Η χώρα βυθισμένη στο πένθος από τόνους ευθυνών

Ήταν στραβό το… κλίμα, πνίγηκε και από τις παλιές αμαρ­τίες -τα μπα­ζω­μένα ρέματα, τα διά­τρητα αντι­πλημ­μυ­ρικά έργα, τις πυρ­κα­γιές που «στε­γά­νω­σαν» το έδαφος, την άναρχη δόμηση. Οι υδά­τι­νοι εφιάλ­τες επέ­στρε­ψαν στην περιοχή της Μάνδρας, των Μεγάρων και της Νέας Περάμου και στοί­χειω­σαν τις οικο­γέ­νειες που έχασαν δικούς τους ανθρώ­πους, αλλά και όσους είδαν τις περιου­σίες τους να κατα­στρέ­φο­νται.

Η… προ­α­ναγ­γελ­θείσα πλημ­μύρα στη Δυτική Αττική ανέ­δειξε για άλλη μια φορά τις παρα­λεί­ψεις και τα κενά του κρα­τι­κού μηχα­νι­σμού, ο οποίος εδώ και δεκα­ε­τίες έρχεται εκ των υστέρων να δια­πι­στώ­σει τα προ­βλή­ματα, δίχως να τα επιλύει. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό ότι, η περιοχή της Δυτικής Αττικής άρχισε να ταλαι­πω­ρεί­ται με πλημ­μυ­ρικά φαι­νό­μενα από τη δεκα­ε­τία του ΄50. Ειδι­κό­τερα, πλημ­μύ­ρες είχαν κατα­γρα­φεί το 1953, το 1963, το 1977, το 1978, το 1996, το 2003 κλπ. Η πρώτη προ­σπά­θεια για επίλυση των προ­βλη­μά­των έγινε μετά το 1978. Ακο­λού­θησε η αντι­πλημ­μυ­ρική μελέτη για την κατα­σκευή της Αττικής οδού και τα αντί­στοιχα έργα. Ωστόσο η τρα­γω­δία της Τετάρ­της κατέ­δειξε ότι δεν ήταν αρκετά.

Σύμφωνα με τον μετε­ω­ρο­λόγο και διευ­θυ­ντή της Εθνικής Μετε­ω­ρο­λο­γι­κής Υπη­ρε­σίας κ. Θοδωρή Κολυδά, μέσα σε ένα τρίωρο, το ύψος βροχής στην πλη­γείσα περιοχή ήταν 50 με 80 χιλιο­στά. «Στη συγκε­κρι­μένη περιοχή δεν υπάρχει σταθμός, οπότε οι εκτι­μή­σεις γίνο­νται βάσει των εικόνων του δορυ­φό­ρου και των δεδο­μέ­νων του ραντάρ καιρού. Είναι αξιο­ση­μεί­ωτο ότι σε ένα λεπτό η ραγδαιό­τητα που κατα­γρά­φηκε έφτανε τα 300 χιλιο­στά -με άλλα λόγια 300 τόνοι νερού ανά στρέμμα», σημειώ­νει ο κ. Κολυδάς.

Στην επι­δεί­νωση των κατα­στρο­φι­κών φαι­νό­με­νων της καται­γί­δας συνέ­βαλε η μεγάλη κατα­στροφή που είχε προ­κα­λέ­σει το περα­σμένο καλο­καίρι η πυρ­κα­γιά στα Δερ­βε­νο­χώ­ρια. Όπως υπο­γραμ­μί­ζει ο καθη­γη­τής, «η μεγάλη κατά δια­στή­ματα ραγδαιό­τητα της βροχής είχε ως απο­τέ­λε­σμα το μεγάλο όγκο των φερτών που οφεί­λε­ται και εν μέρει στις πυρ­κα­γιές στα Δερ­βε­νο­χώ­ρια».

Η φωτιά έκανε στάχτη το «κάλυμμα» του εδάφους με συνέ­πεια να είναι δύσκολο να απορ­ρο­φή­σει το νερό. Έτσι, οι όγκοι νερού, αδυ­να­τώ­ντας να συγκρα­τη­θούν, μαζί με φερτά υλικά και λάσπη κατέ­βη­καν από το βουνό Πατέρα και έπνιξαν την περιοχή, έκοψαν δρόμους, γκρέ­μι­σαν μάντρες, παρέ­συ­ραν αυτο­κί­νητα, πλημ­μύ­ρι­σαν σπίτια και κατα­στή­ματα. Όμως, πέρα από την πυρ­κα­γιά, είναι και οι παρεμ­βά­σεις στα ρέματα που ευθύ­νο­νται για την κατα­στροφή. «Γνω­ρί­ζο­ντας την περιοχή της Μάντρας, καθώς είναι από τις περιο­χές που έχουμε μελε­τή­σει, υπάρ­χουν πάρα πολλά ρέματα που είναι μπα­ζω­μένα ή έχουν κατα­πα­τη­θεί και δεν έχουν πλέον ενεργή κοίτη», σημειώ­νει ο κ. Τσα­κί­ρης.

Οι μεγάλες κατα­στρο­φές στην περιοχή, θορύ­βη­σαν στελέχη της Ρυθ­μι­στι­κής Αρχής Ενέρ­γειας (ΡΑΕ), και απο­φά­σι­σαν να μεταβεί, σήμερα Πέμπτη, κλι­μά­κιο στις εγκα­τα­στά­σεις του ΔΕΣΦΑ (Δια­χει­ρι­στή Εθνικού Συστή­μα­τος Φυσικού Αερίου) που βρί­σκο­νται στην ευρύ­τερη περιοχή, για να ελέγξει έαν η κακο­και­ρία δημιούρ­γησε προ­βλή­ματα και να εκτι­μή­σει την κατά­σταση.

 Περι­φέ­ρεια: Ζητά την ενερ­γο­ποί­ηση του Ταμείου Αλλη­λεγ­γύης

Σε κάθε περί­πτωση, η Περι­φέ­ρεια Αττικής ζήτησε την άμεση ενερ­γο­ποί­ηση του Ταμείου Αλλη­λεγ­γύης της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής, το οποίο δημιουρ­γή­θηκε για την αντι­με­τώ­πιση μεγάλων φυσικών κατα­στρο­φών. Είχε ιδρυθεί μετά τις πλημ­μύ­ρες που είχαν πλήξει την Κεντρική Ευρώπη το καλο­καίρι του 2002 και έκτοτε, έχει χρη­σι­μο­ποι­η­θεί σε 76 περι­πτώ­σεις για την αντι­με­τώ­πιση κατα­στρο­φών.

Η «Λαϊκή Συσπεί­ρωση» της Περι­φέ­ρειας Αττικής (παρά­ταξη που στη­ρί­ζει το ΚΚΕ) σε ανα­κοί­νωσή της τονίζει ότι οι κατα­στρο­φές και τα θύματα είναι απο­τέ­λε­σμα ενός προ­α­ναγ­γελ­θέ­ντος εγκλή­μα­τος. «Δεν φταίει ούτε η κακιά μας η μοίρα ούτε τα ακραία καιρικά φαι­νό­μενα», ανα­φέ­ρουν, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι την ευθύνη έχουν όλες οι κυβερ­νή­σεις, η σημε­ρινή κυβέρ­νηση ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ, η Τοπική Διοί­κηση και η περι­φε­ρειακή αρχή Αττικής.

«Μαύρος μήνας» ο Νοέμ­βριος

Η ιστορία επα­να­λαμ­βά­νε­ται. Από το 1880 έως σήμερα έχουν χάσει τη ζωή τους από πλημ­μύ­ρες 187 άνθρω­ποι. Μάλιστα, ο Νοέμ­βριος κατα­γρά­φε­ται στο ημε­ρο­λό­γιο των κατα­στρο­φών ως «μαύρος μήνας». Νοέμ­βριο μήνα έχουν γίνει οι μεγα­λύ­τε­ρες πλημ­μύ­ρες, με τα περισ­σό­τερα θύματα και συνήθως στις ίδιες ξεχα­σμέ­νες περιο­χές της Αττικής.

Μεγάλες βρο­χο­πτώ­σεις εμφα­νί­ζο­νται στην Αττική το 1883, μια μέρα πριν μπει ο Νοέμ­βρης και συγκε­κρι­μένα στις 30 Οκτω­βρίου, όταν στη διάρ­κεια μιας μεγάλης κακο­και­ρίας έπεσαν σε ένα 24ωρο 85 χιλιο­στά βροχής. Αντι­στοί­χως, ο Νοέμ­βριος του 1993 έχει κατα­γρα­φεί σαν ο πιο βρο­χε­ρός των τελευ­ταίων πενήντα ετών, όπως λέει στο «Βήμα» ο κ. Κολυδάς. «Είχαμε συνο­λική βρο­χό­πτωση 203 χιλιο­στών στο σταθμό του Ελλη­νι­κού και 156 χιλιο­στά βρο­χό­πτω­σης στη Λάρισα. Της βρο­χό­πτω­σης, είχε προη­γη­θεί ανομ­βρία πέντε μηνών, ένα φαι­νό­μενο που είχε να εμφα­νι­στεί για 122 χρόνια», εξηγεί ο ίδιος.

Σύμφωνα με μελέτη του Ινστι­τού­του Γεω­λο­γι­κών και Μεταλ­λευ­τι­κών Ερευνών (ΙΓΜΕ), που δημο­σιο­ποι­ή­θηκε το 2013, πριν από μερικά χρόνια, το 80% των νερών της βροχής το απορ­ρο­φούσε το έδαφος και μόλις το 20% έπεφτε στην θάλασσα. Σήμερα το ποσοστό αυτό έχει αλλάξει, γεγονός που οφεί­λε­ται στη στρεβλή ανά­πτυξη που ακο­λου­θή­θηκε όλα αυτά τα χρόνια.

Οι αριθμοί είναι απο­κα­λυ­πτι­κοί. Μετά τον Β΄ Παγκό­σμιο Πόλεμο, οι δομη­μέ­νες επι­φά­νειες στην Αθήνα κάλυ­πταν το 25% του λεκα­νο­πε­δίου. Μετά το 1975, το 75% καλύ­φθηκε από δομη­μέ­νες επι­φά­νειες και δρόμους, δίκτυα κλπ. ενώ οι ελεύ­θε­ροι χώροι απο­τε­λούν, μόλις, στο 4%.

Έτσι, ακόμη και μια μικρής διάρ­κειας βρο­χό­πτω­σης μπορεί να μετα­τρέ­ψει το λεκα­νο­πέ­διο σε λίμνη καθώς οι υπο­δο­μές και τα αντι­πλημ­μυ­ρικά έργα είναι από ελά­χι­στα έως ανε­παρκή. Έως και σήμερα υπάρ­χουν ρέματα και χείμ­μα­ροι του λεκα­νο­πε­δίου που δεν έχουν οριο­θε­τη­θεί.

Τα βασικά ρέματα που χρειά­ζο­νται διευ­θέ­τηση

Ανα­το­λική Αττική: Παλ­λή­νης, Γέρακα, Πηγάδια, Καλίσια, Ραφήνας (και τα συμ­βαλ­λό­μενα μικρά ρέματα Πικερ­μίου), Νέας Μάκρης, Ανα­βύσ­σου, Παλαιάς Φώκαιας, Σαρω­νί­δας, Σκόρπιο Ποτάμι (Μαρα­θώ­νας), Πυθα­γόρα (Διό­νυ­σος).

Δυτική Αττική: Σαρα­ντα­πό­τα­μος (περιοχή Χαλυ­βουρ­γι­κής), Μαύρη Ώρα, Αγίας Αικα­τε­ρί­νης, Αγίου Γεωρ­γίου (Ασπρό­πυρ­γος), Νέα Περάμος, Μαυ­ραν­τζάς (Μέγαρα), Εσχατιά (Μενίδι), Κανα­πί­τσα, Χαϊ­δα­ρό­ρεμα και το ρέμα Περι­στε­ρίου.

Κεντρική Αττική: Κηφισός (εκκρε­μούν έργα διευ­θέ­τη­σης της κοίτης στο «ανοικτό» τμήμα του), Ευρυ­πί­δων, Σφακίων, Ποδο­νί­φτη, Μιχελή, Λιοσίων, Χαλαν­δρίου, Πρ. Δανιήλ, Θεσ­σα­λο­νί­κης, Κυκλο­βό­ρου, Πύρνας και Αμα­ρου­σίου.

Η ιστορία επα­να­λαμ­βά­νε­ται

Στις 14 Νοεμ­βρίου του 1896, 70 άνθρω­ποι έχασαν τη ζωή τους σε Αθήνα και Πειραιά, όταν μετά από μία ισχυρή δωδε­κά­ωρη καται­γίδα, ξεχεί­λισε ο Κηφισός και πλη­μύ­ρισε η περιοχή του Αγίου Παντε­λε­ή­μονα.

Στις 23 Νοεμ­βρίου 1925 μια καται­γίδα στον Πειραιά, άφησε πίσω της οκτώ θύματα και πολλά κατε­στραμ­μένα σπίτια.

Στις 22 Νοεμ­βρίου 1934, έξι άνθρω­ποι έχασαν τη ζωή τους από τη δυνατή νερο­πο­ντή που έπνιξε το Νέο Φάληρο και το Μοσχάτο. Ισχυρή καται­γίδα την ίδια μέρα έπληξε τις περιο­χές της Νέας Ιωνίας και της Νέας Φιλα­δέλ­φειας προ­κα­λώ­ντας ζημιές σε δεκάδες σπίτια.

Στις 14 Οκτω­βρίου 1955, είχαμε φονικές πλημ­μύ­ρες στο Βόλο, από τις οποίες έχασαν τη ζωή τους 27 άνθρω­ποι.

Στις 5 Νοεμ­βρίου 1961, η Αττική θρήνησε τον μεγα­λύ­τερο αριθμό νεκρών, όταν μετά από συνεχή χαλα­ζό­πτωση που έμοιαζε περισ­σό­τερο με τυφώνα, πλημ­μύ­ρισε ο Κηφισός στέλ­νο­ντας στο θάνατο 40 ανθρώ­πους. Το επί­κε­ντρο της κατα­στρο­φής ήταν στο Μπουρ­νάζι. Ακόμη, 300 άτομα τραυ­μα­τί­στη­καν και 3.700 έμειναν άστεγοι ενώ πάνω από 4.000 σπίτια κατα­στρά­φη­καν. Μέσα σε οκτώ ώρες έπεσαν 114 χιλοστά βροχής και σε μία ώρα 40 χιλιο­στά βροχής.

Στις 2 Νοεμ­βρίου 1977, η νερο­πο­ντή χτύπησε σε Αιγάλεω και Μοσχάτο. Ο απο­λο­γι­σμός 36 νεκροί, σχεδόν 2.000 υπόγεια σπίτια πλημ­μυ­ρι­σμένα και αμέ­τρη­τες κατα­στρο­φές.

Σφοδρές πλημ­μύ­ρες ευτυχώς χωρίς θύματα, είχαν κατα­γρα­φεί τον Νοέμ­βριο του 1977, στον Ασπρό­πυργο όταν πλημ­μύ­ρισε ο παρα­πό­τα­μος του Αγίου Γεωρ­γίου. Το 1981 πλημ­μύ­ρι­σαν σε Αιγάλεω και Περι­στέρι οι χείμ­μα­ροι Μάσχα, Προφήτη Δανιήλ και Δαφ­νό­ρεμα.

Τον Νοέμ­βριο του 1993 οι κατα­στρο­φι­κές πλημ­μύ­ρες έπνιξαν κυριο­λε­κτικά τη Βάρη, τη Βούλα και τη Γλυφάδα όταν πλημ­μύ­ρισε το Λυκό­ρεμα. Σε διάρ­κεια πέντε ωρών, όπως θυμάται χαα­κτη­ρι­στικά ο μετε­ω­ρο­λό­γος Θοδωρής Κολυδάς, έπεσαν 64 χιλιο­στά βροχής ενώ 2.000 άνθρω­ποι έμειναν άστεγοι.

Μετά την πλημ­μύρα του 1993, ο δήμος Βάρης άνοιξε τα ρέματα, έγινε ένα μεγάλο έργο απο­χέ­τευ­σης των όμβριων υδάτων στην παραλία και έκτοτε η περιοχή δεν γνώρισε άλλες κατα­στρο­φές από πλημ­μύ­ρες, σε αντί­θεση με τη Βούλα και τη Γλυφάδα.

Στις 21 Οκτω­βρίου 1994, ο Ποδο­νί­φτης ξεχεί­λισε στην περιοχή της Νέας Ιωνίας και του Περισ­σού πνί­γο­ντας 13 ανθρώ­πους ενώ ανυ­πο­λό­γι­στες ήταν οι υλικές ζημιές. Η δύναμη της βροχής ήταν τέτοια που μέσα σε 1,5 ώρα έπεσαν 70 χιλιο­στά βροχής (τα 40 χιλιο­στά σε μία ώρα). Πάνω από 500 οικο­γέ­νειες έμειναν άστεγες, σχεδόν 400 σπίτια κατέρ­ρευ­σαν και 4.000 πλημ­μύ­ρι­σαν. Μεγάλες ζημιές υπέστη και το κτίριο του ΚΚΕ στον Περισσό όταν η λάσπη κατέ­στρεψε μέρος των ιστο­ρι­κών αρχείων του κόμ­μα­τος που βρί­σκο­νταν στο υπόγειο του κτιρίου αλλά και τις ραδιο­φω­νι­κές εγκα­τα­στά­σεις του 902 και της Τυπο­εκ­δο­τι­κής.

Τον Φεβρουά­ριο του 1995 έγινε η μεγάλη κατο­λί­σθηση στη Μαλα­κάσα από τις συνε­χείς βρο­χο­πτώ­σεις. «Ενα ολό­κληρο βουνό κατέ­βηκε προς τη θάλασσα» είπαν τότε οι ειδικοί. Δεν υπήρξαν θύματα, διεκόπη όμως η κυκλο­φο­ρία των αυτο­κι­νή­των και των τρένων του ΟΣΕ για μεγάλο χρονικό διά­στημα.

Τον Ιανουά­ριο του 1996 το Θριάσιο Πεδίο έγινε απέ­ρα­ντη λίμνη και δύο άνθρω­ποι πνί­γη­καν όταν ο Σαρα­ντα­πό­τα­μος (που ξεκι­νάει από την περιοχή της Μάντρας και φτάνει μέχρι την Χαλυ­βουρ­γική), υπερ­χεί­λισε και καθώς δεν είχε διέξοδο προς τη θάλασσα, έπνιξε κυριο­λε­κτικά την περιοχή. Δεν ήταν όμως αυτή η πρώτη φορά. Ο Σαρα­ντα­πό­τα­μος είχε επίσης πλημ­μυ­ρί­σει, το 1953, το 1977, το 1978 προ­κα­λώ­ντας μεγάλες ζημιές στην περιοχή του Θριά­σιου Πεδιου ενώ το 1963 ο χεί­μα­ρος Σούρες είχε ξεχει­λί­σει πνί­γο­ντας πάλι την περιοχή του Θρια­σίου.

Τον ίδιο χρόνο κατα­στρο­φι­κές πλημ­μύ­ρες έγιναν στην Κόρινθο όταν υπερ­χεί­λισε ο ποταμός Ξηριάς και στην Ξάνθη διότι υπερ­χεί­λι­σαν οι ξηρο­πό­τα­μοι της περιο­χής. Το ίδιο συνέβη και στην Ήπειρο με τον ποταμό Λούρο, αλλά και στην Αθήνα όπου ο Κηφισός υπερ­χεί­λισε και μία υπόγεια διάβασή του μετε­τράπη σε ποτάμι. Υπήρξαν και ανθρώ­πινα θύματα.

Το 1997 και πάλι πλημ­μύ­ρι­σαν οι συνή­θεις περιο­χές. Τα Λιόσια μετα­τρά­πη­καν σε λίμνη.

Το 1998, οι πλημ­μύ­ρες έπληξαν πολλές περιο­χές της χώρας από τον Έβρο έως τη Ναυ­πα­κτία, την Κέρκυρα, την Πάτρα και περιο­χές της πρω­τεύ­ου­σας (Ανω Λιόσια και Γλυφάδα).

Δείτε εδώ φωτο­γρα­φίες και βίντεο της πλη­γεί­σας περιο­χής από το Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών:

https://edcm.edu.gr/index.php/12-eidiseografia/213-plimmyra-dyt-attikis-protes-katagrafes-pms

Το ΒΗΜΑ