Βαριά λιτότητα 5 δισ. με… υποσχέσεις για χρέος και πλεόνασμα μαμούθ

Του Κωστή Πλάν­τζου

Ακριβώς ένα χρόνο μετά το κλεί­σιμο της 1ης Αξιο­λό­γη­σης του 3ου Μνη­μο­νίου, ξεκινά σήμερα στη Βουλή η συζή­τηση για το πολυ­νο­μο­σχέ­διο με τα προ­α­παι­τού­μενα για να κλείσει και η 2η αξιο­λό­γηση. Με την ψήφισή του την Πέμπτη, το Eurogroup της 22ας Μαΐου ανα­μέ­νε­ται ότι θα δώσει την έγκριση για την δόση των περίπου 7 δισ. προς τη χώρα μας για να πλη­ρώ­σει την ΕΚΤ και άλλα δάνεια ως τον Ιούλιο.

Ωστόσο το πολυ­νο­μο­σχέ­διο καθυ­στέ­ρησε και «φορ­τώ­θηκε» και 5 δισ. επι­πλέον μέτρα λιτό­τη­τας, επειδή η κυβέρ­νηση και ο Έλληνας υπουρ­γός Οικο­νο­μι­κών, κύριος Ευκλεί­δης Τσα­κα­λώ­τος, θέλησαν να κλεί­σουν «πακέτο» για την αξιο­λό­γηση και, ταυ­τό­χρονα, μια συμ­φω­νία με τους δανει­στές για ελά­φρυνση του χρέους, μείωση πλε­ο­να­σμά­των και συμ­με­τοχή για του ΔΝΤ στο πρό­γραμμα.

Και μετά την ψήφισή των μέτρων όμως, είναι αμφί­βολο αν θα κλείσει «χέρι με χέρι» η συνο­λική συμ­φω­νία, όπως ήθελε η Αθήνα. Η δόση όπως και το Βερο­λίνο λέει μπορεί τελικά να έρθει, αλλά η «απειλή» Τσίπρα προς την επι­κε­φα­λής του ΔΝΤ κ. Κριστίν Λαγκάρντ χθες στο Πεκίνο ότι τα νέα μέτρα δεν θα ισχύ­σουν αν δεν προ­σφέ­ρουν την ρύθμιση για το χρέος οι ευρω­παίοι, δείχνει πως μπορεί και το ραντε­βού στις 22 Μαΐου να χαθεί. Και η Κριστίν Λαγκάρντ «απεί­λησε» πως χωρίς περί­γραμμα για τις απο­φά­σεις για το χρέος το Ταμείο δεν θα συμ­με­τά­σχει. Αν δεν επέλθει άμεσα συμ­βι­βα­σμός, τα μέτρα θα έχουν ψηφι­στεί αλλά η συνο­λική συμ­φω­νία θα πάρει καιρό ακόμα.

Θυσίες 5 δισ. ως το 2021

Ο λογα­ρια­σμός των «σίγου­ρων» μέτρων λιτό­τη­τας αγγίζει όλους. Τα αντί­με­τρα όμως όχι, ακόμη και αν ποτέ εφαρ­μο­στούν. Η λίστα των θυμάτων τους χωράει όλους:

Συντα­ξιού­χοι: καταρ­γεί­ται από 1.1.2019 η προ­σω­πική διαφορά στις συντά­ξεις. Παλαιοί συντα­ξιού­χοι ευθυ­γραμ­μί­ζο­νται με τους νέους. Χάνουν άμεσα έτσι έως 18% της σύντα­ξής τους (μία ως δύο συντά­ξεις δηλαδή) και στην κύρια και στην επι­κου­ρική. Αντι­θέ­τως, όσοι βγήκαν το 2015-2016 σε σύνταξη με ποσά 100-200 ευρώ, λόγω 3ου Μνη­μο­νίου, θα φτάσουν την νέα κατώ­τατη σύνταξη των 392 ευρώ (ή όποια θα ισχύει τότε) το 2023. Επι­πλέον ανα­βάλ­λο­νται για τρία χρόνια και οι πενι­χρές ετήσιες αυξή­σεις που προ­έ­βλεπε ο νόμος Κατρού­γκα­λου να δοθούν στους συντα­ξιού­χους.

Μισθο­συ­ντή­ρη­τοι και αγρότες: μειώ­νε­ται από 1.1.2020 κατά 650 ευρώ η έκπτωση που δικαιού­νται από τον ετήσιο φόρο εισο­δή­μα­τος. θα πλη­ρώ­νουν φόρο και του­λά­χι­στον 500.000 χαμη­λό­μι­σθοι των 450-500 ευρώ που έμεναν ως τώρα αφο­ρο­λό­γη­τοι. Χάνουν έτσι και αυτοί σχεδόν ένα μηνιά­τικο.

Νοι­κο­κυ­ριά: Καταρ­γού­νται ανα­δορ­μικά από 1.1.2017 οι εκπτώ­σεις φόρου για ιατρι­κές δαπάνες. Από 1.1.2018 καταρ­γεί­ται η έκπτωση 1,5% στον μηνιαία παρα­κρά­τηση φόρου στους μισθούς και τις συντά­ξεις. Μειώ­νε­ται 58 εκατ. ευρώ το κονδύλι για επίδομα πετρε­λαίου.

Αυτα­πα­σχο­λού­με­νοι: αυξά­νο­νται από 1.1.2018 οι ασφα­λι­στι­κές κρα­τή­σεις ΕΦΚΑ

Άποροι-άνεργοι: καταρ­γού­νται παροχές όπως τα επι­δό­ματα ένδειας, απρο­στά­τευ­των τέκνων, ανερ­γίας νεοει­σερ­χο­μέ­νων από τον ΟΑΕΔ κλπ

Δανειο­λή­πτες: Επι­τα­χύ­νο­νται οι κατα­σχέ­σεις και καθιε­ρώ­νο­νται ηλε­κτρο­νι­κοί πλει­στη­ρια­σμοί. Τα funds μπορούν να δια­χει­ρί­ζο­νται ακίνητα των οφει­λε­τών

Ιδιω­τι­κοί υπάλ­λη­λοι: Επι­τα­χύ­νο­νται οι ομα­δι­κές απο­λύ­σεις

Δικα­στι­κοί: χάνουν την ειδική φορο­α­παλ­λαγή που είχαν, καθώς επειδή εξο­μοιώ­νο­νται στην φορο­λο­γική μετα­χεί­ριση με τους βου­λευ­τές.

Ειδικά μισθο­λό­για: ανα­τρέ­πο­νται τα κλι­μά­κια, παγώ­νουν ωρι­μάν­σεις.

Μέτρα… «στα μέτρα» των δανει­στών

Επί της ουσίας, το deal της κυβέρ­νη­σης με τους δανει­στές έχει δύο σκέλη:

Α. Ικα­νο­ποιεί πλήρως το Βερο­λίνο: με την ψήφιση των προ­α­παι­του­μέ­νων ικα­νο­ποιού­νται η κυβέρ­νηση λαμ­βά­νει 5 δισ. επι­πλέον μέτρα λιτό­τη­τας και δεσμεύ­ε­ται για πρω­το­γενή πλε­ο­νά­σματα που δεν θα πέσουν κάτω από 3,5% και μετά το 2018 που λήγει το Μνη­μό­νιο. Ακόμα καλύ­τερα για τους δανει­στές, η κυβέρ­νηση δεσμεύ­ε­ται και για πλε­ο­νά­σματα πάνω από 4% του ΑΕΠ σταθερά για μια 4ετία του­λά­χι­στον (έως και 5,6% το 2021) και μετά την λήξη της θητεία της. Με 5,6% πλε­ό­να­σμα και όσα προ­βλέ­πει το Μεσο­πρό­θε­σμο Πρό­γραμμα 2018-2021 που θα ψηφι­στεί μαζί με τα προ­α­παι­τού­μενα, η Ελλάδα κονιορ­το­ποιεί την επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία που ανα­τύ­χθηκε και διεθνώς από την αρχή της κρίσης (με 17ωρες δια­πραγ­μα­τεύ­σεις σε Συνό­δους Κορυφής και δεκάδες συνα­ντή­σεις σε ΕΕ και ΗΠΑ) πως απαι­τεί­ται χαλά­ρωση της σκληρής λιτό­τη­τας σε Ελλάδα και Ευρώπη, επειδή τα υψηλά πλε­ο­νά­σματα (3,5%-4,5% το χρόνο) είναι αδύ­να­τον να δια­τη­ρη­θούν «μεσο­πρό­θε­σμα» ενώ βλά­πτουν και στην Ανά­πτυξη. Σύμφωνα με την κυβέρ­νηση, τα πλε­ο­νά­σματα πάνε «χέρι-χέρι» με στα­θε­ρούς ρυθμούς ανά­πτυ­ξης 2,2%-2,6% ως το 2021, διψήφια ποσοστά αύξησης επεν­δύ­σεων και σχεδόν 5,5 μονάδες μείωση της ανερ­γίας!

Β. Ικα­νο­ποιεί και την κυβέρ­νηση επειδή μπορεί πλέον να υπό­σχε­ται «αντί­με­τρα» – παροχές για το 2018 και μετά, ακόμα και αν δεν τα εφαρ­μό­σει η ίδια -ή και δεν εφαρ­μο­στούν ποτέ.

Εφόσον οι δανει­στές δια­σφα­λί­ζουν πλε­ο­νά­σματα και μέτρα λιτό­τη­τας, καθό­ρι­σαν και ποια «αντί­με­τρα» μπορεί να εφαρ­μο­στούν και δεν ασχο­λού­νται άλλο με αυτά, μέχρι του­λά­χι­στον τα μέσα του 2018 που θα απο­φαν­θούν αν θα εφαρ­μο­στούν ή όχι.

Αντι­θέ­τως στον ΣΥΡΙΖΑ σχεδόν πανη­γυ­ρί­ζουν για την ψήφιση των μέτρων, με υπο­σχέ­σεις για μελ­λο­ντι­κές παροχές που -ανέξοδα προς το παρόν- μοι­ρά­ζο­νται από τώρα, αντί για νέα μέτρα λιτό­τη­τας που εφαρ­μό­ζο­νται άμεσα και ανα­δρο­μικά, από φέτος κιόλας.

Τα πλε­ό­να­σματα «κατα­πί­νουν» την Ανά­πτυξη

Και στην ιδανική περί­πτωση όμως που όλα θα πηγαί­νουν «κατ’ευχήν» ως το 2021, το κράτος θα «κατα­πιεί» την Ανά­πτυξη που προ­βλέ­πει η ίδια κυβέρ­νηση, στο Μεσο­πρό­θε­σμο Πρό­γραμμα 2018-2021 (που είναι και η βάση στην οποία στη­ρί­ζο­νται τα σενάρια που προ­βλέ­πει το πολυ­νο­μο­σχέ­διο) καθώς έμγα μέρος κάθε αύξησης στο ΑΕΠ, κατα­λή­γει ουσια­στικά στα κρατικά ταμεία.

Για το 2018, για παρά­δειγμα, η κυβέρ­νηση υπο­λο­γί­ζει ότι θα αυξηθεί το ονο­μα­τικό ΑΕΠ της χώρας κατά 5,541 δισ. ευρώ (με ρυθμό ανά­πτυ­ξης 2,4%). Την ίδια στιγμή, για την ίδια χρονιά, υπο­λο­γί­ζει να πετύχει αύξηση στο πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα 3,4 δισ. ευρώ (στα 6,571 δισ. από 3,171 δισ. το 2017). Αν πέσει μέσα στην πρό­βλεψη αυτή, σημαί­νει ότι τα δύο τρίτα της Ανά­πτυ­ξης (το 62% των 5,541 δισ. ευρώ) θα το έχει καρ­πω­θεί το ελλη­νικό δημόσιο.

Η εξέλιξη αυτή εν μέρει μόνον ερμη­νεύ­ε­ται ως απευ­θείας είσπραξη κεφα­λαίων από απο­κρα­τι­κο­ποι­ή­σεις. Θεω­ρη­τικά συνάδει με τη «γραμμή Τσα­κα­λώ­του» να δια­χει­ρί­ζε­ται το Κράτος την Ανά­πτυξη και να κάνει ανα­δια­νομή υπέρ των ασθε­νε­στέ­ρων. Με τη διαφορά πλέον ότι οι μεγα­λύ­τε­ρες αλλαγές (πχ αφο­ρο­λό­γητο, κατάρ­γηση εκπτώ­σεων φόρου και επι­δο­μά­των, προ­σω­πική διαφορά στις συντά­ξεις, πλήτ­τουν τους φτω­χό­τε­ρους που χάνουν περισ­σό­τερα και χρη­μα­το­δο­τούν έτσι τα πλε­ο­νά­σματα και τις ελα­φρύν­σεις που δίνει από το 2020 κράτος στα μεσαία και την ανώτερη οικο­νο­μικά τάξη.

«Δώστα όλα» από τώρα …!

Ορι­σμέ­νοι αριθμοί και δια­τά­ξεις του πολυ­νο­μο­σχε­δίου απο­κα­λύ­πτουν τον προ­ε­κλο­γικό του χαρα­κτήρα:

προ­βλέ­πει για μετά το 2019 –δηλαδλη μετά και τη λήξη της θητείας της κυβέρνησης- μέτρα λιτό­τη­τας 4,924 δισ. ευρώ.

Προ­βλέ­πει και μέτρα που σκοπό έχουν να «εξι­σορ­ρο­πή­σουν» τις απώ­λειες, αλλά αυτά ανέρ­χο­νται σε …7,5 δισ. ευρώ. «Ξεφεύ­γει» δηλαδή κατά 2,5 δισ. επι­πλέον (+50%) από τον …κανόνα «1 ευρώ παροχές για κάθε 1 ευρώ λιτό­τη­τας».

Το Γενικό Λογι­στή­ριο του Κράτους αποτιμά ανα­λυ­τικά όλα τα «εξι­σορ­ρο­πη­τικά» μέτρα στα 4,1 δισ. ευρώ. Στα «ψιλά γράμ­ματα» του πολυ­νο­μο­σχε­δίου κρύ­βο­νται όμως και επι­πλέον «απροσ­διό­ρι­στες» παροχές (που δεν επε­ξη­γού­νται και δεν προσ­διο­ρί­ζο­νται) ύψους 3,5-4 δισ. ευρώ: κοι­νω­νι­κές δαπάνες 660 εκατ. ευρώ για το 2019, αλλά και φορο­ε­λα­φρύν­σεις 1,5 δισ. το 2020 και επι­πλέον 2 δισ. (σωρευ­τικά 3,5 δισ. ευρώ) το 2021.

Παρότι η κυβέρ­νηση μοι­ρά­ζει περισ­σό­τερα (7,5 δισ.) από όσα εξοι­κο­νο­μεί (5 δισ. ευρώ), προ­βλέ­πει επι­πλέον να έχει και … τερά­στιο περίσ­σευμα, με πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα σταθερά 4% του ΑΕΠ ως το 2021, δηλαδή σχεδόν 1 δισ. κάθε χρόνο πάνω και από το 3,5% που απαι­τούν το Μνη­μό­νιο και το Βερο­λίνο.

«Λεφτά υπάρ­χουν»

Πού θα βρίσκει τα λεφτά το κράτος για να μοι­ρά­ζει παροχές 7,5 δισ. και να έχει και πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα άλλα περίπου 8 δισ. ευρώ το χρόνο;

Η απά­ντηση κρύ­βε­ται στην πρόβλεψη-υπόθεση που κάνει η κυβέρ­νηση («σενάριο βάσης») ότι ΧΩΡΙΣ τα πρό­σθετα μέτρα λιτό­τη­τας και τις παροχές που θα ψηφι­στούν, το κράτος θα είχε πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα έως και … 5,6% του ΑΕΠ, στα χρόνια μετά το 2018!

Υπο­λο­γί­ζει δηλαδή ότι θα υπάρ­χουν σε 3-4 χρόνια υψηλά δημο­σιο­νο­μικά περι­θώ­ρια για άσκησης επε­κτα­τι­κής πολι­τι­κής. Δια­ψεύ­δει έτσι τα όσα –μονότονα- υπο­στή­ριζε ο ίδιος ο ΣΥΡΙΖΑ, πως πλε­ο­νά­σματα 3,5% ή 4,5% του ΑΕΠ είναι μη δια­τη­ρή­σιμα και ότι πρέπει να μειω­θούν οι «υψηλοί» στόχοι 3,5% που απαι­τούσε η Γερ­μα­νία!

«Καμου­φλάζ» νέων μέτρων

Αν κάποιος ξεκι­νή­σει να φυλ­λο­με­τρεί τις 941 σελίδες του νομο­σχε­δίου και των συνο­δευ­τι­κών εκθέ­σεων, θα δια­πι­στώ­σει ότι στην αρχή-αρχή «κάνουν παρέ­λαση» τα θετικά αντί­με­τρα και θα «ξεχνούσε» ίσως πως οι υπό­λοι­πες σελίδες βρίθουν σκληρών μέτρων λιτό­τη­τος ύψους 5 δισ. ευρώ. Πράγ­ματι τα 11 από τα 14 πρώτα άρθρα περι­γρά­φουν επι­με­λώς τις παροχές! Μόνον το άρθρο 15 του πολυ­νο­μο­σχε­δίου έρχεται να βάλει τα πράγ­ματα στη θέση τους: τα «εξι­σορ­ρο­πη­τικά» μέτρα (όπως «βαπτί­στη­καν» στο πολυ­νο­μο­σχέ­διο τα «αντί­με­τρα») θα ενερ­γο­ποι­η­θούν, αν και εφόσον επι­τυγ­χά­νο­νται οι στόχοι για το πλε­ό­να­σμα ως το 2021 και το εγκρί­νουν ΔΝΤ και ευρω­παϊ­κοί θεσμοί. Το ίδιο άρθρο λέει ότι τα μέτρα θα εφαρ­μό­ζο­νται «στον βαθμό» που το επι­τρέ­πουν οι δημο­σιο­νο­μι­κές συν­θή­κες (άρα οι παροχές μπορεί να είναι μικρό­τε­ρες). Ακόμα χει­ρό­τερα, το ΔΝΤ αποκτά υπε­ρε­ξου­σίες αφού, αν το κρίνει ανακαίο και δεν του αντι­τα­χθούν οι ευρω­παίοι, μπορεί να επι­βλη­θούν νωρί­τερα και οι μειώ­σεις στο αφο­ρο­λό­γητο, από το 2019 αντί το 2020.

Και ενώ τα μέτρα λιτό­τη­τας θα ισχύουν ούτως ή άλλως, το άρθρο 15 ορίζει ότι:

1. Οι δια­τά­ξεις για τα “αντί­με­τρα” τίθε­νται σε εφαρ­μογή «υπό την προ­ϋ­πό­θεση και στο βαθμό που, σύμφωνα με εκτί­μηση του Διε­θνούς Νομι­σμα­τι­κού Ταμείου και της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής (…) δεν προ­κα­λεί­ται από­κλιση από τους μεσο­πρό­θε­σμους δημο­σιο­νο­μι­κούς στόχους.

2. Δια­τά­ξεις για αντί­με­τρα «εφαρ­μό­ζο­νται ανα­προ­σαρ­μο­ζό­με­νες στον επι­τρε­πό­μενο βαθμό. Με απόφαση του Υπουρ­γού Οικο­νο­μι­κών δια­πι­στώ­νε­ται η ακριβής αντι­στοι­χία προς το δημο­σιο­νο­μικό στόχο και ρυθ­μί­ζο­νται οι ανα­γκαίες λεπτο­μέ­ρειες».

3. «Αν το Διεθνές Νομι­σμα­τικό Ταμείο (…) δια­πι­στώ­σει ότι, στη βάση μίας προ­ο­πτι­κής εκτί­μη­σης, είναι ανα­γκαία η εμπρο­σθο­βα­ρής εφαρ­μογή του άρθρου 10 (σσ: μείωση αφο­ρο­λο­γή­του) είναι ανα­γκαία προ­κει­μέ­νου να επι­τευ­χθεί ο συμ­φω­νη­μέ­νος δημο­σιο­νο­μι­κός στόχος πρω­το­γε­νούς ισο­ζυ­γίου της Γενικής Κυβέρ­νη­σης ύψους 3,5% για το οικο­νο­μικό έτος 2019» τότε οι δια­τά­ξεις αυτές «εφαρ­μό­ζο­νται για εισο­δή­ματα που απο­κτώ­νται από την 1.1.2019 και εφεξής», δηλαδή έναν χρόνο νωρί­τερα. Έτσι «οι ελλη­νι­κές αρχές μπορούν να εφαρ­μό­ζουν τις ανα­γκαίες προ­σαρ­μο­γές, σε συμ­φω­νία με το Διεθνές Νομι­σμα­τικό Ταμείο, την Ευρω­παϊκή Επι­τροπή, την Ευρω­παϊκή Κεντρική Τράπεζα και τον Ευρω­παϊκό Μηχα­νι­σμό Στα­θε­ρό­τη­τας». Η μείωση δεν χρειά­ζε­ται να περνάει καν από τη Βουλή, αφού «ο Υπουρ­γός Οικο­νο­μι­κών δημο­σιεύει στην Εφη­με­ρίδα της Κυβερ­νή­σεως ανα­κοί­νωση, στην οποία περιέ­χο­νται τα συμπε­ρά­σματα της ανωτέρω εκτί­μη­σης».

Ψηφί­ζουν λιτό­τητα, μιλούν για παροχές

Παρόλα αυτά, απτό­η­τοι οι βου­λευ­τές του ΣΥΡΙΖΑ, εμφα­νί­ζο­νται βέβαιοι λίγο πριν την ψήφιση των μέτρων, ότι ψηφί­ζουν…παροχές και όχι νέα μέτρα λιτό­τη­τας. Και αυτό γιατί, με βάση το πολυ­νο­μο­σχέ­διο και το νέο Μεσο­πρό­θε­σμο:

-προεξοφλούν από το 2017, τα θηριώδη πρω­το­γενή πλε­ο­νά­σματα έως 5,6% του ΑΕΠ που (υπο­θε­τικά) θα είχε η χώρα ως το 2021

-εμφανίζονται βέβαιοι (σαν να έχουν «στο τσεπάκι τους» τα υψηλά πλε­ο­νά­σματα) πως θα εφαρ­μο­στούν ανυ­περ­θέ­τως και στο 100% τα αντί­με­τρα

-υποστηρίζουν ότι η κατάρ­γηση της περι­κο­πής δια­φο­ράς στις συντά­ξεις θα εξι­σορ­ρο­πη­θεί από τα αντί­με­τρα, όπως και η μείωση του αφο­ρο­λο­γή­του -που την υπο­λο­γί­ζουν σε 6250 ευρώ και όχι 5681 ευρώ.

-ανοίγουν «παρά­θυρο» και για να υπό­σχο­νται άλλες (“κρυφές”) παροχές 3,5-4 δισ. ευρώ ως το 2021!

Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, παρότι επί έξι μήνες πέφτουν έξω σχεδόν όλες οι προ­βλέ­ψεις της κυβέρ­νη­σης για την οικο­νο­μία (ανά­πτυξη 1,8% αντί 2,7% για φέτος, οκτα­πλά­σιο πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα του 2016 κλπ) υιο­θε­τούν ανε­πι­φύ­λα­κτα ένα προ­κα­θο­ρι­σμένο σενάριο για το τι θα συμβεί μετά από 3 ή 4 χρόνια στην χώρα. Ψηφί­ζουν ταυ­τό­χρονα μέτρα λιτό­τη­τας και παροχές για μετά το 2018 δημιουρ­γώ­ντας τελε­σμένα και δεσμεύ­ο­ντας από τώρα την επόμενη κυβέρ­νηση, ακόμα και για το ποιες παροχές θα μπορεί να κάνει!

«Εξι­σορ­ρο­πη­τικά» μέτρα 2019-2021:

Για το 2020 (βάσει στόχων):

– έκπτωση 30% ή έως 70 ευρώ για συνο­λικό ΕΝΦΙΑ έως 700 ευρώ

– μείωση φόρου μισθω­τών από 22% σε 20%

– μείωση φόρου επι­χει­ρή­σεων από 29% σε 26%

– μείωση ειδικής εισφο­ράς: 0% έως 30.000 ευρώ, 2% αντί 6,5% για έως 40.000 και 6% αντί 7,5% για έως 65.000 ευρώ

– επίδομα στέ­γα­σης για 600.000 ενοι­κια­στές – δανειο­λή­πτες με εισό­δημα έως 9600 ευρώ

Για το 2018 (βάσει στόχων):

– «Βρε­φο­νη­πιακή φρο­ντίδα» έως και 45.000 νέων θέσεων για παιδιά

– Σχολικά γεύματα στα δημόσια σχολεία

– Αύξηση στο επίδομα παιδιού

– Μείωση ή κατάρ­γηση συμ­με­το­χής περί­θαλ­ψης​

– Μείωση φόρου στα γεωρ­γικά εφόδια

newmoney.gr