Το νέο κόλπο του Ταγίπ για να γκριζάρει το Αιγαίο

Του ΝΙΚΟΥ ΜΕΛΕΤΗ

Μια λάθος συντε­ταγ­μένη, που σε μια παρά­νομη ΝΟΤΑΜ αμφι­σβη­τούσε όχι μόνο κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα, αλλά το ίδιο το έδαφος της Λήμνου, ήταν η αιτία για να ανα­κα­λέ­σει η Τουρκία τη δέσμευση μιας μεγάλης περιο­χής του Κεντρι­κού Αιγαίου. Προ­σέ­φερε όμως την ευκαι­ρία να θέσει εκ του πλαγίου στην ατζέντα θέμα Μέτρων Οικο­δό­μη­σης Εμπι­στο­σύ­νης, τα οποία ζητούσε εδώ και δύο χρόνια…

Η συζή­τηση για ΜΟΕ είναι απο­λύ­τως προ­βλη­μα­τική για τα ελλη­νικά συμ­φέ­ρο­ντα και απο­προ­σα­να­το­λι­στική από τα πραγ­μα­τικά προ­βλή­ματα των ελλη­νο­τουρ­κι­κών σχέσεων. Εξάλλου γι’ αυτό, μετά τη Συμ­φω­νία Παπού­λια – Γιλμάζ, όπου καλύ­φθη­καν σχεδόν πλήρως οι κίν­δυ­νοι θερμής σύγκρου­σης και θεσπί­στη­καν μηχα­νι­σμοί απο­συ­μπί­ε­σης των εντά­σεων, όλες οι προ­σπά­θειες για υιο­θέ­τηση πρό­σθε­των ΜΟΕ (υψηλής πολι­τι­κής) εκδη­λώ­θη­καν από την Τουρκία, πολλές φορές με τη δια­με­σο­λά­βηση των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ, και όχι από την Αθήνα.

Η Άγκυρα επι­διώ­κει όλα αυτά τα χρόνια να περιο­ρί­σει το ενδε­χό­μενο κόστος από μια θερμή ένταση στο Αιγαίο, δια­τη­ρώ­ντας όμως στο ακέραιο τη δυνα­τό­τητά της για καθη­με­ρι­νές αμφι­σβη­τή­σεις της ελλη­νι­κής κυριαρ­χίας και των ελλη­νι­κών κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των.

Σε μεγάλο βαθμό το πρό­βλημα των εντά­σεων στο Αιγαίο θα είχε λυθεί όχι μέσω των ΜΟΕ, αλλά εφόσον η Τουρκία απέσυρε τις αμφι­σβη­τή­σεις της όχι μόνο για τον εναέριο χώρο (όπου δεν ανα­γνω­ρί­ζει ως ΕΕΧ την περιοχή μεταξύ 6 και 10 ν.μ., που ούτε οι ΗΠΑ ανα­γνω­ρί­ζουν), αλλά και για τα όρια του FIR Αθηνών, το δικαί­ωμα Έρευνας και Διά­σω­σης (SAR) κ.ά. Το πρό­βλημα όλα αυτά τα χρόνια είναι ότι η Τουρκία δεν εφάρ­μοσε ποτέ πλήρως το μνη­μό­νιο Παπού­λια ? Γιλμάζ και ειδικά μετά το 1996, όταν προ­έ­κυψε το θέμα των γκρίζων ζωνών.

Αντι­θέ­τως, πολλά μη στρα­τιω­τικά ΜΟΕ, τα λεγό­μενα χαμηλής πολι­τι­κής, είτε αδρα­νο­ποι­ή­θη­καν είτε λει­τούρ­γη­σαν μερικώς, διευ­κο­λύ­νο­ντας τις επαφές μεταξύ των δύο χωρών, τον του­ρι­σμό, τις πολι­τι­στι­κές ανταλ­λα­γές κ.λπ.

Παγίδα

Απο­λύ­τως προ­βλέ­ψιμη η Τουρκία εκμε­ταλ­λεύ­θηκε ακόμη και το υπο­τι­θέ­μενο λάθος της (με τη συντε­ταγ­μένη πάνω από τη Λήμνο) ώστε να ζητήσει επα­νέ­ναρξη των συνο­μι­λιών για νέα ΜΟΕ, κάτι που απο­δέ­χθη­καν η Αθήνα και ο υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Νίκος Κοτζιάς.

Η ηγεσία του ΥΠΕΞ γνω­ρί­ζει τις παγίδες που κρύβει αυτή η συζή­τηση, αλλά έχει επι­λέ­ξει να κρα­τή­σει ζωντανή την επαφή με την Άγκυρα και θεωρεί ότι τα ΜΟΕ προ­σφέ­ρουν ένα αρκετά «ασφαλές» περι­βάλ­λον.

Η συζή­τηση για τα ΜΟΕ, στρα­τιω­τι­κής μορφής, οδηγούν εκ των πραγ­μά­των σε δια­πραγ­μά­τευση επί των διεκ­δι­κή­σεων της Τουρ­κίας. Η Άγκυρα δεν ανα­γνω­ρί­ζει την «ιδιορ­ρυθ­μία» του εύρους του Ελλη­νι­κού Ενα­έ­ριου Χώρου μεταξύ 6 και 10 ν.μ. και συνεπώς σε ό,τι αφορά τον εναέριο χώρο η συζή­τηση είναι εκ προ­οι­μίου «καμένη».

Οι άλλες προ­τά­σεις και ιδέες της τουρ­κι­κής πλευράς περί μη υπο­βο­λής σχεδίων πτήσης και άοπλων πτήσεων στο Αιγαίο είναι σαφές ότι δεν μπορούν να γίνουν δεκτές από την Αθήνα, καθώς αυτό θα οδη­γούσε στον «αφο­πλι­σμό» των ελλη­νι­κών αερο­σκα­φών, ενώ τουρ­κικά από το Ιντσιρ­λίκ ή την Άγκυρα σε λίγα λεπτά θα μπο­ρού­σαν να βρεθούν πάνω από ελλη­νι­κούς «στόχους».

Στο Αιγαίο με κάθε ευκαι­ρία πάντως εκδη­λώ­νε­ται όλο το φάσμα των τουρ­κι­κών διεκ­δι­κή­σεων. Την τελευ­ταία εβδο­μάδα με ένα μπαράζ NOTAM η Τουρκία αμφι­σβή­τησε το εύρος του FIR Αθηνών (A0831/15 και Β0299/15) σε μια ιδιαί­τερα ευαί­σθητη περιοχή μεταξύ Ρόδου και Καστε­λό­ρι­ζου.

Επίσης αμφι­σβή­τησε την περιοχή ευθύνης της Ελλάδας για Ερευνα και Διάσωση (SAR), ενώ με άλλη NOTAM απαί­τησε να αφαι­ρε­θούν από τον σχε­δια­σμό ελλη­νι­κής άσκησης η Σαμο­θράκη, η Θάσος και η Μυτι­λήνη, με το επι­χεί­ρημα ότι βάσει της Συν­θή­κης της Λοζάνης ισχύει για τα νησιά καθε­στώς απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης… Φυσικά όλοι αυτοί οι ισχυ­ρι­σμοί απορ­ρί­φθη­καν από αντί­στοι­χες ελλη­νι­κές NOTAM.

Όμως ακόμη μία πρό­κληση απο­κα­λύ­φθηκε με τη δημο­σιο­ποί­ηση του επί­ση­μου προ­γράμ­μα­τος του 2015 της Διεύ­θυν­σης Ναυ­σι­πλο­ΐας – Υδρο­γρα­φίας και Ωκε­α­νο­γρα­φίας του Γενικού Ναυ­τι­κού Επι­τε­λείου της Τουρ­κίας, που εκτεί­νε­ται σε ολό­κληρο το Αιγαίο. Αντί­στοιχο πρό­γραμμα είχε αναγ­γεί­λει και πέρυσι η Τουρκία προ­κα­λώ­ντας τα δια­βή­ματα της Αθήνας.

Στο φετινό πρό­γραμμα προσ­διο­ρί­ζε­ται ως χρόνος διε­ξα­γω­γής των ερευνών το διά­στημα 15-30 Μαΐου 2015 και το ενδια­φέ­ρον είναι ότι το Πανε­πι­στή­μιο Σμύρνης έχει καλέσει για συμ­με­τοχή στην έρευνα και το κανα­δικό Πανε­πι­στή­μιο Newfoundland Memorial University, σε μια προ­σπά­θεια να προσ­δο­θεί διεθνές κύρος και επι­στη­μο­νικό άλλοθι στην έμπρα­κτη αμφι­σβή­τηση των ελλη­νι­κών κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των.

Αφορμή… η κλι­μα­τική εξέλιξη

Σύμφωνα με την αναγ­γε­λία, το γνωστό τουρ­κικό ερευ­νη­τικό σκάφος Πίρι Ρέις (R/V KOCA PIRI REIS), με πλήρωμα δέκα ατόμων, θα κάνει έρευνες (για την κλι­μα­τική εξέλιξη του Αιγαίου τα τελευ­ταία 250.000 χρόνια με τη λήψη ιζη­μά­των από τον βυθό κ.λπ.).

Ο χάρτης τον οποίο δημο­σιεύει η τουρ­κική υπη­ρε­σία δια­σχί­ζει το Αιγαίο από τη Σαμο­θράκη μέχρι τη Ρόδο, χωρί­ζο­ντάς το στα δύο, σε μια γραμμή που συμπί­πτει με την πάγια επι­δί­ωξη της Τουρ­κίας για επι­χει­ρη­σιακή (αρχικά) διχο­τό­μηση του Αιγαίου και εγκλω­βι­σμό μεγάλου αριθμού νησιών υπό την επι­χει­ρη­σιακή δικαιο­δο­σία της Τουρ­κίας.

ΕΝΑΕΡΙΟΣ ΧΩΡΟΣ

Επι­διώ­κει την κατάρ­γηση ενός ελλη­νι­κού πεδίου βολής

Για την Τουρκία είναι ιδιαί­τερα σημα­ντικό και το θέμα των πεδίων βολής, όπου θέλει να έχει όσο το δυνατόν μεγα­λύ­τερο τμήμα του διε­θνούς ενα­έ­ριου χώρου για όσο το δυνατόν μεγα­λύ­τερο διά­στημα στη διάθεση της Αερο­πο­ρίας της.

Η Ελλάδα για λόγους και «ασφά­λειας» έχει δεσμεύ­σει τρεις περιο­χές του Αιγαίου για μεγάλο διά­στημα. Η Τουρκία με τη σειρά της δέσμευσε και αυτή περιο­χές στον διεθνή εναέριο χώρο και μετά την ακύρωση της τελευ­ταίας και εξό­φθαλμα παρά­νο­μης NOTAM θεωρεί ότι νομι­μο­ποιεί­ται να ζητήσει την κατάρ­γηση ενός ελλη­νι­κού πεδίου βολής στο Αιγαίο ώστε να υπάρξει αμοι­βαιό­τητα (κάτι που ανα­φέ­ρει και στη δήλωσή του ο εκπρό­σω­πος του τουρ­κι­κού ΥΠΕΞ).

Ομως η αμοι­βαία κατάρ­γηση πεδίων βολής είναι απο­λύ­τως προ­βλη­μα­τική για την Ελλάδα. Γιατί ο διεθνής ενα­έ­ριος χώρος του Αιγαίου είναι απο­λύ­τως ζωτικός χώρος για την Ελλάδα, καθώς εκτεί­νε­ται ακόμη και σε μικρές λωρίδες μεταξύ των νησιών και εναλ­λάσ­σε­ται με εθνικό εναέριο χώρο και δεν υπάρχει δυνα­τό­τητα πραγ­μα­το­ποί­η­σης ασκή­σεων σε τερέν που να αντα­πο­κρί­νε­ται στην ιδιό­τυπη μορ­φο­λο­γία του Αιγαίου. Συγ­χρό­νως όμως η Ελλάδα, δεσμεύ­ο­ντας περιο­χές για ασκή­σεις, προ­σφέ­ρει και αίσθημα ασφά­λειας στα νησιά του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου και τα Δωδε­κά­νησα.

Η Τουρκία εξάλλου δια­θέ­τει σημα­ντικό γεω­γρα­φικό βάθος ώστε να μπορεί να πραγ­μα­το­ποιεί ασκή­σεις χωρίς να δεσμεύει περιο­χές στο Αιγαίο, πρα­κτική όμως που επι­λέ­γει για ευνό­η­τους λόγους και για την αμφι­σβή­τηση ελλη­νι­κών κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των.