Κ. Γεωργουσόπουλος: «Εμείς οι Ελληνες συνεχίζουμε να κάνουμε τα ίδια λάθη εδώ και 2.500 χρόνια»

Συ­νέ­ντευ­ξη

στην Πέγκυ Ντό­κου

Την πε­ποί­θη­ση ότι «εμείς οι Έλ­λη­νες συ­νε­χί­ζου­με να κά­νου­με τα ίδια λάθη εδώ και 2.500 χρό­νια», εξέ­φρα­σε σε συ­νέ­ντευ­ξή του στην «δη­μο­κρα­τι­κή» ο θε­α­τρο­λό­γος, λο­γο­τέ­χνης, με­τα­φρα­στής και κρι­τι­κός θε­ά­τρου κ. Κώ­στας Γε­ωρ­γου­σό­που­λος.

Ο «Νέ­στο­ρας του Θε­ά­τρου» βρέ­θη­κε στην Ρόδο, κα­λε­σμέ­νος σε σε­μι­νά­ρια που έγι­ναν στο θε­α­τρι­κό ερ­γα­στή­ρι ‘Μάνος Κα­τρά­κης’.

Στην συ­νέ­ντευ­ξη που ακο­λου­θεί, μι­λά­ει για την ση­μα­σία της κλη­ρο­νο­μιάς του αρ­χαί­ου δρά­μα­τος, για τις πα­ρεμ­βά­σεις στα κεί­με­να που γί­νο­νται στις σύγ­χρο­νες πα­ρα­στά­σεις,  αλλά και για την έν­νοια της Δη­μο­κρα­τί­ας την οποία επι­κα­λού­με­θα σή­με­ρα, αλλά ου­δε­μία σχέση έχει με την Δη­μο­κρα­τία της αρ­χαί­ας Ελ­λά­δας.

Η συ­νέ­ντευ­ξη ανα­λυ­τι­κά:

• Κύριε Γε­ωρ­γου­σό­που­λε, μι­λή­σα­τε για την ση­μα­σία του αρ­χαί­ου δρά­μα­τος. Εκτι­μά­τε ότι οι σύγ­χρο­νοι Έλ­λη­νες κα­τα­λα­βαί­νουν την ση­μα­σία και την βα­ρύ­τη­τα αυτής της κλη­ρο­νο­μιάς;

Οι Έλ­λη­νες, δυ­στυ­χώς δεν έχουν την ανά­λο­γη εκ­παί­δευ­ση αλλά ευ­τυ­χώς αυτό το έχει ανα­λά­βει το ίδιο το θέ­α­τρο να το κάνει. Για μένα είναι πολύ με­γά­λο τεκ­μή­ριο το γε­γο­νός πως για πολλά χρό­νια γε­μί­ζει 8 φορές επί 2 η Επί­δαυ­ρος. Αυτό ση­μαί­νει ότι 150.000 άν­θρω­ποι τον χρόνο -με­τα­ξύ αυτών και ξένοι, πα­ρα­κο­λου­θούν αρ­χαίο δράμα. Οι ελ­λη­νι­κοί θί­α­σοι «μύ­η­σαν» την Ευ­ρώ­πη στο αρ­χαίο δράμα, κι αυτό γιατί μέχρι και τον 18ο αιώνα παι­ζό­ταν μόνο στα πα­νε­πι­στή­μια. Ακόμη και σή­με­ρα, το 70% των Άγ­γλων φι­λο­λό­γων μι­σούν τις πα­ρα­στά­σεις με Αρι­στο­φά­νη διότι πι­στεύ­ουν ότι αυτό δεν μπο­ρεί να παι­χτεί. Τον έβλε­παν πάντα ως κεί­με­νο επει­δή ο Αρι­στο­φά­νης διέ­σω­σε την κα­θη­με­ρι­νή γλώσ­σα των Αθη­ναί­ων. Αυτό διέ­σω­σε την κω­μω­δία. Η τρα­γω­δία και η κω­μω­δία είναι ένα ‘σω­σί­βιο’ τα­μεί­ου. Όταν ανε­βά­ζουν δράμα, τα θέ­α­τρα γε­μί­ζουν. Ο Έλ­λη­νας επι­λέ­γει να δει πα­ρα­στά­σεις με δια­φο­ρε­τι­κές ερ­μη­νεί­ες. Δεν μπο­ρού­με λοι­πόν να πούμε ότι οι Έλ­λη­νες είναι «αμύ­η­τοι» στο αρ­χαίο δράμα. Το γνω­ρί­ζουν και το αγα­πούν.

• Ανα­φερ­θή­κα­τε αφε­νός στις πα­ρεμ­βά­σεις και στις δια­σκευ­ές που γί­νο­νται στα κεί­με­να του αρ­χαί­ου δρά­μα­τος και αφε­τέ­ρου στις πα­ρα­στά­σεις που γί­νο­νται με σύγ­χρο­να κο­στού­μια. Πόσο επη­ρε­ά­ζουν αυτά την από­δο­ση του αρ­χαί­ου δρά­μα­τος σή­με­ρα;

Είναι δύο δια­φο­ρε­τι­κά πράγ­μα­τα. Τα κο­στού­μια με τα οποία παι­ζό­ταν η αρ­χαία τρα­γω­δία στην εποχή της, ήταν σύγ­χρο­να της επο­χής της. Δεν ήξερε κα­νέ­νας τι φο­ρού­σε ο Οι­δί­πο­δας την μυ­θι­κή εποχή στην οποία ανα­φέ­ρε­ται ή ο Προ­μη­θέ­ας Δε­σμώ­της. Ου­σια­στι­κά ήταν σύγ­χρο­να. Δεν θα μας έβλα­πτε λοι­πόν η σύγ­χρο­νη προ­σέγ­γι­ση. Έχω δει άθλιες πα­ρα­στά­σεις με χι­τώ­νες και έξο­χες πα­ρα­στά­σεις με μπλου τζιν! Το πρό­βλη­μα είναι εάν η πα­ρά­στα­ση σέ­βε­ται το ήθος και την διά­νοια του κει­μέ­νου. Αυτό που μας εν­δια­φέ­ρει σή­με­ρα είναι να προ­σεγ­γί­σου­με την τρα­γω­δία, ανα­λο­γι­κά.

Ο ήχος της αρ­χαί­ας γλώσ­σας έχει χαθεί για πάντα. Ας μην γε­λιό­μα­στε. Άρα, το με­τα­φρά­ζου­με. Δεν ξέ­ρου­με την όψη –τι έβλε­παν οι αρ­χαί­οι, την μου­σι­κή, την όρ­χη­ση, τον χορό, τους κώ­δι­κες. Συ­νε­πώς πρέ­πει να τα εφεύ­ρου­με. Ξέ­ρου­με όμως τον μύθο και το ήθος, τους χα­ρα­κτή­ρες και τις ιδέες που εκ­φρά­ζο­νται. Εκεί έχω τις δια­φω­νί­ες μου. Όταν δια­στρε­βλώ­νο­νται οι χα­ρα­κτή­ρες. Η Αντι­γό­νη δεν ήταν μια «ακτι­βί­στρια», όπως την πα­ρου­σιά­ζουν οι Ευ­ρω­παί­οι. Το ίδιο συμ­βαί­νει και με άλ­λους ήρωες του αρ­χαί­ου δρά­μα­τος.

• Είναι λάθος να λέμε ότι η τρα­γω­δία γεν­νή­θη­κε στην Ελ­λά­δα;

Ναι, είναι λάθος. Η τρα­γω­δία γεν­νή­θη­κε στην Ατ­τι­κή. Δεν υπήρ­χαν θέ­α­τρα στην υπό­λοι­πη χώρα, ούτε στην Θήβα, ούτε στα Μέ­γα­ρα. Μόνο μέσα στην Αθήνα. Η τρα­γω­δία είναι ένα προ­ϊ­όν της Δη­μο­κρα­τί­ας, ένα σχο­λειό, ένας θε­σμός της Δη­μο­κρα­τί­ας. Άν­θι­σε στην Αθήνα. Οι χοροί των τρα­γω­διών απο­τε­λού­νταν από γνή­σιους Αθη­ναί­ους πο­λί­τες, ει­δάλ­λως δεν επι­λέ­γο­νταν. Συ­νε­πώς εκ­προ­σω­πού­σαν την πόλη τους. Και φυ­σι­κά ποτέ δεν έπαι­ξαν γυ­ναί­κες μέχρι και τον 12ο αιώνα μ.Χ.

• Πι­στεύ­ε­τε ότι ξένοι λο­γο­τέ­χνες, όπως ο Σαίξ­πηρ, επη­ρε­ά­στη­καν από το αρ­χαίο δράμα;

Ο Σαίξ­πηρ δεν την γνώ­ρι­ζε την τρα­γω­δία παρά μόνον μέσω των Ρω­μαί­ων. Δεν παι­ζό­ταν άλ­λω­στε στα χρό­νια του. Ξε­κί­νη­σε να παί­ζε­ται μόνον τον 19ο αιώνα. Είναι προ­ϊ­όν του Ρο­μα­ντι­σμού και παι­ζό­ταν δειλά δειλά στα πα­νε­πι­στή­μια. Άλ­λω­στε οι Ευ­ρω­παί­οι δεν μπό­ρε­σαν ποτέ να κα­τα­λά­βουν τον «χορό». Γι’ αυτό πάντα τον αλ­λά­ζουν, τον συρ­ρι­κνώ­νουν, τον κά­νουν ρόλο ή τον γε­λοιο­ποιούν. Από τους ξέ­νους επη­ρε­ά­στη­καν όσοι είχαν πα­νε­πι­στη­μια­κή εκ­παί­δευ­ση.

• Κύριε Γε­ωρ­γου­σό­που­λε, κατά την άποψή σας, η έν­νοια της Δη­μο­κρα­τί­ας, την οποία επι­κα­λού­με­θα σή­με­ρα, έχει σχέση με την Δη­μο­κρα­τία της αρ­χαί­ας Ελ­λά­δας;

Καμία. Ότι μι­λά­με σή­με­ρα για έμ­με­ση ή άμεση Δη­μο­κρα­τία, είναι δε­δο­μέ­νο. Δη­λα­δή, εμ­μέ­σως κυ­βερ­νούν κά­ποιοι εκ­πρό­σω­ποι που εκλέ­γο­νται και ανα­λαμ­βά­νουν την ευ­θύ­νη αυτή για κά­ποιο χρόνο. Στην αρ­χαία Ελ­λά­δα, την ευ­θύ­νη ανε­λάμ­βα­ναν οι ίδιοι οι πο­λί­τες. Όταν, υπο­τί­θε­ται, επι­κα­λού­νται σή­με­ρα την Δη­μο­κρα­τία, εν­νο­ούν μια αντί­λη­ψη η οποία ξε­κι­νά­ει μετά την Γαλ­λι­κή Επα­νά­στα­ση. Είναι μια ‘αστι­κή’ αντί­λη­ψη. Το θέμα δεν είναι μόνον η έν­νοια της Δη­μο­κρα­τί­ας, αλλά και η θέση που είχε ο ίδιος ο πο­λί­της. Σή­με­ρα, προ­στα­τεύ­ε­ται το ιδιω­τι­κό συμ­φέ­ρον. Εκεί­νη την εποχή υπήρ­χε η ιδιό­τη­τα του πο­λί­τη μόνον. Ο ίδιος ο Θου­κυ­δί­δης έλεγε ότι όποιος δεν με­τέ­χει στα κοινά είναι «αχρεί­ος» (άχρη­στος) και «απράγ­μων».

• Εί­πα­τε ότι οι Έλ­λη­νες κά­νου­με τα ίδια λάθη εδώ και 2.500 χρό­νια. Τε­λι­κά έχου­με ακρι­βώς τις ίδιες κακές συ­νή­θειες με τους αρ­χαί­ους προ­γό­νους μας;

Ναι, φυ­σι­κά. Κά­ποιος υπερ­φί­α­λος Γερ­μα­νός μου είπε ότι ‘κά­πο­τε πρέ­πει να τε­λειώ­σε­τε εσείς οι Έλ­λη­νες με την ιδιο­κτη­σία του αρ­χαί­ου δρά­μα­τος. Είναι πα­γκό­σμια κλη­ρο­νο­μιά. Δεν σας ανή­κει η τρα­γω­δία και η κω­μω­δία’. Και του είπα ότι είναι δικό μας. Διότι εμείς, εδώ και 2.500 χρό­νια κά­νου­με τα ίδια λάθη. Όπως οι ήρωες του αρ­χαί­ου δρά­μα­τος. Όμως το ίδιο συμ­βαί­νει και με τους άλ­λους λαούς. Ο πνευ­μα­τι­κός και ηθι­κός πο­λι­τι­σμός προ­χω­ρά­ει σαν τον κά­βου­ρα. Σε αντί­θε­ση με τον τε­χνο­λο­γι­κό πο­λι­τι­σμό που εξε­λίσ­σε­ται με γε­ω­με­τρι­κή πρό­ο­δο. Γι’ αυτό λέμε ότι βρι­σκό­μα­στε ακόμη πίσω. Έχου­με τις ίδιες αδυ­να­μί­ες, τα ίδια μίση, τα ίδια πάθη που εί­χα­με τότε. Δεν αλ­λά­ξα­με πολύ. Αλ­λά­ζει η τε­χνο­λο­γία αλλά όχι οι αν­θρώ­πι­νες αδυ­να­μί­ες. Τα 2.500 χρό­νια είναι πολύ λίγα για την εξέ­λι­ξη των ηθών…