«Βροχή» τα λουκέτα των μικρομεσαίων-Aγώνας για επιβίωση χωρίς προοπτική

O θάνατος των μικρο­με­σαίων ελλη­νι­κών επι­χει­ρή­σεων συνε­χί­ζε­ται απει­λώ­ντας τη ραχο­κο­κα­λιά της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας. Και όμως η χώρα αδυ­να­τεί να αξιο­ποι­ή­σει κον­δύ­λια δισε­κα­τομ­μυ­ρίων που δια­θέ­τουν γι’ αυτόν τον σκοπό τα Ευρω­παϊκά Διαρ­θρω­τικά και Επεν­δυ­τικά Ταμεία. Από το 2012 έως και τον Ιούλιο φέτος, περισ­σό­τε­ρες από 196.118 επι­χει­ρή­σεις έχουν δια­γρα­φεί από τα μητρώα του Γενικού Εμπο­ρι­κού Μητρώου (ΓΕΜΗ) απο­τε­λώ­ντας πλέον τον μακρύ –και ακόμη ανοιχτό– κατά­λογο των θυμάτων της κρίσης αλλά και των ακο­λου­θου­μέ­νων οικο­νο­μι­κών πολι­τι­κών.

Το δε θετικό ισο­ζύ­γιο εγγραφών-διαγραφών νέων επι­χει­ρή­σεων που προ­κύ­πτει από τα στοι­χεία του ΓΕΜΗ απο­τε­λεί «μαγική εικόνα», αφού τα στοι­χεία στρε­βλώ­νουν οι χιλιά­δες μετα­τρο­πές των λεγό­με­νων μπλοκ σε Ιδιω­τι­κές Κεφα­λαιου­χι­κές Εται­ρείες (ΙΚΕ) εξαι­τίας των βαρύ­τα­των ασφα­λι­στι­κών εισφο­ρών που επι­βλή­θη­καν στους ελεύ­θε­ρους επαγ­γελ­μα­τίες και άλλες κατη­γο­ρίες εργα­ζο­μέ­νων. Προ­σω­πι­κές, δηλαδή, στην ουσία επι­χει­ρή­σεις που δεν έχουν ούτε υπαλ­λή­λους για να τονώ­σουν την απα­σχό­ληση ούτε πραγ­μα­το­ποιούν επεν­δύ­σεις που θα μπο­ρού­σαν να κινή­σουν την οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα. Είναι απλώς απέλ­πι­δες προ­σπά­θειες εργα­ζο­μέ­νων να επι­βιώ­σουν και να μην έχουν την τύχη των δεκάδων χιλιά­δων μικρο­με­σαίων επι­χει­ρή­σεων που έκλει­σαν.

Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό πως με βάση την προ­σε­κτική επε­ξερ­γα­σία των στοι­χείων του ΓΕΜΗ ανά κατη­γο­ρία επι­χει­ρή­σεων, προ­κύ­πτει πως κατά το πρώτο επτά­μηνο του 2017 ιδρύ­θη­καν 4.086 Ιδιω­τι­κές Κεφα­λαιου­χι­κές Εται­ρείες έναντι μόλις 394 το αντί­στοιχο διά­στημα του 2016. Η συντρι­πτική τους πλειο­νό­τητα εκτι­μά­ται πως απο­τε­λεί απότοκο του κλει­σί­μα­τος των βιβλίων ελεύ­θε­ρων επαγ­γελ­μα­τιών που επέ­λε­ξαν αυτή τη μορφή επι­χει­ρείν ως μονα­δική διέξοδο επι­βί­ω­σης έστω και προ­σω­ρι­νής. Ομως, εάν δεν είχαν ιδρυθεί αυτές οι επι­χει­ρή­σεις το ισο­ζύ­γιο εγγραφών-διαγράφων επι­χει­ρή­σεων θα ήταν αρνη­τικό. Και αυτό διότι κατά το πρώτο επτά­μηνο έγιναν 15.734 δια­γρα­φές και 18.434 εγγρα­φές, εκ των οποίων, όπως προ­α­να­φέρ­θηκε, οι 4.086 είναι ΙΚΕ.

Το ζήτημα της εξα­φά­νι­σης των μικρο­με­σαίων επι­χει­ρή­σεων δεν έχει βέβαια δια­φύ­γει την προσοχή της Τρα­πέ­ζης της Ελλάδος, που κρούει τον κώδωνα του κιν­δύ­νου στην ενδιά­μεση έκθεσή της. Εκεί υπο­γραμ­μί­ζε­ται πως, αν και το σωρευ­τικό ισο­ζύ­γιο συστάσεων-διαγραφών παρα­μέ­νει θετικό, κατα­γρά­φει καθο­δική πορεία από το φθι­νό­πωρο του 2015 και έπειτα. «Παράλ­ληλα, το τελευ­ταίο διά­στημα παρα­τη­ρεί­ται αυξα­νό­μενη συμβολή νομικών μορφών που αφορούν κατά κύριο λόγο επι­χει­ρή­σεις μικρού μεγέ­θους (όπως ΙΚΕ και ατο­μι­κές επι­χει­ρή­σεις) και αντί­στοιχη υπο­χώ­ρηση της θετικής συμ­βο­λής των Α.Ε. (που συνήθως είναι μεγα­λύ­τε­ρου μεγέ­θους εται­ρείες) στο σωρευ­τικό ισο­ζύ­γιο συστάσεων-διαγραφών».

Ο προ­βλη­μα­τι­σμός εντεί­νε­ται από το γεγονός ότι σύμφωνα με τα απο­τε­λέ­σματα πρό­σφα­της μελέτης της Endeavor Greece, το μεγα­λύ­τερο μέρος των επι­χει­ρή­σεων που συστά­θη­καν το 2016 εξα­κο­λου­θούν να δρα­στη­ριο­ποιού­νται σε κλάδους με προ­σα­να­το­λι­σμό την εγχώρια κατα­νά­λωση –κατά κύριο λόγο αφορούν την εστίαση και τη δια­σκέ­δαση– και όχι σε κλάδους μετα­ποί­η­σης ή υψηλού τεχνο­λο­γι­κού περιε­χο­μέ­νου. Εξαί­ρεση συνιστά η θετική συμβολή των του­ρι­στι­κών επι­χει­ρή­σεων, οι οποίες έχουν εξα­γω­γικό προ­σα­να­το­λι­σμό.

Ομως η αδρά­νεια της πολι­τείας απέ­να­ντι σε αυτή την κατά­σταση είναι χαρα­κτη­ρι­στική. Σύμφωνα με στοι­χεία που έδωσε στα μέσα Ιουλίου η Ευρω­παία επί­τρο­πος για την Περι­φε­ρειακή Πολι­τική, Κορίνα Κρέτσου, δημό­σιες δαπάνες ύψους 2,7 δισ. είναι αφιε­ρω­μέ­νες σε επεν­δυ­τι­κές προ­τε­ραιό­τη­τες για τη στήριξη των μικρο­με­σαίων επι­χει­ρή­σεων για την περίοδο 2014-2020, από τις οποίες όμως μόνον το 5,9% έχει δαπα­νη­θεί. Πρό­κει­ται για κον­δύ­λια που εντάσ­σο­νται στο πλαίσιο της προ­γραμ­μα­τι­κής περιό­δου 2014-2020.

Στα 23,4 δισ. ευρώ έχουν εκτι­να­χθεί τα «κόκκινα» δάνεια του κλάδου

Στην Ελλάδα κατά το 2012, οπότε και άρχισε να βαθαί­νει απότομα η οικο­νο­μική κρίση, οι μικρο­με­σαίες επι­χει­ρή­σεις αντι­προ­σώ­πευαν το 86,5% της απα­σχό­λη­σης και το 72,8% της ακα­θά­ρι­στης προ­στι­θέ­με­νης αξίας των μη χρη­μα­το­πι­στω­τι­κών επι­χει­ρή­σεων, σύμφωνα με τη Eurostat και την Τράπεζα Της Ελλάδος. Τα αντί­στοιχα μερίδια για τις πολύ μικρές επι­χει­ρή­σεις ήταν 58,6% της απα­σχό­λη­σης και 35,9% της προ­στι­θέ­με­νης αξίας, για τις μικρές και μεσαίες 17,0% και 10,9% της απα­σχό­λη­σης και 20,1% και 16,8% της προ­στι­θέ­με­νης αξίας αντί­στοιχα (οι μεγάλες επι­χει­ρή­σεις, με προ­σω­πικό πάνω από 250 άτομα, αντι­προ­σώ­πευαν το 13,5% της απα­σχό­λη­σης και το 27,2% της προ­στι­θέ­με­νης αξίας). Δηλαδή οι μεσαίες και μικρές επι­χει­ρή­σεις κάλυ­πταν πάνω από τα δύο τρίτα της οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας και της απα­σχό­λη­σης. Εκτοτε όμως έχουν απο­ψι­λω­θεί.

Ενας από του λόγους που συνέβη αυτό, όπως γνω­ρί­ζει η αγορά, είναι επειδή επλή­γη­σαν δυσα­νά­λογα από τη συνε­χι­ζό­μενη συρ­ρί­κνωση των εγχώ­ριων τρα­πε­ζι­κών χορη­γή­σεων. Καθώς βασί­ζο­νταν σχεδόν απο­κλει­στικά στον τρα­πε­ζικό δανει­σμό για τη χρη­μα­το­δό­τησή τους, όταν αυτή στέρεψε άρχισαν να κλεί­νουν. Παράλ­ληλα είχαν και έχουν να αντι­με­τω­πί­σουν, εκτός από το ύψος της φορο­λο­γίας, και ένα ασταθές και πολύ­πλοκο φορο­λο­γικό περι­βάλ­λον, το οποίο αλλάζει διαρκώς –και μάλιστα προς το δυσμε­νέ­στερο για την επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα– ανάλογα με τις «τρύπες» που εμφα­νί­ζο­νται κάθε φορά στα έσοδα του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού, υπο­γραμ­μί­ζει το ΕΒΕΑ. Ετσι τα μη εξυ­πη­ρε­τού­μενα πιστω­τικά ανοίγ­ματα στις μικρές και μεσαίες επι­χει­ρή­σεις δια­μορ­φώ­νο­νται στο 59,9% σε σύνολο δανείων 39,2 δισ. Ακόμα χει­ρό­τερη είναι η εικόνα για τις πολύ μικρές επι­χει­ρή­σεις και τους ελεύ­θε­ρους επαγ­γελ­μα­τίες, όπου τα «κόκκινα» δάνεια φτάνουν το 67,2%, σε σύνολο δανείων ύψους 25 δισ. ευρώ, ήτοι 23,4 δισε­κα­τομ­μύ­ρια σύμφωνα με την ΤτΕ.

Δεν είναι, λοιπόν, απορίας άξιον το γιατί όσοι μικρο­με­σαίοι επι­χει­ρη­μα­τίες εξα­κο­λου­θούν να λει­τουρ­γούν εκτι­μούν πως αυτό δεν θα μπο­ρέ­σει να συνε­χι­σθεί για πολύ. Αυτό προ­κύ­πτει ξεκά­θαρα και από τις απα­ντή­σεις που έδωσαν στην πρώτη ετήσια μεγάλη έρευνα του Παρα­τη­ρη­τη­ρίου Επι­χει­ρη­μα­τι­κού Περι­βάλ­λο­ντος του ΣΕΒ με τίτλο «Ο σφυγμός του επι­χει­ρείν». Οι 6 στις 10 επι­χει­ρή­σεις παλεύ­ουν για την επι­βί­ωσή τους ενώ από τις άλλες 4 μόλις οι 2 εμφα­νί­ζο­νται πραγ­μα­τικά ισχυρές. Ακόμα, παρα­τη­ρεί­ται ότι όσο μικρό­τερο είναι το μέγεθος των επι­χει­ρή­σεων, βάσει αριθμού εργα­ζο­μέ­νων, τόσο μεγα­λύ­τε­ρες είναι οι οικο­νο­μι­κές δυσκο­λίες που αντι­με­τω­πί­ζουν. Επι­πλέον παρα­τη­ρού­νται δια­φο­ρε­τι­κές «ταχύ­τη­τες» και εντός των κλάδων, ενδει­κτικά παρα­δείγ­ματα η μετα­ποί­ηση και ο του­ρι­σμός, όπου οι οργα­νω­μέ­νες επι­χει­ρή­σεις δηλώ­νουν πιο αισιό­δο­ξες για το μέλλον σε σύγκριση με τις πολύ μικρές και μικρές επι­χει­ρή­σεις.

Αλλά αυτές οι τελευ­ταίες είναι πολύ πιο σημα­ντι­κές για την Ελλάδα από ό,τι για τις άλλες ευρω­παϊ­κές χώρες. Στην περί­πτωση της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης, οι ΜΜΕ αντι­προ­σώ­πευαν το 67,1% του εργα­τι­κού δυνα­μι­κού (έναντι 86,5% στην Ελλάδα) στον μη χρη­μα­το­πι­στω­τικό τομέα και το 57,3% της ακα­θά­ρι­στης προ­στι­θέ­με­νης αξίας (έναντι 72,8%). Σύμφωνα με τη Eurostat, μικρο­με­σαίες θεω­ρού­νται οι επι­χει­ρή­σεις που απα­σχο­λούν λιγό­τε­ρους από 250 εργα­ζο­μέ­νους και ταξι­νο­μού­νται στις ακό­λου­θες κατη­γο­ρίες: πολύ μικρές επι­χει­ρή­σεις (λιγό­τε­ροι από 10 εργα­ζό­με­νοι), μικρές επι­χει­ρή­σεις (10-49) και μεσαίες επι­χει­ρή­σεις (50-249).

Μόλις 400 «μεγάλοι»

Μόλις 400 επι­χει­ρή­σεις στη χώρα μπορούν να χαρα­κτη­ρι­στούν μεσαίες και μεγάλες, σύμφωνα με τα ευρω­παϊκά δεδο­μένα. Η συντρι­πτική πλειο­νό­τητα απα­σχο­λεί λιγό­τερα από 3 άτομα και πολλές μόνο έναν: τον επίδοξο επι­χει­ρη­μα­τία, εκτιμά το ΕΒΕΑ. «Πρό­κει­ται για δομή που δεν μπορεί να επι­βιώ­σει στον σύγ­χρονο κόσμο, εκτός αν πρό­κει­ται για τον τομέα της τεχνο­λο­γίας και και­νο­το­μίας».

Αντα­γω­νι­στι­κό­τητα

Το Παρα­τη­ρη­τή­ριο Επι­χει­ρη­μα­τι­κού Περι­βάλ­λο­ντος εκτιμά πως οι μεγα­λύ­τε­ρες και εξω­στρε­φείς επι­χει­ρή­σεις έχουν μεγα­λύ­τερη ανθε­κτι­κό­τητα στην κρίση και καλύ­τε­ρες προ­ο­πτι­κές ανά­καμ­ψης. Γι’ αυτό, το μικρό μέγεθος της μέσης ελλη­νι­κής επι­χεί­ρη­σης αντι­με­τω­πί­ζε­ται ως βασική διαρ­θρω­τική αδυ­να­μία, η οποία συν­δέ­ε­ται με την αδυ­να­μία της χώρας να αυξήσει την αντα­γω­νι­στι­κό­τητα.

Χαμένα λεφτά

Η Ε.Ε. παρέχει δύο χρη­μα­το­δο­τικά εργα­λεία για τη στήριξη της επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας: ένα για επεν­δύ­σεις συμ­με­το­χών στα κεφά­λαια που δια­χει­ρί­ζε­ται η ΕΤΕπ και ενι­σχύ­ε­ται από το Ευρω­παϊκό Ταμείο Στρα­τη­γι­κών Επεν­δύ­σεων και ένα για την προ­ώ­θηση της επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας. Αλλά η στήριξη παρέ­χε­ται με επι­με­ρι­σμένη δια­χεί­ριση, με ό,τι σημαί­νει αυτό για την αξιο­ποί­ησή τους.

Καθη­με­ρινή