Tα μνημόνια μετάλλαξαν το ιδεολογικό «DNA» των Ελλήνων-Ερευνα

«Μετά από επτά χρόνια βαθειάς κρίσης και έντονων κοι­νω­νι­κών αντα­γω­νι­σμών, η ελλη­νική κοι­νω­νία δείχνει να οδη­γεί­ται σε συντη­ρη­τική διέξοδο. Η στροφή της ελλη­νι­κής κοι­νω­νίας στο συντη­ρη­τι­σμό είναι προ­φα­νής, όχι μόνον στο επίπεδο των τάσεων του εκλο­γι­κού σώματος, αλλά –περισ­σό­τερο σημαντικό- στο πεδίο της ιδε­ο­λο­γίας».

Αυτό ειναι το βασικό συμπέ­ρα­σμα που προ­κύ­πτει από την έρευνα με τίτλο “Άνοδος του συντη­ρη­τι­σμού: Πολι­τι­κές ιδε­ο­λο­γίες στην Ελλάδα μετά το Μνη­μό­νιο. Πως άλλαξε ο ιδε­ο­λο­γι­κός χάρτης, στην περίοδο 2009-2017″ του Γιάννη Μαυρή, ιδρυτή και διευ­θυ­ντή της εται­ρείας ερευνών και δημο­σκο­πή­σεων Public Issue.

Με βάση τα δια­θέ­σιμα συγκρι­τικά εμπει­ρικά δεδο­μένα των ερευνών της Public Issue προ­κύ­πτει ότι οι αξίες της «Δεξιάς» και του «Νεο­φι­λευ­θε­ρι­σμού» ενώ αρχικά απο­δυ­να­μώ­θη­καν με την άνοδο της αρι­στε­ράς και την ανάληψη της δια­κυ­βέρ­νη­σης από αυτήν, μετά την πτώση της βγαί­νουν ενι­σχυ­μέ­νες, ενώ η λατρεία του «Ιδιω­τι­κού τομέα» κυριο­λε­κτικά… απο­γειώ­νε­ται.

To στοι­χείο που κυριαρ­χεί είναι ότι η τάση πολι­τι­κού ριζο­σπα­στι­σμού που προ­κά­λεσε στην Ελλάδα η παγκό­σμια οικο­νο­μική κρίση, έχει πλέον ανα­κο­πεί και απορ­ρο­φη­θεί, ενώ από την άλλη πλευρά, η πολι­τική αξία της «Δεξιάς» όχι μόνο έχει ενι­σχυ­θεί στην 7ετία του Μνη­μο­νίου,  αλλά κυρίως έχει κατα­στεί πλέον, κοι­νω­νικά, περισ­σό­τερο απο­δε­κτή από την αξία της «Αρι­στε­ράς» (34%, έναντι 30% της Αρι­στε­ράς).

Η επι­κρά­τηση του συντη­ρη­τι­σμού αυτού οφεί­λε­ται κατά βάση στην αρνη­τική έκβαση που είχε τελικά το πείραμα της αρι­στε­ρής δια­χεί­ρι­σης της λιτό­τη­τας από την κυβέρ­νηση ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και στην εγκα­τά­λειψη της πολι­τι­κής εκπρο­σώ­πη­σης των κυριαρ­χού­με­νων τάξεων.

Μάλιστα, η έννοια της «Αρι­στε­ράς» εμφα­νί­ζε­ται σήμερα απο­συν­δε­δε­μένη και βρί­σκε­ται πολυ μακριά από την έννοια του«Σοσια­λι­σμού», ο οποίος έχει απο­κτή­σει πλέον άλλο πρόσημο.

Δια­βά­στε το κείμενο του κ. Μαυρή: 

1. Η ιδε­ο­λο­γική μετα­στροφή 2009-2017: Η απόλυτη επι­κρά­τηση του ιδιω­τι­κού

Δύο έρευνες κοινής γνώμης της Public Issue παρέ­χουν σημα­ντι­κές ενδεί­ξεις για την ιδε­ο­λο­γική μετα­στροφή που έχει συντε­λε­στεί.

Οι διερ­γα­σίες που έχουν συντε­λε­στεί στο πεδίο της ιδε­ο­λο­γίας, τα τελευ­ταία οκτώ χρόνια (2009-2017), απο­τυ­πώ­νο­νται ευκρι­νώς στο Διά­γραμμα 1, όπου κατα­γρά­φε­ται η σημε­ρινή κοι­νω­νική αποδοχή βασικών πολι­τι­κών αξιών και στο Διά­γραμμα 2, όπου κατα­γρά­φο­νται οι δια­χρο­νι­κές μετα­βο­λές.

«Οικο­λο­γία», «Ιδιω­τι­κός τομέας» και «Φεμι­νι­σμός» απο­τε­λούν σήμερα τις τρεις περισ­σό­τερο απο­δε­κτές κοι­νω­νικά πολι­τι­κές αξίες. Βέβαια, το φαι­νό­μενο της υπο­χώ­ρη­σης των παρα­δο­σια­κών πολι­τι­κών αξιών δεν είναι νέο. Αντί­στοιχα ευρή­ματα είχαν εντο­πι­σθεί και στην έρευνα του 2009, αλλά και παλιό­τερα.

Νέο στοι­χείο, όμως, είναι ότι η τάση πολι­τι­κού ριζο­σπα­στι­σμού και οι ιδε­ο­λο­γι­κές ρωγμές, που προ­κά­λεσε στην Ελλάδα η παγκό­σμια οικο­νο­μική κρίση, έχει πλέον ανα­κο­πεί και απορ­ρο­φη­θεί. (Το φαι­νό­μενο αυτό προ­φα­νώς δεν είναι μόνον εγχώριο).

Με βάση τα δια­θέ­σιμα συγκρι­τικά εμπει­ρικά δεδο­μένα των ερευνών της Public Issue προ­κύ­πτει ότι οι αξίες της «Δεξιάς» και του «Νεο­φι­λευ­θε­ρι­σμού» ενώ αρχικά απο­δυ­να­μώ­θη­καν με την άνοδο της αρι­στε­ράς και την ανάληψη της δια­κυ­βέρ­νη­σης από αυτήν, μετά την πτώση της βγαί­νουν ενι­σχυ­μέ­νες, ενώ η λατρεία του «Ιδιω­τι­κού τομέα» κυριο­λε­κτικά απο­γειώ­νε­ται.

Μεταξύ 2009 και 2017, δηλαδή μετά από τα 8 χρόνια της μνη­μο­νια­κής λαί­λα­πας, την εντυ­πω­σια­κό­τερη αύξηση της κοι­νω­νι­κής απο­δο­χής κατα­γρά­φουν τρεις πολι­τι­κές αξίες: ο «Ιδιω­τι­κός τομέας»,+18% (σήμερα 74%, έναντι 56% το 2009), η «Δεξιά», +12%  (σήμερα 34%, έναντι 22% το 2009) και ο «Νεο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμός», +8% (37% σήμερα, έναντι 29% το 2009). Ακόμη και η έννοια της «Παγκο­σμιο­ποί­η­σης», η οποία ως πραγ­μα­τική δια­δι­κα­σία έχει ανα­κο­πεί και, ιδε­ο­λο­γικά, έχει διεθνώς απο­κα­θη­λω­θεί, στην Ελλάδα δείχνει να ενι­σχύ­ε­ται!

Σήμερα, το 26% της ελλη­νι­κής κοινής γνώμης προ­σλα­βά­νει θετικά την λέξη, ενώ το 2011 το αντί­στοιχο ποσοστό είχε κατα­γρα­φεί στο 21%, +5%, στην περίοδο 2011-2017.

Από την άλλη πλευρά, η (παρα­δο­σιακή) πολι­τική αξία της «Δεξιάς» όχι μόνο έχει ενι­σχυ­θεί στην 7ετία του Μνη­μο­νίου,  αλλά κυρίως έχει κατα­στεί πλέον, κοι­νω­νικά, περισ­σό­τερο απο­δε­κτή από την αξία της «Αρι­στε­ράς» (34%, έναντι 30% της Αρι­στε­ράς).

Η στατική σύγκριση με βάση τις έρευνες του 2009 και του 2017, δείχνει μια πολύ μικρή αύξηση της κοι­νω­νι­κής απο­δο­χής της «Αρι­στε­ράς» (+2%). Ωστόσο, η εικόνα αυτή είναι παρα­πλα­νη­τική, σε σχέση με την εκτό­ξευση της (πολι­τι­κής, ιδε­ο­λο­γι­κής, κοι­νω­νι­κής) επιρ­ροής της Αρι­στε­ράς που σημειώ­θηκε στη διετία 2014-2015 (μέχρι το Δημο­ψή­φι­σμα).

Η μεγάλη δια­κύ­μανση στην κοι­νω­νική αποδοχή του ΣΥΡΙΖΑ, κατα­κό­ρυφη άνοδος που ακο­λου­θή­θηκε από εξίσου κατα­κό­ρυφη πτώση, επι­βε­βαιώ­νε­ται εμπει­ρικά στα δεδο­μένα των δημο­σκο­πή­σεων, με τις μετα­βλη­τές της πρό­θε­σης ψήφου του ΣΥΡΙΖΑ και της πρω­θυ­πουρ­γική δημο­τι­κό­τη­τας.

2. Ο ιδε­ο­λο­γι­κός χάρτης σήμερα

Ο χάρτης των πολι­τι­κών ιδε­ο­λο­γιών από τις οποίες εμφο­ρεί­ται σήμερα το κοι­νω­νικό σώμα στην Ελλάδα, μπορεί να ανα­πα­ρα­στα­θεί στα­τι­στικά σε δύο άξονες.

Ο πρω­τεύων (ορι­ζό­ντιος) άξονας μπορεί να ερμη­νευ­τεί ότι ορί­ζε­ται από την αντί­θεση Δημό­σιου/Ιδιω­τι­κού.

Αντί­στοιχα, ο δευ­τε­ρεύων (κάθετος) άξονας ότι ορί­ζε­ται από την παρα­δο­σιακή πολι­τική αντί­θεση Δεξιάς/Αρι­στε­ράς που έχει υπο­βαθ­μι­στεί.

Με βάση την ανάλυση των πολι­τι­κών ιδε­ο­λο­γιών που μετρή­θη­καν προ­κύ­πτουν τα ακό­λουθα συμπε­ρά­σματα:

1. Όπως ήδη ανα­φέρ­θηκε, ο κυρί­αρ­χος κοι­νω­νικά ιδε­ο­λο­γι­κός αστε­ρι­σμός ορί­ζε­ται από το («μετα-πολιτικό») τρί­πτυχο «Οικολογία-Φεμινισμός-Σοσιαλισμός».

2. Σημα­ντική ένδειξη της απο-πολιτικοποίησης του εκλο­γι­κού σώματος που έχει συντε­λε­στεί, είναι και το γεγονός ότι στην κοι­νω­νική συνεί­δηση των πολιτών, ο «Καπι­τα­λι­σμός» (που συνιστά μια ελά­χι­στα δημο­φιλή αξία) έχει απο­συν­δε­θεί πλήρως από τον «Ιδιω­τικό τομέα».

3. Η έννοια της «Αρι­στε­ράς» εμφα­νί­ζε­ται σήμερα απο­συν­δε­δε­μένη και βρί­σκε­ται πολυ μακριά από την έννοια του «Σοσια­λι­σμού», ο οποίος έχει απο­κτή­σει πλέον άλλο πρόσημο. Το σημε­ρινό ιδε­ο­λο­γικό νεφέ­λωμα του «Σοσια­λι­σμού», όπως προ­σλαμ­βά­νε­ται από εκλο­γικό σώμα βρί­σκε­ται εγγύ­τερα και συσχε­τί­ζε­ται, ως περιε­χό­μενο, με την «Οικο­λο­γία» και τις πολι­τι­κές της ταυ­τό­τη­τας (πχ. Φεμι­νι­σμός), ενώ η «Αρι­στερά», χρε­ώ­νε­ται στον κρα­τι­σμό και τείνει να ταυ­τί­ζε­ται σήμερα κυρίως με τον απα­ξιω­μένο (και φθί­νο­ντα) «Δημόσιο τομέα».

4. Η «Δεξιά», ως πολι­τική αξία, αν και παρα­μέ­νει κατά πλειο­ψη­φία αρνη­τικά φορ­τι­σμένη, έχει ωστόσο ενι­σχυ­θεί σαφώς, σε σύγκριση με το 2009. Κυρίως, όμως, έχει απο­συν­δε­θεί από τον κοι­νω­νικά απο­νο­μι­μο­ποι­η­μένο «Νεο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμό». Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να διευ­κρι­νι­στεί ότι ανα­φε­ρό­μα­στε στο ιδε­ο­λο­γικό πεδίο και όχι στο επίπεδο της εκλο­γι­κής επιρ­ροής, όπου επι­τε­λεί­ται εκλο­γική μετα­στροφή προς τη ΝΔ, δηλαδή το φαι­νό­μενο της απο­δο­κι­μα­σίας της κυβέρ­νη­σης, που οφεί­λε­ται στη λει­τουρ­γία του παρα­δο­σια­κού δικομ­μα­τι­κού συστή­μα­τος.

5. Η απο­θέ­ωση του «Ιδιω­τι­κού τομέα» απο­τυ­πώ­νει την πλήρη επι­κρά­τηση και την ιδε­ο­λο­γική ηγε­μο­νία της κοι­νω­νι­κής αξίας του «Ιδιω­τι­κού». Ως αξία, υπερ­βαί­νει και εμφα­νί­ζε­ται πλήρως απο­συν­δε­δε­μένη, όχι μόνο από τις παρα­δο­σια­κές πολι­τι­κές αξίες της «Αρι­στε­ράς» και της «Δεξιάς», αλλά και από τις έννοιες του «Καπι­τα­λι­σμού», και του «Νεο­φι­λευ­θε­ρι­σμού». Αυτή η σημα­να­ντική ιδε­ο­λο­γική μετα­βολή δεν είναι φυσικά άσχετη από το γεγονός ότι η κυβερ­νώσα αρι­στερά είναι που όχι μόνον υλο­ποιεί αλλά και υπε­ρα­σπί­ζε­ται πολι­τικά τις ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεις. Είναι όμως προ­φα­νές και έχει απο­δει­χθεί ιστο­ρικά, ότι η κυριαρ­χία του Ιδιω­τι­κού πάνω στο Δημόσιο ωφελεί πρω­τί­στως τη Δεξιά.

3. Αρι­στερά, Δεξιά και «Νέα Μετα­πο­λί­τευση»

Δεν υπάρχει αμφι­βο­λία ότι η επι­κρά­τηση του συντη­ρη­τι­σμού οφεί­λε­ται κατά βάση στην αρνη­τική έκβαση που είχε τελικά το πείραμα της αρι­στε­ρής δια­χεί­ρι­σης της λιτό­τη­τας.  Η εγκα­τά­λειψη της πολι­τι­κής εκπρο­σώ­πη­σης των κυριαρ­χού­με­νων τάξεων άνοιξε το δρόμο στη συντη­ρη­τική στροφή της κοι­νω­νίας και την πολι­τική επάνοδο της Δεξιάς.

Η αρι­στερά απώλεσε την ιστο­ρική ευκαι­ρία να εδραιώ­σει ηγε­μο­νικά την παρου­σία της. Η πολι­τική μετάλ­λαξη της κυβερ­νώ­σας Αρι­στε­ράς, μετά το Δημο­ψή­φι­σμα του 2015, ακύρωσε την τάση ριζο­σπα­στι­κο­ποί­η­σης που εκδη­λώ­θηκε στην ελλη­νική κοι­νω­νία με την κατάρ­ρευση του μετα­πο­λι­τευ­τι­κού κομ­μα­τι­κού συστή­μα­τος το 2012.

Με την προ­σχώ­ρηση του ΣΥΡΙΖΑ (καθώς και των ΑΝΕΛ) στη μνη­μο­νιακή στρα­τη­γική, πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε η πιο απότομη και χρονικά συμπυ­κνω­μένη «σύγκλιση των κομ­μά­των στην κορυφή», που έχει συμβεί ποτέ στο ελλη­νικό κομ­μα­τικό σύστημα. Οι ιδε­ο­λο­γι­κές επι­πτώ­σεις της συν­θη­κο­λό­γη­σης του ΣΥΡΙΖΑ και της απο­δο­χής της νεο­φι­λε­λεύ­θε­ρης ιδε­ο­λο­γίας και πολι­τι­κής είναι πολύ σημα­ντι­κές και μακρο­πρό­θε­σμες. Τα τελευ­ταία δύο χρόνια, η διά­ψευση των ελπίδων διό­γκωσε την κοι­νω­νική απο­γο­ή­τευση και την παρά­λυση του κοι­νω­νι­κού σώματος και προ­κά­λεσε την στροφή στην πλήρη ιδιώ­τευση και τον κοι­νω­νικό συντη­ρη­τι­σμό.

Η δια­δι­κα­σία της κοι­νω­νι­κής απο­πο­λι­τι­κο­ποί­η­σης απο­τε­λεί οργα­νικό και δια­κη­ρυγ­μένο τμήμα του μνη­μο­νια­κού πολι­τι­κού προ­γράμ­μα­τος (βλέπε και το σχετικό εδάφιο στην εισα­γωγή). Προ­βλέ­πει την εξου­δε­τέ­ρωση της αντι­προ­σω­πευ­τι­κής δημο­κρα­τίας (των κομ­μά­των και του κοι­νο­βου­λίου) και την καθιέ­ρωση της «τεχνο-πολιτικής». Η απο­θέ­ωση του ιδιω­τι­κού, η απο­μά­κρυνση από την πολι­τική και την εκλο­γική δια­δι­κα­σία, για την οποία ο ΣΥΡΙΖΑ φέρει τη μεγα­λύ­τερη ευθύνη, λει­τουρ­γεί όμως, ευθέως, εις βάρος της αρι­στε­ράς και προ­ε­τοι­μά­ζει την επι­στροφή της δεξιάς. Το ιστο­ρικό παρά­δοξο είναι ότι ένα κόμμα που επι­κα­λεί­ται την αρι­στερά, επι­φορ­τί­ζε­ται με την εδραί­ωση της μετα­δη­μο­κρα­τίας στην Ελλάδα.

Εν κατα­κλείδι, με πολι­τική ευθύνη της κυβερ­νώ­σας αρι­στε­ράς δημιουρ­γού­νται ευνοϊ­κοί όροι, όχι μόνο για την πολι­τική επι­στροφή της Δεξιάς, αλλά και για την ιδε­ο­λο­γική της επέλαση. Όπως είναι γνωστό, η Μετα­πο­λί­τευση του 1974 συντε­λέ­στηκε με την Αρι­στερά στη γωνία. Η ειρω­νεία της ιστο­ρίας είναι ότι το ίδιο μπορεί να συμβεί και σήμερα. Η «Νέα Μετα­πο­λί­τευση», που επαγ­γέλ­θηκε αμε­τρο­ε­πώς το κυβερ­νών κόμμα, βρί­σκε­ται πράγ­ματι επί θύραις. Αλλά το καθε­στώς που δια­δέ­χε­ται την Γ’ ελλη­νική Δημο­κρα­τία, για άλλη μια φορά, δεν θα φέρει αρι­στερή σφρα­γίδα.

thetoc.gr