Αγύρτης-Η λέξη της εβδομάδας

Η ψήφιση και άλλων μέτρων στη Βουλή, στάθηκε αφορμή η λέξη της εβο­μά­δας να αγορά τους αγύρτες, ψευ­δο­λό­γους και απα­τε­ώ­νες, που άλλα έλεγαν πριν έλθουν στην εξουσία και άλλα πράτ­τουν μετά. Αγύρτης η λέξη μας για σήμερα, που προ­έρ­χε­ται από το ρήμα ἀγείρω (= συγκε­ντρώνω). Τι σχέση, όμως, έχει ο αγύρτης με το ἀγείρω και ποιος αλήθεια ήταν ο ἀγύρτης των παλιών μας ελλη­νι­κών; Ήταν εκείνος που καλούσε τους πιστούς και τους συγκέ­ντρωνε σε λατρευ­τι­κές συνά­ξεις, τους ἀγερ­μούς. Σε αυτές τις συγκε­ντρώ­σεις γίνο­νταν έρανοι τρο­φί­μων και χρη­μά­των για χάρη των θεών ή για τη συντή­ρηση ιερών. Κατά κανόνα, ήταν ιερείς της θεάς Κυβέλης ή Μητρός. Μια δια­φο­ρε­τική ονο­μα­σία, λοιπόν, γι’ αυτούς ήταν μητρα­γύρ­ται. Το πού πήγαι­ναν τα χρήματα ή τα αγαθά, που επαι­τού­σαν, δεν ήταν πάντοτε καθο­ρι­σμένο και βέβαιο. Κάποιες φορές εξυ­πη­ρε­τού­σαν απλώς την επι­θυ­μία των αγυρτών για πλου­τι­σμό. Αυτοί, λοιπόν, οι αγύρτες γύριζαν από δω και από κει και έκαναν τους για­τρούς, που­λού­σαν μάλιστα κάποια μαγικά βοτάνια, τα οποία δήθεν θερά­πευαν. Φυσικά όλα αυτά σκοπό είχαν την εξα­πά­τηση του κόσμου με στόχο το κέρδος. Κάποιοι ήταν ιδιαί­τερα κακοί, απαι­τη­τι­κοί και γεν­νού­σαν την οργή του κόσμου. Έτσι, οἱ ἀγύρται, ήδη από την αρχαιό­τητα, ταυ­τί­στη­καν με τους απα­τε­ώ­νες. Στην τρα­γω­δία «Οἰδί­πους Τύραν­νος» του Σοφοκλή ο Οιδί­πους απο­κα­λεί το μάντη Τει­ρε­σία δόλιον ἀγύρτην, επειδή του απο­κα­λύ­πτει την αλήθεια ότι έχει παντρευ­τεί τη μητέρα του και έχει γίνει η αιτία για πολλές συμ­φο­ρές στην πόλη. Η απο­στροφή αυτή μας βοηθά να κατα­λά­βουμε ότι ο βασι­λιάς της ταλαί­πω­ρης Θήβας θεωρεί ότι ο μάντης είναι ένα είδος μηχα­νορ­ρά­φου, που για κάποιο λόγο, επινοεί αυτές τις απο­κα­λύ­ψεις προς το βασιλιά. Σήμερα αγύρτη ονο­μά­ζουμε κάθε πρόσωπο που εξαπατά, κοροϊ­δεύει. Για τις γυναί­κες το αντί­στοιχο είναι η αγύρ­τισσα. Η πράξη και των δύο είναι η αγυρ­τεία. Συνώ­νυμα του αγύρτη είναι ο τσαρ­λα­τά­νος, ο απα­τε­ώ­νας, ο κομπο­γιαν­νί­της, κατερ­γά­ρης, ψευ­δο­λό­γος, μπα­γα­πό­ντης, μασκα­ράς, ψεύτης, λωπο­δύ­της. Αν ο αγύρτης είναι πολι­τι­κός, είναι λαο­πλά­νος πολι­τι­κός. Από τον αγύρτη προ­κύ­πτει και ο λεκτι­κός τύπος αγύρ­τικα, που είναι τα κάλαντα, μια που οι καλα­ντι­στές τρα­γου­δούν αυτό που τρα­γου­δούν, αλλά ζητια­νεύ­ουν κιόλας. Αγύρ­τικα μπορεί να είναι τα κάλαντα, αλλά το επίθετο αγύρ­τι­κος περι­γρά­φει τον απα­τε­ω­νί­στικο, κάλπικο, κίβδηλο και παρα­πλα­νη­τικό τρόπο. Αντώ­νυμα του αγύρτη: τίμιος, ειλι­κρι­νής, ευθύς, σωστός. (με την ετυ­μο­λο­γική βοήθεια του liberal.gr)