Το μεγάλο παιχνίδι της Τουρκίας με την «ικέτιδα» Γερμανία

Mέχρι το τέλος της χρονιάς ο αριθμός των προ­σφύ­γων που θα έχουν ζητήσει άσυλο στην Τουρκία υπο­λο­γί­ζε­ται ότι θα φθάσει τα 1,9 εκα­τομ­μύ­ρια. Από αυτούς τα 1,7 εκα­τομ­μύ­ρια θα είναι Σύριοι. Καθη­με­ρινά, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, περίπου 8.000 πρό­σφυ­γες και μετα­νά­στες φθάνουν στην Ευρώπη. Πάνω από 700.000 έχουν περάσει από τις αρχές του χρόνου σε ευρω­παϊ­κές χώρες μέσω Τουρ­κίας και Ελλάδας, ενώ ο Διεθνής Οργα­νι­σμός Μετα­νά­στευ­σης εκτιμά ότι μόνον εφέτος, η Γερ­μα­νία θα δεχθεί 1 εκα­τομ­μύ­ριο πρό­σφυ­γες.

Οι αριθμοί αυτοί και μόνον, ίσως αρκούν για να εξη­γή­σουν την εικόνα της «ικέ­τι­δας Γερ­μα­νίας», όπως έγραψε η Suddeutsche Zeitung, μπροστά στην πόρτα της ‘Αγκυρας και τα ευρω­παϊκά «δώρα» προς τον Ερντο­γάν. Και αρκούν επίσης για να γίνουν όπλο στο παι­χνίδι της τουρ­κι­κής κυβέρ­νη­σης με την Ευρώπη – ένα παι­χνίδι που, στη σκιά των νεκρών προ­σφύ­γων του Αιγαίου, στο­χεύει στην ενί­σχυση του ίδιου του Ερντο­γάν στην εσω­τε­ρική πολι­τική σκηνή και στην ανα­βάθ­μιση του ρόλου της Τουρ­κίας στη Μέση Ανατολή.

Εν ολίγοις, η Μέρκελ ζητάει από την Τουρκία να ανα­χαι­τί­σει το κύμα των προ­σφυ­γι­κών ροών κι ο Ερντο­γάν σε αντάλ­λαγμα, τα ζητάει όλα και τα ζητάει τώρα: Ζητάει από την Ευρω­παϊκή ‘Ενωση 3 δισ. ευρώ, ζητά κατάρ­γηση της βίζας για τούρ­κους πολίτες, ανα­γνώ­ριση της Τουρ­κίας ως ασφα­λούς κράτους, περιο­ρι­σμό της κρι­τι­κής της Ε.Ε. σε θέματα κατα­πά­τη­σης ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των και στο κουρ­δικό και δημιουρ­γία ουδέ­τε­ρης ζώνης «φιλο­ξε­νίας προ­σφύ­γων» και ζώνης απα­γό­ρευ­σης πτήσεων στη Συρία.

Η χθεσινή σύνοδος κορυφής και το συγκρα­τη­μένο, σε πρώτο χρόνο, «Σχέδιο Δράσης» Τουρ­κίας και Ε.Ε. για το προ­σφυ­γικό ήταν μόνον η αρχή αυτού του κυνικού, όσο κι επι­κίν­δυ­νου, παι­χνι­διού. Η συνέ­χεια ανα­μέ­νε­ται την Κυριακή με την άφιξη της ‘Ανγκελα Μέρκελ στην ‘Αγκυρα σ’ ένα ταξίδι που, ακόμη κι εντός Γερ­μα­νίας, επι­κρί­νε­ται ως απρο­κά­λυ­πτη και ηθικά ελεγ­χό­μενη, στήριξη σε ένα όλο και πιο απο­λυ­ταρ­χικό καθε­στώς, που ζητά εκλο­γική ανα­βά­πτιση στις κάλπες της 1ης Νοεμ­βρίου.

Τί ζητάει η Μέρκελ από τον Ερντο­γάν

Η ‘Ανγκελα Μέρκελ όμως, για μια ακόμη φορά – και παρά τις δημό­σιες δια­κη­ρύ­ξεις περί των αρχών της αλλη­λεγ­γύης και του ανθρω­πι­σμού – απο­δει­κνύει ότι βασίζει τις πολι­τι­κές επι­λο­γές της πολύ περισ­σό­τερο στους αριθ­μούς και τις δημο­σκο­πή­σεις, παρά στο ηθικό υπό­βα­θρο. Κι αυτήν τη φορά, υπό το βάρος της φοβι­σμέ­νης έως και οργι­σμέ­νης γερ­μα­νι­κής κοινής γνώμης μπροστά στο κύμα των προ­σφύ­γων, η επιλογή της είναι να προσ­διο­ρί­σει το προ­σφυ­γικό ως ζήτημα φύλαξης των ελλη­νο­τουρ­κι­κών και ευρω­παϊ­κών συνόρων και όχι ως ζήτημα τερ­μα­τι­σμού του πολέμου στη Συρία.

Την ίδια γραμμή δείχνει να ενστερ­νί­ζε­ται και η Κομι­σιόν που, δια του πρό­σφα­του ταξι­διού τού αντι­προ­έ­δρου της Φρανς Τίμερ­μανς στην Τουρκία, πρό­σφερε περίπου γη και ύδωρ στον Ερντο­γάν. Με πρώτο στόχο να δεσμεύ­σει την ΄Αγκυρα στη δημιουρ­γία έξι κέντρων υπο­δο­χής προ­σφύ­γων στην Τουρκία, τα οποία και θα συγ­χρη­μα­το­δο­τή­σει η Ε.Ε. Στο Σχέδιο Δράσης δεν γίνεται αναφορά στη χωρη­τι­κό­τητα των συγκε­κρι­μέ­νων κέντρων υπο­δο­χής, ωστόσο δημο­σί­ευμα της γερ­μα­νι­κής FAZ που επι­κα­λείτο πηγές από την Κομι­σιόν και τη γερ­μα­νική κυβέρ­νηση, έκανε λόγο για φιλο­ξε­νία ως και 2 εκα­τομ­μυ­ρίων προ­σφύ­γων.

‘Ετερος στόχος Βερο­λί­νου – Βρυ­ξελ­λών είναι επίσης η βελ­τί­ωση των συν­θη­κών δια­βί­ω­σης των προ­σφύ­γων και η κοι­νω­νική τους ένταξη στην Τουρκία, ώστε να αυξη­θούν τα κίνητρά τους για παρα­μονή στη χώρα. Για το λόγο αυτό η ΕΕ προ­σφέ­ρει στην Τουρκία 1 δισ. ευρώ για την περίοδο 2015-2016.

«Ομο­λο­γία ηθικής χρε­ο­κο­πίας»

Η εμμονή αυτή, όμως, στην στρα­τη­γική των κέντρων υπο­δο­χής δέχεται κριτική τόσο ως προς την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητά της όσο και ως προς την ηθική της διά­σταση. Ο ίδιος ο ‘Υπατος Αρμο­στής του ΟΗΕ για τους πρό­σφυ­γες Αντόνιο Γκου­τιέ­ρες αμφι­σβή­τησε την επιλογή της κατα­σκευής κέντρων υπο­δο­χής στην Τουρκία για τον περιο­ρι­σμό της ροής των προ­σφύ­γων, λέγο­ντας ότι θα ήταν πολύ πιο απο­τε­λε­σμα­τική η παροχή άδειας εργα­σίας σε πρό­σφυ­γες στις χώρες όπου φιλο­ξε­νού­νται. Το think tank Εuropean Stability Initiative επε­σή­μανε από την πλευρά του, ότι η Τουρκία δια­θέ­τει ήδη μερικά από τα καλύ­τερα εξο­πλι­σμένα κέντρα υπο­δο­χής προ­σφύ­γων παγκο­σμίως αλλά «κανείς δε θέλει να μείνει εκεί». Και τόνισε το αυτο­νό­ητο, ότι οι πρό­σφυ­γες θα κατευ­θυν­θούν σε χώρες που προ­σφέ­ρουν εργασία και κυρίως προ­ο­πτική για τα παιδιά τους.

Στην ίδια στρα­τη­γική της «ανα­χαί­τι­σης» περι­λαμ­βά­νε­ται και η κλι­μα­κού­μενη πίεση Βερο­λί­νου και Βρυ­ξελ­λών για «κοινές περι­πο­λίες» Ελλάδας – Τουρ­κίας στο Αιγαίο, μια προ­ο­πτική που απορ­ρί­πτει κατη­γο­ρη­μα­τικά η Αθήνα. Και εδώ άλλωστε, πέραν των ζητη­μά­των διε­θνούς δικαίου και γεω­πο­λι­τι­κού ρίσκου, η Ευρώπη έρχεται ξανά αντι­μέ­τωπη με την εν υπνώσει ηθική της: «Εαν η Ελλάδα και η Τουρκία σε συνερ­γα­σία με τη Frontex κλεί­σουν τα θαλάσ­σια σύνορα στη Μεσό­γειο, θα πρό­κει­ται για ομο­λο­γία ηθικής χρε­ο­κο­πίας της Ευρώπης», προει­δο­ποιεί χαρα­κτη­ρι­στικά η μη κυβερ­νη­τική οργά­νωση Pro Asyl.

Κι ο Ερντο­γάν παζα­ρεύει…

Μπροστά σ’ αυτήν τη σπουδή, έως και τον πανικό της Ευρώπης για το προ­σφυ­γικό, η Τουρκία δεν βιά­ζε­ται, ο Ερντο­γάν παζα­ρεύει σκληρά, εν όψει και των επι­κεί­με­νων εκλογών και επι­διώ­κει να βάλει το θέμα σε ευρύ­τερο δια­πραγ­μα­τευ­τικό πλαίσιο, ενόψει και των εκλογών της 1ης Νοεμ­βρίου. Στόχος του πάντα είναι η αξιο­ποί­ηση του προ­σφυ­γι­κού για την ενί­σχυση της θέσης του εντός συνόρων, την προ­ώ­θηση των σχέσεων Ε.Ε.-Τουρκίας, καθώς και την προ­ώ­θηση των τουρ­κι­κών σχεδίων στη Συρία και τη Μέση Ανατολή.

Την πρό­κληση αυτή, αλλά το μεγάλο δίλημμα της Ευρώπης, συνό­ψισε ίσως με τον πιο εύγλωττο τρόπο η Suddeutsche Zeitung γρά­φο­ντας: «Η Τουρκία είναι υπερ­βο­λικά μεγάλη και με υπερ­βο­λική επιρροή, για να υπο­τα­χθεί ήσυχα και με ολι­γάρ­κεια σε μια συμ­μα­χία με την Ε.Ε. Αλλά δεν είναι και αρκετά αυτό­νομη και ισχυρή, ώστε να μπορεί να αρνηθεί μια συμ­μα­χία με την Ε.Ε. Αυτή η αντί­φαση χαρα­κτή­ριζε πάντα τις εντα­ξια­κές συνο­μι­λίες της Τουρ­κίας στην Ε.Ε. και έκανε και τις δύο πλευρές να ανα­γνω­ρί­σουν ότι η Τουρκία δεν μπορεί και δεν θέλει να είναι μέλος της Ε.Ε. ― θέλει όμως να καλ­λιερ­γεί μια ιδιαί­τερη σχέση με αυτήν. Σχέση η οποία βρί­σκε­ται τώρα στο επί­κε­ντρο της δια­πραγ­μά­τευ­σης, αλλά υπό άλλες συν­θή­κες. Η προ­σφυ­γική κρίση έχει φέρει την Ε.Ε. και ιδίως τη Γερ­μα­νία σε θέση ικέτη. Η αντι­με­τώ­πιση της Τουρ­κίας χρειά­ζε­ται έναν νέο ρεα­λι­σμό, που απαιτεί πολλά από τους Γερ­μα­νούς και θα οδη­γή­σει και σε εσω­τε­ρι­κές πολι­τι­κές δια­μά­χες. Η Τουρκία ζητά υψηλό τίμημα, για να προ­σφέ­ρει τη συνερ­γα­σία της – κάτι που η Ευρώπη δεν μπορεί να απο­δε­χτεί έτσι απλά».

«Η δημο­κρα­τία στην Τουρκία οπι­σθο­δρο­μεί», έγραψε από την πλευρά του και ο Economist προει­δο­ποιώ­ντας: «Δεν είναι η στιγμή για την Ευρώπη να κλείσει τα μάτια της στον ανερ­χό­μενο απο­λυ­ταρ­χι­σμό στην Τουρκία. Κι όμως ακριβώς αυτό, φαί­νε­ται πως τώρα γίνεται ιδιαί­τερα ελκυ­στικό»…

tvxs.gr