Σύγκρουση Πολιτείας – Εκκλησίας για το μάθημα των Θρησκευτικών

Με αφορμή το νέο μοντέλο διδα­σκα­λίας το οποίο ξεκινά από τα Θρη­σκευ­τικά, που απο­τε­λούν ιδανικό πεδίο για να δοκι­μα­στούν οι εκσυγ­χρο­νι­σμέ­νες μορφές μάθησης, μιλάει σήμερα στην «δ» ο κ. Δημή­τρης Μόσχος, επί­κου­ρος καθη­γη­τής στη Θεο­λο­γική Σχολή της Αθήνας και είναι πρό­ε­δρος του Πανελ­λη­νίου Θεο­λο­γι­κού Συν­δέ­σμου «Καιρός» για την ανα­βάθ­μιση της θρη­σκευ­τι­κής εκπαί­δευ­σης. Όπως ανα­φέ­ρει συγκε­κρι­μένα:

«Τα νέα ΠΣ έγιναν από Ορθό­δο­ξους θεο­λό­γους και ειδι­κούς στη θρη­σκευ­τική αγωγή, που επε­λέ­γη­σαν από ηλε­κτρο­νικό μητρώο εμπει­ρο­γνω­μό­νων το 2010 και δού­λε­ψαν για το τότε Π.Ι., δηλαδή το κράτος. Στη μεγάλη τους πλειο­ψη­φία είναι οι ίδιοι άνθρω­ποι που έφτια­ξαν προ­γράμ­ματα και βιβλία για όλες τις βαθ­μί­δες της Εκπαί­δευ­σης τα τελευ­ταία του­λά­χι­στον 20 χρόνια.

Ο Σύλ­λο­γός μας (έχοντας ξεκι­νή­σει τον σχετικό προ­βλη­μα­τι­σμό ήδη από το 2009 που δημο­σί­ευσε την ιδρυ­τική του δια­κή­ρυξη) στήριξε κριτικά τα Προ­γράμ­ματα, όχι από υποταγή σε πολι­τι­κές γραμμές ή κοι­νω­νι­κές δυνά­μεις, αλλά επειδή συν­δυά­ζουν πολύ σύγ­χρο­νες παι­δα­γω­γι­κές ιδέες και τεχνι­κές με τις ανάγκες της θρη­σκευ­τι­κής αγωγής στη δική μας χώρα κι έτσι το μάθημα αποκτά την ισότιμη θέση του στο σχολικό πρό­γραμμα: έχουμε ένα μάθημα Θρη­σκευ­τι­κών ανοιχτό, που ενθαρ­ρύ­νει τον μαθητή στην ανα­ζή­τηση και απά­ντηση των μεγάλων ερω­τη­μά­των της ζωής, στη συγκρό­τηση της θρη­σκευ­τι­κής του ταυ­τό­τη­τας και την κατα­νό­ηση του δια­φο­ρε­τι­κού διπλα­νού του. Αυτό γίνεται μέσα από το περιε­χό­μενο που δίνει έμφαση στην Ορθό­δοξη Χρι­στια­νική πίστη (περί το 80% της ύλης) ως θρη­σκευ­τική αλλά και πολι­τι­στική ταυ­τό­τητα της πλειο­ψη­φίας της ελλη­νι­κής κοι­νω­νίας, αλλά και ανοί­γε­ται στις θρη­σκευ­τι­κές παρα­δό­σεις άλλων χρι­στια­νι­κών Ομο­λο­γιών και θρη­σκειών (με έμφαση στις κοντι­νό­τε­ρες δηλαδή στον Ιου­δαϊ­σμό και το Ισλάμ). Η βασική του φιλο­σο­φία είναι ο λεγό­με­νος θρη­σκευ­τι­κός γραμ­μα­τι­σμός.

Ωστόσο, ο όρος θρη­σκευ­τι­κός γραμ­μα­τι­σμός χρη­σι­μο­ποιεί­ται στα νέα ΠΣ στο Δημοτικό-Γυμνάσιο και Λύκειο δια­φο­ρε­τικά απ’ ό,τι αντί­στοιχα π.χ. στη Μ. Βρε­τα­νία. Και στις δύο βαθ­μί­δες (Γυμνάσιο-Λύκειο) αφορά τη γνώση της θρη­σκείας όσων πιστεύ­ουν και της θρη­σκείας του τόπου για όσους δεν πιστεύ­ουν ή ακο­λου­θούν μία άλλη θρη­σκεία. Στο Λύκειο ιδιαί­τερα τονί­ζε­ται η επι­κοι­νω­νιακή χροιά του γραμ­μα­τι­σμού και μάλιστα σε σχέση με τον εαυτό, τους άλλους και τον Θεό. Επι­πλέον, τονί­ζε­ται ότι δεν διδά­σκε­ται η πίστη ως ιστορία, αλλά ως γλώσσα ζωντανή, όπως και είναι. Άρα ενθαρ­ρύ­νε­ται ο μαθητής να στο­χα­στεί στη ΔΙΚΗ του θρη­σκευ­τική πίστη μέσα από τη γνώση της θρη­σκείας του τόπου αλλά και τη γνώση του θρη­σκείας του διπλα­νού του (όπου υπάρχει).

Το άνοιγμα, όμως, του μαθή­μα­τος γίνεται εξίσου ή και περισ­σό­τερο μέσα από τη μέθοδο, καθώς τα προ­γράμ­ματα δίνουν τη δυνα­τό­τητα στον διδά­σκο­ντα να δια­μορ­φώ­σει μαζί με τους μαθητές (και όχι απέ­να­ντι σ’ εκεί­νους), με πυξίδα στόχους και προσ­δο­κώ­με­νες επάρ­κειες και υιο­θε­τώ­ντας και­νο­τό­μες τεχνι­κές (π.χ. με τη χρήση της τέχνης, ομα­δο­συ­νερ­γα­τι­κών παι­χνι­διών κλπ.), μια διδα­κτική δια­δι­κα­σία προ­σαρ­μο­σμένη στις ανάγκες της κάθε σχο­λι­κής τάξης.

Αυτό δεν σημαί­νει ότι τα νέα Προ­γράμ­ματα είναι αυτο­μά­τως η τέλεια λύση. Επι­ση­μά­ναμε προς όλους, πρώτα στον Υπουργό, αλλά ακόμη και στη Σύνοδο, ότι είναι απα­ραί­τητο να γίνει σε βάθος επι­μόρ­φωση των συνα­δέλ­φων εκπαι­δευ­τι­κών. Τα προ­βλή­ματα προ­κύ­πτουν από το ό,τι οι διδά­σκο­ντες δεν κατα­νο­ούν πώς δια­βά­ζο­νται τα νέα ΠΣ και τα αντι­με­τω­πί­ζουν ως διδα­κτικά εγχει­ρί­δια. Δυστυ­χώς, αυτή η επι­μόρ­φωση δεν έγινε πριν ξεκι­νή­σει το διδα­κτικό έτος και πολλοί εκπαι­δευ­τι­κοί βρί­σκο­νται ανέ­τοι­μοι, με μόνο εφόδιο τα παλιά διδα­κτικά εγχει­ρί­δια να αντι­με­τω­πί­σουν κάτι εντελώς και­νού­ριο.

Απέ­να­ντι στα τεχνικά προ­βλή­ματα, αλλά και την εν πολλοίς αστή­ρι­κτη ιδε­ο­λο­γική κριτική που ασκή­θηκε απέ­να­ντι στα Προ­γράμ­ματα θεω­ρούμε αντι­πα­ρα­γω­γική την αντι­πα­ρά­θεση, τις βαριές κου­βέ­ντες, τις… κατάρες, τους νομι­κούς εκφο­βι­σμούς, πιστεύ­ο­ντας αντί­θετα ότι μόνο με επι­κοι­νω­νία και επι­μόρ­φωση μαζί με τους συνα­δέλ­φους θα ομα­λο­ποι­η­θεί η κατά­σταση. Γι’ αυτό και παράλ­ληλα και ανε­ξάρ­τητα με τους σχε­δια­σμούς του υπουρ­γείου εμείς προ­χω­ράμε σε επι­μόρ­φωση μέσα από τις δικές μας δομές (αυθόρ­μητα, εθε­λο­ντικά) και ήδη έχουμε μια πρώτη συνά­ντηση με συνα­δέλ­φους της περιο­χής Αττικής στα γραφεία μας. Ανα­μέ­νουμε με αγωνία να βγει η όλη συζή­τηση από τη μέγγενη των πολι­τι­κών και εκκλη­σια­στι­κο­πο­λι­τι­κών προ­τε­ραιο­τή­των και να συνε­χι­σθεί μόνο στο φυσικό της χώρο, που είναι ο εκπαι­δευ­τι­κός και ακα­δη­μαϊ­κός κόσμος, που αγω­νί­ζε­ται για το Μάθημα και την εκπαί­δευση των νέων ανθρώ­πων, η ποιό­τητα της οποίας πρέπει να ισχύει ως το τελικό κρι­τή­ριο».

Η θέση της Εκκλη­σίας

της Ελλάδος

Στο ζήτημα έχει προ­κα­λέ­σει θύελλα αντι­δρά­σεων στους εκκλη­σια­στι­κούς κύκλους, με πρώτη την Εκκλη­σία της Ελλάδος. Την περα­σμένη Τρίτη, 20 Σεπτεμ­βρίου, ο Αρχιε­πί­σκο­πος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ. Ιερώ­νυ­μος, απηύ­θυνε έκκληση να απο­συρ­θούν άμεσα όσα προωθεί το Υπουρ­γείο Παι­δείας και σε δηλώ­σεις του, μεταξύ άλλων ανέφερε: «Η αλήθεια είναι πως το μάθημα των θρη­σκευ­τι­κών περνάει μια κρίση και έχουμε την ανάγκη όλοι και από πλευράς Εκκλη­σίας και από πλευράς Πολι­τείας, να συνερ­γα­στούμε πάνω σε μια βάση με θετική άποψη όχι περιο­ρι­ζό­μενη από χρονικά όρια δύο η τριών ημερών».

Σε άλλο σημείο ο Μακα­ριώ­τα­τος ανέφερε ότι έχει αφιε­ρώ­σει πάρα πολύ χρόνο για το εν λόγω ζήτημα, τονί­ζο­ντας: «Βεβια­σμένα τώρα ακούμε τα νέα προ­γράμ­ματα τα οποία δεν γνω­ρί­ζουμε πως ελή­φθη­σαν και με σφρα­γίδα προ­ω­θή­θη­καν αυτά. Εγώ ως Αρχιε­πί­σκο­πος δηλώνω ότι αυτά τα νέα προ­γράμ­ματα είναι απα­ρά­δε­κτα και επι­κίν­δυνα, είναι πράγ­ματα που δεν θα απο­δώ­σουν καρπούς αλλά θα προ­κα­λέ­σουν ζημιά στην παι­δείας και την κοι­νω­νία μας, καθώς και ρήξη στις σχέσεις Εκκλη­σίας και Πολι­τείας. Κάνω έκκληση προς τον Πρω­θυ­πουργό να στα­μα­τή­σει όλη αυτή την προ­σπά­θεια, να ανα­βά­λει κάθε πρω­το­βου­λία ενός η μερικών ανθρώ­πων και σε μια βάση Εκκλη­σίας και Πολι­τείας να συνερ­γα­στούμε σοβαρά επι­τέ­λους σε ένα τόπο που ακού­γο­νται μόνο λόγια».

Να σημειω­θεί ότι πολλοί Μητρο­πο­λί­τες τοπο­θε­τού­νται δημο­σίως για το ζήτημα, ενώ το Οικου­με­νικό Πατριαρ­χείο Κων­στα­ντι­νου­πό­λεως δεν έχει εκφρά­σει επι­σή­μως καμία θέση.