Η σημασία της Διεθνούς Συμφωνίας του Παρισιού για το κλίμα και η υπαναχώρηση των ΗΠΑ

Μι­χα­ήλ Θ. Πα­πα­γε­ωρ­γί­ου,

Δι­κη­γό­ρος,

Υπ. Δι­δά­κτωρ Συ­νταγ­μα­τι­κού -Διοι­κη­τι­κού Δι­καί­ου Νο­μι­κής Αθη­νών

Δι­δα­κτο­ρι­κός Ερευ­νη­τής

Νο­μι­κής Σχο­λής Cambridge University,

Επι­στη­μο­νι­κός Συ­νερ­γά­της -Jr Fellow Wolfson College Cambridge University

Με τον νόμο 4426/2016 κυ­ρώ­θη­κε και εν­σω­μα­τώ­θη­κε στην ελ­λη­νι­κή έν­νο­μη τάξη με βάση το άρθρο 28 παρ. 1 του Συ­ντάγ­μα­τος, η ιστο­ρι­κή Συμ­φω­νία του Πα­ρι­σιού για την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή . Η Σύμ­βα­ση αντλεί τη σπου­δαιό­τη­τα της λόγω της κα­θο­λι­κής υπο­γρα­φής από 193 χώρες της Γης(πλην Συ­ρί­ας και Νι­κα­ρά­γουας και πλέον και ΗΠΑ…) ,την Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση με ξε­χω­ρι­στή κύ­ρω­ση από τα κράτη μέλη της και την Πα­λαι­στί­νη που δεν υφί­στα­ται κρα­τι­κή υπό­στα­σης αλλά είναι μέλος του ΟΗΕ για το κλίμα.

Η δια­πί­στω­ση ότι τα πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κά προ­βλή­μα­τα έχουν οξυν­θεί σε τέ­τοιο βαθμό ,ώστε να απει­λεί­ται πλέον όχι μόνον η οι­κο­λο­γι­κή, οι­κο­νο­μι­κή,  κοι­νω­νι­κή υγεία-ευ­η­με­ρία ορι­σμέ­νων πε­ριο­χών-λαών, αλλά ολό­κλη­ρης της αν­θρω­πό­τη­τας, τα ακραία και­ρι­κά φυ­σι­κά φαι­νό­με­να και τα σο­βα­ρά προ­βλή­μα­τα δη­μό­σιας υγεί­ας που συν­δέ­ο­νται στενά με την αν­θρώ­πι­νη οι­κο­νο­μι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα στο φυ­σι­κό πε­ρι­βάλ­λον, ανά­γκα­σε μετά από μία ει­κο­σα­ε­τία αδιέ­ξο­δων συ­να­ντή­σε­ων, τις κυ­βερ­νή­σεις της Γης να απο­φα­σί­σουν από κοι­νού τη λήψη δρα­στι­κών μέ­τρων πε­ριο­ρι­σμού της εκ­πο­μπής ρύπων, με στόχο τη συ­γκρά­τη­ση της ανό­δου της πα­γκό­σμιας θερ­μο­κρα­σί­ας. Ο στό­χος του ΟΗΕ ήταν να επι­τευ­χθεί μια νο­μι­κά δε­σμευ­τι­κή και κα­θο­λι­κή συμ­φω­νία για το κλίμα, από όλα τα έθνη του κό­σμου. Μετά την απο­τυ­χη­μέ­νη Σύ­νο­δο στην Κο­πεγ­χά­γη το 2009, ως προς τη δε­σμευ­τι­κό­τη­τα , απο­δο­χή και εφαρ­μο­γή  της, , η νέα Συμ­φω­νία  «ενώ­νει» για πρώτη φορά ανε­πτυγ­μέ­νες και ανα­πτυσ­σό­με­νες οι­κο­νο­μί­ες αλλά και εντε­λώς υπο­α­νά­πτυ­κτα κράτη σε έναν κοινό αγώνα για την κα­τα­πο­λέ­μη­ση της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής με βάση «την αρχή της ισό­τη­τας και των κοι­νών και δια­φο­ρο­ποι­η­μέ­νων ευ­θυ­νών»(“common but different responsibilities”) .

Επί­σης, ανα­γνω­ρί­ζε­ται ότι για την με­γα­λύ­τε­ρη δυ­να­τή απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα και αντι­με­τώ­πι­ση της επεί­γου­σας απει­λής ,θα αξιο­ποι­η­θούν οι «βέλ­τι­στες δια­θέ­σι­μες επι­στη­μο­νι­κές γνώ­σεις» δί­νο­ντας έτσι στην επι­στή­μη πρω­τεύ­ο­ντα ρόλο κατά τη διάρ­κεια των πο­λι­τι­κο­οι­κο­νο­μι­κών δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων. Το κεί­με­νο συμ­φω­νί­ας επι­βε­βαιώ­νει τον κε­ντρι­κό στόχο της Διά­σκε­ψης, να πε­ριο­ρι­στεί δη­λα­δή μέσα στα επό­με­να 80 χρό­νια του αιώνα μας, η αύ­ξη­ση της μέσης θερ­μο­κρα­σί­ας της Γης «αρ­κε­τά πιο κάτω από τους δύο βαθ­μούς Κελ­σί­ου». Προ­τρέ­πει επα­κό­λου­θα, τα κράτη που την υπέ­γρα­ψαν να «συ­νε­χί­σουν τις προ­σπά­θειες για πε­ριο­ρι­σμό της ανό­δου της θερ­μο­κρα­σί­ας στον 1,5 βαθμό Κελ­σί­ου» σε σχέση με την προ­βιο­μη­χα­νι­κή πε­ρί­ο­δο (1880), κάτι που θα επι­τρέ­ψει να μειω­θούν ση­μα­ντι­κά οι κίν­δυ­νοι και οι πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές επι­πτώ­σεις που συν­δέ­ο­νται με την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή.

Η συμ­φω­νία ου­σια­στι­κά πα­ρα­κι­νεί και φαί­νε­ται να ση­μα­το­δο­τεί το τέλος της επο­χής των ορυ­κτών καυ­σί­μων και ενέρ­γειας. Γί­νε­ται πλέον απο­δε­κτό και ανα­γνω­ρί­ζε­ται ότι οι πρό­σφα­τες εξε­λί­ξεις στην τε­χνο­λο­γία και την και­νο­το­μία των ανα­νε­ώ­σι­μων πηγών ενέρ­γειας, της απο­κα­λού­με­νης «κα­θα­ρής πρά­σι­νης ενέρ­γειας», την έχουν κα­τα­στή­σει όχι μόνο ρε­α­λι­στι­κή εναλ­λα­κτι­κή αλλά και ελ­κυ­στι­κή επέν­δυ­ση που μπο­ρεί να ση­μά­νει μία νέα εποχή για την αν­θρώ­πι­νη δρα­στη­ριό­τη­τα και εξέ­λι­ξη. Ανε­ξάρ­τη­τα από οι­κο­νο­μι­κά και γε­ω­πο­λι­τι­κά συμ­φέ­ρο­ντα,  χάρη στις ανα­νε­ώ­σι­μες πηγές ενέρ­γειας η αν­θρω­πό­τη­τα μπο­ρεί όχι μόνο να απαλ­λα­γεί από τη ρύ­παν­ση των ορυ­κτών καυ­σί­μων, αλλά να πε­τύ­χει βιώ­σι­μη και ευ­ρύ­τε­ρη οι­κο­νο­μι­κή ανά­πτυ­ξη , με χα­μη­λό­τε­ρο ενερ­γεια­κό κό­στος, για αυτό και μέρος της Συμ­φω­νί­ας απο­τε­λεί η θέ­σπι­ση Πρά­σι­νου Πα­γκό­σμιου Τα­μεί­ου που θα ενι­σχύ­σει χρη­μα­το­δο­τι­κές ροές επι­δο­τή­σε­ων αφε­νός για την με­τα­στρο­φή της πα­γκό­σμιας οι­κο­νο­μί­ας σε μία νέα βιο­μη­χα­νι­κή πρά­σι­νη εποχή και αφε­τέ­ρου για την ενί­σχυ­ση των πλέον ευά­λω­των κλι­μα­τι­κά κρα­τών και πε­ριο­χών (εκ­θέ­σεις του ΟΟΣΑ στοι­χειο­θε­τούν ανα­γκα­στι­κές με­τα­κι­νή­σεις και  προ­σφυ­γι­κές ροές πλη­θυ­σμών 100 εκα­τομ­μυ­ρί­ων τα επό­με­να 15 χρό­νια εξ αι­τί­ας της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής…). Η χρη­μα­το­δο­τι­κή επι­δό­τη­ση των χα­μη­λών ρύπων μέσω της πρά­σι­νης οι­κο­νο­μί­ας και η χο­ρή­γη­ση οι­κο­νο­μι­κής βο­ή­θειας προς τις ανα­πτυσ­σό­με­νες χώρες, ώστε να προ­βούν σε διαρ­θρω­τι­κές αλ­λα­γές για τον πε­ριο­ρι­σμό της εκ­πο­μπής ρύπων και την θω­ρά­κι­ση τους ένα­ντι των επι­πτώ­σε­ων της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής, απο­τε­λεί ακόμα ένα πρα­κτι­κό μέτρο που δη­μιουρ­γεί την ελ­πί­δα για πραγ­μα­τι­κή με­τα­στρο­φή σε μία νέα εποχή για το Αν­θρώ­πι­νο γένος στη Γη.

Επί­σης, οι κυ­βερ­νή­σεις συμ­φώ­νη­σαν να κοι­νο­ποιούν κάθε 5 χρό­νια τις δρά­σεις και τις συ­νει­σφο­ρές τους για τον εν­δε­χό­με­νο επα­να­κα­θο­ρι­σμό και την επί­τευ­ξη του φι­λό­δο­ξου αλλά και ανα­γκαί­ου στό­χου της Συμ­φω­νί­ας. Δέ­χθη­καν επί­σης να λο­γο­δο­τούν με­τα­ξύ τους και στο κοι­νω­νι­κό σύ­νο­λο για τις επι­δό­σεις τους σχε­τι­κά με την υλο­ποί­η­ση των στό­χων τους, με άξονα τους, την εξα­σφά­λι­ση της δια­φά­νειας και της αμοι­βαί­ας επο­πτεί­ας. Αυτό έχει ως απο­τέ­λε­σμα μία διε­θνή και γε­νι­κή υπο­χρέ­ω­ση να εξει­δι­κεύ­ε­ται σε μία κατά τόπο ευ­θύ­νη με βάση το σκε­πτι­κό του “think globally -act locally”, δη­μιουρ­γώ­ντας την προσ­δο­κία για πραγ­μα­τι­κή επι­μέ­ρους ου­σια­στι­κή εφαρ­μο­γή προς το αθροι­στι­κό κοινό συμ­φέ­ρον όλων.

Τα πα­ρα­πά­νω θε­τι­κά βέ­βαια, συ­γκρού­ο­νται ευ­θέ­ως με την πο­λι­τι­κή βού­λη­ση της κάθε εξου­σί­ας ως προς την πραγ­μα­τι­κή εφαρ­μο­γή τους και την σύν­δε­ση της με τα υφι­στά­με­να οι­κο­νο­μι­κά συμ­φέ­ρο­ντα που έχουν σχε­διά­σει την δράση τους και τις επεν­δύ­σεις τους , τα επό­με­να χρό­νια, με βάση τα ορυ­κτά καύ­σι­μα και το πιο άμεσα εξα­σφα­λι­σμέ­νο χρη­μα­το­πι­στω­τι­κό όφε­λος (490 δι­σε­κα­τομ­μύ­ρια δο­λά­ρια έχουν εγκρι­θεί κατά μέσο όρο ετη­σί­ως σε πα­γκό­σμια κλί­μα­κα για την ενί­σχυ­ση βιο­μη­χα­νιών ορυ­κτών καυ­σί­μων, σύμ­φω­να με στοι­χεία της πα­γκό­σμιας τρά­πε­ζας). Πα­ράλ­λη­λα, στο υπό εξέ­τα­ση νο­μι­κά δε­σμευ­τι­κό κεί­με­νο πα­ρα­τη­ρεί­ται, ξε­κά­θα­ρα, αο­ρι­στία ως προς την πρα­κτι­κή επί­τευ­ξη και εφαρ­μο­γή του προ­κα­θο­ρι­σμέ­νου στό­χου, ενώ απο­φεύ­γο­νται οποιεσ­δή­πο­τε ευ­θεί­ες οι­κο­νο­μι­κές κυ­ρώ­σεις-απο­ζη­μιώ­σεις-ρή­τρες για την μη τή­ρη­ση των συ­μπε­φω­νη­μέ­νων ανά­με­σα στα συμ­βαλ­λό­με­να μέρη. Λόγω των πα­ρα­πά­νω εύ­κο­λα η εκά­στο­τε πο­λι­τι­κή εξου­σία ανά τον κόσμο ,κατά τη δια­κρι­τι­κή της ευ­χέ­ρεια, μπο­ρεί να με­τα­κυ­λή­σει την ευ­θύ­νη για τους πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κούς στό­χους είτε στην προη­γού­με­νη είτε στην επό­με­νη πο­λι­τι­κή κα­τά­στα­ση, απο­ποιού­με­νη των δικών της ευ­θυ­νών. Από όλα τα πα­ρα­πά­νω κα­θί­στα­ται σαφές ότι η υπα­να­χώ­ρη­ση των ΗΠΑ από τη Συμ­φω­νία του Πα­ρι­σιού θα στοι­χί­σει στις ΗΠΑ την ηγε­τι­κή της θέση καθώς και ση­μα­ντι­κά οι­κο­νο­μι­κά οφέλη που θα προ­κύ­ψουν από την πα­γκό­σμια με­τά­βα­ση στην κα­θα­ρή ενέρ­γεια.

Η από­συρ­ση των ΗΠΑ από τη Συμ­φω­νία ως συ­νο­μο­σιο­λο­γι­κή προ­ε­κλο­γι­κή δέ­σμευ­ση του Τραμπ συ­γκε­κρι­μέ­νων κο­ντό­φθαλ­μων οι­κο­νο­μι­κών συμ­φε­ρό­ντων θα κα­τα­στή­σει τις ΗΠΑ από πα­γκό­σμιο κλι­μα­τι­κό ηγέτη σε κο­μπάρ­σο των διε­θνών εξε­λί­ξε­ων. Πρό­κει­ται για μία ηθικά χρε­ο­κο­πη­μέ­νη από­φα­ση που οι Αμε­ρι­κά­νοι στο άμεσο μέλ­λον θα με­τα­νιώ­σουν πικρά όχι μόνο πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κά αλλά και οι­κο­νο­μι­κά ,καθώς στο­χεύ­ο­ντας στην ευ­και­ρια­κή οι­κο­νο­μι­κή τους με­γέ­θυν­ση (growth) απο­μα­κρύ­νο­νται από την αντα­γω­νι­στι­κή και ου­σια­στι­κή τους ανά­πτυ­ξη(development). Είναι ξε­κά­θα­ρο πως η πα­γκό­σμια κλι­μα­τι­κή δράση δεν είναι απλώς ένα νο­μι­κό ή πο­λι­τι­κό ζή­τη­μα προς συ­ζή­τη­ση, αλλά μία αδια­πραγ­μά­τευ­τη υπο­χρέ­ω­ση για την προ­στα­σία των αν­θρώ­πων και του πλα­νή­τη. Ο Τραμπ πα­ρα­δί­δει την αμε­ρι­κα­νι­κή κυ­ριαρ­χία στους πραγ­μα­τι­κούς πα­γκό­σμιους ηγέ­τες, που εκ­με­ταλ­λεύ­ο­νται το διε­θνές μο­μέ­ντουμ προ­κει­μέ­νου να προ­στα­τέ­ψουν το κλίμα και τις χώρες τους μέσω της με­τα­στρο­φής τους σε οι­κο­νο­μί­ες που τρο­φο­δο­τού­νται με κα­θα­ρή και ανε­ξά­ντλη­τη ενέρ­γεια.

Η Ευ­ρώ­πη, η Κίνα και άλλες χώρες ανα­λαμ­βά­νουν τα ηνία στη νέα εποχή.

Από τις 194 χώρες που συμ­φώ­νη­σαν στην ανά­γκη λήψης κλι­μα­τι­κής δρά­σης και θέ­σπι­σης της Κλι­μα­τι­κής Δι­καιο­σύ­νης μόλις μία απο­φά­σι­σε να απο­χω­ρή­σει.

Αυτό από μόνο του δεί­χνει πόσο εκτός τόπου και χρό­νου είναι ο πρό­ε­δρος των ΗΠΑ Τραμπ ή το ποια με­μο­νω­μέ­να βιο­μη­χα­νι­κά συμ­φέ­ρο­ντα εξυ­πη­ρε­τεί γε­νι­κώς η πο­λι­τι­κή του. Πρό­κει­ται για μία κο­σμοϊ­στο­ρι­κή αλ­λα­γή φρου­ράς σε πα­γκό­σμιο επί­πε­δο καθώς η Αμε­ρι­κή επι­σή­μως επι­λέ­γει το πα­ρελ­θόν…ενώ οι πο­λι­τι­κοί ηγέ­τες ανε­ξαρ­τή­τως ιδε­ο­λο­γί­ας, ο και­νο­τό­μος επι­χει­ρη­μα­τι­κός κό­σμος και οι κοι­νω­νί­ες διε­θνώς, προ­χω­ρούν προς το μέλ­λον.

Στη χώρα μας, ο θε­με­λιώ­δης της νόμος , το Σύ­νταγ­μα , έχει ήδη από­λυ­τα κα­το­χυ­ρω­μέ­να τόσο τα δι­καιώ­μα­τα ,όσο και τις αρχές που πε­ρι­κλεί­ο­νται στη νέα διε­θνή σύμ­βα­ση -πρό­κλη­ση για την αν­θρω­πό­τη­τα. Συ­νε­πώς , η εί­σο­δος της στη  ελ­λη­νι­κή έν­νο­μη τάξη κα­το­χυ­ρώ­νε­ται, ανα­δει­κνύ­ε­ται και θω­ρα­κί­ζε­ται με τον πλέον δυ­να­μι­κό τρόπο .Η «κλι­μα­τι­κή δι­καιο­σύ­νη» ωστό­σο δη­μιουρ­γεί κατά την γνώμη μου, διε­θνώς, ένα ισχυ­ρό και σω­ρευ­τι­κό δι­καί­ω­μα που συν­δυά­ζει αρ­μο­νι­κά το δι­καί­ω­μα στην προ­στα­σία του πε­ρι­βάλ­λο­ντος, στην δη­μό­σια υγεία, την αν­θρώ­πι­νη αξιο­πρέ­πεια, την ερ­γα­σία και την βιώ­σι­μη ανά­πτυ­ξη και συ­νε­πώς σε μία εν­δε­χό­με­νη ανα­θε­ώ­ρη­ση του Συ­ντάγ­μα­τος η ξε­κά­θα­ρη ανα­φο­ρά στη κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή πέρα από την υπερ­νο­μο­θε­τι­κή της ισχύ ως διε­θνής κα­νό­νας ,θα έδινε ένα επι­πλέ­ον ισχυ­ρό νο­μι­κό όπλο και κι­νη­τή­ριο μοχλό τόσο για την έν­νο­μη τάξη όσο και στις ανα­πτυ­ξια­κές πρω­το­βου­λί­ες της οι­κο­νο­μί­ας μας.  Η πρα­κτι­κή εφαρ­μο­γή της Συμ­φω­νί­ας απο­τε­λεί για την Ελ­λη­νι­κή Δη­μο­κρα­τία στις κρί­σι­μες δη­μο­σιο­νο­μι­κές πε­ρι­στά­σεις μία επι­πλέ­ον πρό­κλη­ση λόγω της γε­ω­στρα­τη­γι­κής και ανα­πτυ­ξια­κής της θέσης. Η Ελ­λά­δα, ως νη­σιω­τι­κή-πα­ρά­κτια με­σο­γεια­κή χώρα απει­λεί­ται άμεσα τόσο από την αύ­ξη­ση της στάθ­μης της θά­λασ­σας (φαι­νό­με­νο του θερ­μο­κη­πί­ου) και την ανομ­βρία-λει­ψυ­δρια όσο και από την ρύ­παν­ση των υδά­των και του αέρα με ση­μα­ντι­κές επι­πτώ­σεις στην ναυαρ­χί­δα (βαριά βιο­μη­χα­νία όπως συχνά χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται) των ανα­πτυ­ξια­κών προ­ο­πτι­κών της, τον του­ρι­σμό, απει­λώ­ντας το φυ­σι­κό πε­ρι­βάλ­λον ιδιαί­τε­ρα των πα­ρά­κτιων και νη­σιω­τι­κών πε­ριο­χών με την ολο­έ­να και με­γα­λύ­τε­ρη διά­βρω­ση του εδά­φους και την δα­πα­νη­ρή απο­κα­τά­στα­ση του. Επι­πλέ­ον, εν έτει 2017 αν και ευ­ρω­παϊ­κή χώρα του δυ­τι­κού κό­σμου, σε πολ­λές γω­νιές της, όπως και στον τόπο μας τα Δω­δε­κά­νη­σα, δεν έχει ως δε­δο­μέ­νο την ύπαρ­ξη πό­σι­μου ακόμα και αρ­δευ­τι­κού νερού ,οδη­γώ­ντας τους μό­νι­μους κά­τοι­κους στην εγκα­τά­λει­ψη της νη­σιω­τι­κής πα­ρα­με­θο­ρί­ου αλλά και την υπο­βάθ­μι­ση του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος, σε νησιά και πε­ριο­χές μο­να­δι­κού φυ­σι­κού κά­λους(ήδη στη βαλ­κα­νι­κή και με­σο­γεια­κή Σλο­βε­νία κα­το­χυ­ρώ­θη­κε στο Σύ­νταγ­μα της ως αυ­τό­νο­μο δι­καί­ω­μα η πρό­σβα­ση στο πό­σι­μο νερό, χα­ρα­κτη­ρι­ζό­με­νο ως το «υγρό χρυ­σά­φι» του 21ου αιώνα). Πα­ράλ­λη­λα, με τις βλα­πτι­κές επι­πτώ­σεις τις κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής υπο­βαθ­μί­ζε­ται ανε­κτί­μη­τα και το πο­λι­τι­στι­κό πε­ρι­βάλ­λον-μνη­μεία , λόγω των ακραί­ων και­ρι­κών -ασυ­νή­θι­στων συν­θη­κών , των καυ­σα­ε­ρί­ων και της όξι­νης βρο­χής, κα­τα­στά­σεις που δεν πρέ­πει να μεί­νουν ως δια­πι­στω­τι­κές και από τις τρεις εξου­σί­ες της χώρας μας(κυ­βέρ­νη­ση, βουλή, δι­καιο­σύ­νη). Επι­βάλ­λε­ται συ­νε­πώς, να δρά­σουν ,να με­ρι­μνή­σουν και να πα­ρέμ­βουν από την μία, προ­στα­τευ­τι­κά – απο­κα­τα­στα­τι­κά για τις ήδη υπάρ­χου­σες πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές βλά­βες αλλά και προ­λη­πτι­κά – εγ­γυ­η­τι­κά για την εθνι­κή αξιο­ποί­η­ση των προ­κλή­σε­ων της νέας επο­χής και από πρό­βλη­μα η προ­φύ­λα­ξη από την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή ,να με­τα­τρα­πεί σε βα­σι­κό άξονα της ανα­πτυ­ξια­κής μας πο­λι­τι­κής ως κρά­τος- μέλος της Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης.