­θετη προ­σέγ­γιση, αλλά σε καμία περί­πτωση δεν μπο­ρούμε να αντι­με­τω­πί­ζουμε το αλκοόλ ως κάτι αθώο, ειδικά για τα νεαρά άτομα», λέει στην «Κ» η κ. Αννα Κοκκέβη, ψυχο­λό­γος και ομότιμη καθη­γή­τρια Ψυχια­τρι­κής στο Καπο­δι­στριακό Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών.

Η μακρό­χρονη κατα­νά­λωση αλκοόλ χωρίς μέτρο και όρια μπορεί να δημιουρ­γή­σει σοβαρά προ­βλή­ματα υγείας με το πέρασμα των ετών, αλλά οι αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις ξεκι­νούν για τους εφήβους από την πρώτη ακόμα μέθη. Σύμφωνα με την έρευνα του ΕΠΙΨΥ, ένας στους δέκα εφήβους (9,7%) οδήγησε μετά κατα­νά­λωση αλκοόλ στη διάρ­κεια ενός έτους! Μάλιστα, το 0,9% ενε­πλάκη σε τροχαίο, ενώ οδη­γούσε μετά κατα­νά­λωση αλκοόλ. Διπλό το πρό­βλημα, αφού απο­τε­λεί ερώτημα τι όχημα επι­τρέ­πε­ται να οδηγούν άτομα 16 ετών…

Δύο στα τρία παιδιά ήπιαν το πρώτο ποτήρι πριν από τα 13

Σχεδόν δύο στα τρία παιδιά (62,1%) έχουν σηκώσει για πρώτη φορά το ποτήρι με μπίρα ή κρασί πριν από τα 13 τους, σύμφωνα με την έρευνα για το ESPAD. Αυτό σημαί­νει πως αρκετά παιδιά στην Ελλάδα δοκι­μά­ζουν αλκοόλ από το… δημο­τικό. «Η Ελλάδα είναι μια οινο­πα­ρα­γω­γός χώρα και η κατα­νά­λωση κρασιού ή άλλου αλκο­ο­λού­χου ποτού είναι στοι­χείο της πολι­τι­σμι­κής μας παρά­δο­σης. Δεν μπορεί να σκεφτεί κανείς γιορτή σε σπίτι χωρίς να σερ­βι­ρι­στεί κρασί, μπίρα ή άλλο ποτό. Το ερώτημα είναι πώς μπορούν οι κοι­νω­νίες να αξιο­ποι­ή­σουν τα θετικά στοι­χεία, απο­φεύ­γο­ντας τις επι­βλα­βείς επι­πτώ­σεις», λέει στην «Κ» η κ. Αννα Κοκκέβη, ομότιμη καθη­γή­τρια Ψυχια­τρι­κής.

Ιδιαί­τερα κρίσιμο σημείο είναι ο χρόνος εκκί­νη­σης της κατα­νά­λω­σης αλκοόλ. «Οσο νωρί­τερα ξεκι­νή­σει η επαφή με το αλκοόλ τόσο μεγα­λύ­τερη είναι η πιθα­νό­τητα εξάρ­τη­σης», υπο­γραμ­μί­ζει η κ. Κοκκέβη. «Στην Ελλάδα, τα παιδιά ξεκι­νούν το αλκοόλ πιο νωρίς από την Ευρώπη, ως απο­τέ­λε­σμα της γενι­κό­τε­ρης κουλ­τού­ρας. Αρκετοί γονείς, τελείως λαν­θα­σμένα, ενθαρ­ρύ­νουν το παιδί τους να πιει ένα ποτήρι κρασί ή μπίρα», σημειώ­νει η ίδια. Συχνά λέμε «για να μάθει» το παιδί. Το πρό­βλημα είναι πως δεν μαθαί­νει, αλλά εξοι­κειώ­νε­ται, με απο­τέ­λε­σμα στα χρόνια της εφη­βείας να είναι πιο πιθανό να προ­χω­ρή­σει σε συχνή ή υπερ­βο­λική κατα­νά­λωση. Δεν είναι εξάλλου τυχαίο, πως ακόμα και στα μικρά παιδιά εμφα­νί­ζο­νται κατα­στά­σεις μέθης, καθώς το 4,7% των εφήβων απά­ντησε πως η πρώτη φορά που μέθυσε ήταν πριν από την ηλικία των 13 ετών… Επίσης, είναι χαρα­κτη­ρι­στικό πως τα ποσοστά κατα­νά­λω­σης αλκοόλ είναι αυξη­μένα στην περι­φέ­ρεια σε σχέση με την Αθήνα και τα μεγάλα αστικά κέντρα. Γεγονός που δείχνει πως η κουλ­τούρα της οινο­πο­σίας στην οικο­γέ­νεια και η εύρεση φθη­νό­τε­ρου αλκοόλ τοπικής παρα­γω­γής διευ­κο­λύ­νουν την πρό­σβαση μικρών ηλικιών.

Βλέ­πο­ντας το θέμα δια­χρο­νικά, από τη δεκα­ε­τία του ’80 και μετά, κατα­γρά­φε­ται μείωση της κατα­νά­λω­σης μεταξύ των εφήβων και των παιδιών στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τους ερευ­νη­τές, πρό­κει­ται για απο­τέ­λε­σμα και οικο­νο­μι­κών – κοι­νω­νι­κών συν­θη­κών, αλλά και της δου­λειάς που γίνεται από τα 60 κέντρα πρό­λη­ψης του ΟΚΑΝΑ σε συνερ­γα­σία με την Τοπική Αυτο­διοί­κηση.

«Πρέπει βαθιά να κατα­νοη­θεί πως το αλκοόλ δεν είναι ακίν­δυνο, είναι μια εξαρ­τη­σιο­γό­νος ουσία, όπως το κάπνι­σμα και οι παρά­νο­μες ουσίες, τα ναρ­κω­τικά», τονίζει η κ. Κοκκέβη. «Το βασικό είναι η εκπαί­δευση των παιδιών, στο σπίτι και στο σχολείο. Δεν είναι κυρίως οι απα­γο­ρεύ­σεις που θα λύσουν το πρό­βλημα. Με τις απα­γο­ρεύ­σεις χρειά­ζε­ται ιδιαί­τερη προσοχή, γιατί οι έφηβοι πολλές φορές τις βλέπουν ως πρό­κληση για να τις υπερ­βούν», συμπλη­ρώ­νει.

Τα ανα­ψυ­κτικά με αλκοόλη

Χρειά­ζε­ται μεγα­λύ­τερη ευθύνη από όλους τους εμπλε­κο­μέ­νους. Για παρά­δειγμα, οι άνθρω­ποι που ασχο­λού­νται με την πρόληψη σημειώ­νουν ως δούρειο ίππο των αλκο­ο­λού­χων στην εφηβεία τα ανα­ψυ­κτικά που κυκλο­φο­ρούν και περιέ­χουν ποσοστό αλκο­ό­λης.

«Εχουμε απευ­θύ­νει επι­στο­λές σε πάνω από 40 εται­ρείες, φορείς, ιδρύ­ματα και δημό­σιους οργα­νι­σμούς, ζητώ­ντας να ενι­σχύ­σουν το ερευ­νη­τικό έργο μας», λένε οι συντε­λε­στές του ESPAD στην Ελλάδα. «Μέχρι τώρα έχουμε λάβει μόλις μία απά­ντηση. Η οικο­νο­μική κρίση δημιουρ­γεί προ­βλή­ματα, αλλά ελπί­ζουμε σε μεγα­λύ­τερη συμ­με­τοχή και υπευ­θυ­νό­τητα», τονί­ζουν. Αντί­στοιχα, περι­μέ­νουν μεγα­λύ­τερο ενδια­φέ­ρον και υπο­στή­ριξη από τα υπουρ­γεία Παι­δείας και Υγείας. Χρειά­στηκε να τους παρα­κα­λέ­σουμε για να κάνουν έστω ανάρ­τηση των απο­τε­λε­σμά­των της έρευνας στην ιστο­σε­λίδα του υπουρ­γείου, μας είπαν, σχο­λιά­ζο­ντας θετικά πως πρό­σφατα έλαβαν απά­ντηση από το Ινστι­τούτο Εκπαι­δευ­τι­κής Πολι­τι­κής.