Γκρίζες ζώνες επιδιώκει η Άγκυρα

Την ώρα που η νέα ελλη­νική κυβέρ­νηση είναι προ­ση­λω­μένη στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις του Eurogroup, η Άγκυρα ανα­κοι­νώ­νει δεσμεύ­σεις περιο­χών τόσο στο Αιγαίο όσο και στο Ιόνιο πέλαγος αμφι­σβη­τώ­ντας ευθέως τα ελλη­νικά κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα.

Του Χρήστου Μηνάγια, ταξιάρ­χου ε.α., γεω­στρα­τη­γι­κού αναλυτή και συγ­γρα­φέα (www.geostrategy.gr)

Προ­φα­νώς οι άκρως προ­κλη­τι­κές σχε­δια­ζό­με­νες ενέρ­γειες της Άγκυρας απο­σκο­πούν κυρίως στην αξιο­λό­γηση της αντί­δρα­σης της νέας ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης, στην προβολή των πάγιων τουρ­κι­κών διεκ­δι­κή­σεων στο Αιγαίο (και όχι μόνο), καθώς επίσης και στη στροφή τόσο της τουρ­κι­κής κοινής γνώμης όσο και των τουρ­κι­κών ΜΜΕ προς τα «ελλη­νο­τουρ­κικά», προ­κει­μέ­νου το δίδυμο Ερντο­γάν – Ντα­βού­το­γλου να αυξήσει τη δημο­τι­κό­τητά του εν όψει των επερ­χό­με­νων εκλογών του Ιουνίου και «να βάλει κάτω από το χαλί» τα χρόνια και άλυτα εσω­τε­ρικά και περι­φε­ρειακά προ­βλή­ματα της χώρας.

Ο αριθμός των περιο­χών, τα όριά τους, καθώς και οι χρόνοι δέσμευ­σής τους, που παρου­σιά­ζο­νται στους δημο­σιευό­με­νους χάρτες, θα μπο­ρού­σαν να χαρα­κτη­ρι­στούν ως «πρω­τό­γνωρη τουρ­κική επι­θε­τι­κό­τητα», η οποία φέρνει στη μνήμη μας την κρίση των Ιμίων ανα­φο­ρικά με τρία χαρα­κτη­ρι­στικά της: τον χρόνο εκδή­λω­σης, την ενδε­χό­μενη απειλή και τον αιφ­νι­δια­σμό. Εξάλλου επι­βε­βαιώ­νε­ται άλλη μια φορά ότι η Άγκυρα, προ­κει­μέ­νου να προ­ω­θή­σει τα τουρ­κικά συμ­φέ­ρο­ντα, επι­λέ­γει να κινηθεί εκτός του πλαι­σίου της διε­θνούς νομι­μό­τη­τας. Επι­πρό­σθετα επι­βε­βαιώ­νε­ται ότι το παρα­πλα­νη­τικό δόγμα Ντα­βού­το­γλου περί «μηδε­νι­κών προ­βλη­μά­των της Τουρ­κίας με τους γεί­το­νές της» παγιώ­νε­ται ως «δόγμα πολ­λα­πλών περι­φε­ρεια­κών προ­βλη­μά­των», καθώς οι σχέσεις της Τουρ­κίας με το σύνολο των γει­τό­νων της έχουν κατα­στεί συγκρου­σια­κές και συνι­στούν μείζονα απειλή.

Φυσικά, τούτο ήταν ανα­με­νό­μενο διότι πρό­κει­ται για δόγμα το οποίο στη­ρί­χθηκε σε τρεις αρχές: τον εθνι­κι­σμό, τον συντη­ρη­τι­σμό και τον ισλα­μι­σμό. Άλλωστε δεν είναι τυχαίο ότι άρχισαν οι αμφι­σβη­τή­σεις του δόγ­μα­τος αυτού, με πρό­σφατη αυτήν του Τούρκου συγ­γρα­φέα Ümit Kivanç, ο οποίος ανα­φέ­ρει ότι το Στρα­τη­γικό Βάθος του Ντα­βού­το­γλου δεν είναι καθόλου βαθύ – απε­να­ντίας είναι αβαθές.

Ελλάδα… γιοκ

Σύμφωνα με ανα­κοι­νώ­σεις της Γεω­γρα­φι­κής – Υδρο­γρα­φι­κής – Ωκε­α­νο­γρα­φι­κής Διεύ­θυν­σης των Τουρ­κι­κών Ναυ­τι­κών Δυνά­μεων που δημο­σιεύ­θη­καν στην επίσημη ιστο­σε­λίδα της, στις 31.12.2014, στις 24.1.2015 (παρα­μονή των ελλη­νι­κών εκλογών), στις 14.2.2015, στις 21.2.2015, στις 27.2.2015 και στις 28.2.2015, δεσμεύ­ο­νται για εκτέ­λεση πυρών οι περιο­χές που φαί­νο­νται στον Χάρτη 1. Ειδι­κό­τερα, στις εν λόγω ανα­κοι­νώ­σεις ανα­γρά­φο­νται τα εξής:

♦ Οι περιο­χές Νο 1 και Νο 2 δεσμεύ­ο­νται από 1.1.2015 έως 31.12.2015 από ώρα 05.00 έως 16.00 για εκτέ­λεση πυρών, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων και των Σαβ­βα­το­κύ­ρια­κων. (Σ.Σ.: Η πρώτη δημο­σί­ευση πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στις 31.12.2014 και δεν έχει τρο­πο­ποι­η­θεί μέχρι σήμερα).

♦ Στις περιο­χές Νο 1 και Νο 2 θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν επι­κίν­δυ­νες επι­χει­ρή­σεις μέχρι την 31.12.2015, από ώρα 05.00 έως 16.00. (Σ.Σ.: Η πρώτη δημο­σί­ευση πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε την παρα­μονή των εκλογών στις 24.1.2015 και δεν έχει τρο­πο­ποι­η­θεί μέχρι σήμερα).

♦ Η περιοχή Νο 4 δεσμεύ­ε­ται από 1.1.2015 έως 31.12.2015 για εκτέ­λεση πυρών κάθε ημέρα πλην Παρα­σκευής, Σαβ­βά­του και Κυρια­κής. (Σ.Σ.: Η πρώτη δημο­σί­ευση πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στις 14.2.2015).

♦ Η περιοχή Νο 8, μεταξύ Σκύρου, Αγ. Ευστρα­τίου και Λέσβου, δεσμεύ­θηκε για εκτέ­λεση πυρών από 1.3.2015 έως 31.12.2015. Επι­ση­μαί­νε­ται ότι η πρώτη δημο­σί­ευση σε NAVTEX για το έτος 2015 μπορεί να πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στις 27.2.2015 και στη συνέ­χεια να αφαι­ρέ­θηκε στις 2.3.2015 ύστερα από ελλη­νική αντί­δραση, ωστόσο η περιοχή αυτή περι­λαμ­βά­νε­ται στις μόνιμες περιο­χές που δεσμεύ­ουν οι Τούρκοι κάθε έτος, με αριθμό 071, από το 2005 μέχρι σήμερα, και θα συνε­χί­σουν να τη δεσμεύ­ουν για όλο το 2015 βάσει του Ετησίου Προ­γραμ­μα­τι­σμού που δημο­σί­ευ­σαν στις 28.2.2015 και ο οποίος, σύμφωνα με τον Χάρτη 2, δεν έχει τρο­πο­ποι­η­θεί. (Βλ. βιβλίο: «Απόρ­ρη­τος Φάκελος Τουρκία», σελ. 221-222, Χρήστος Μηνά­γιας, εκδό­σεις Κάδμος, 2014).

Εκτός τούτου, εντύ­πωση προ­κα­λεί το γεγονός ότι, στις 14.2.2015, έπειτα από μεγάλο χρονικό διά­στημα, οι Τούρκοι δημο­σιο­ποί­η­σαν μέσω NAVAREA III, ότι θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν πυρά στις περιο­χές Νο 3, Νο 5, Νο 6 και Νο 7, χωρίς να ανα­γρά­φουν ότι αυτές ανήκουν στην Ελλάδα, ανα­φέ­ρο­ντας μόνο ότι οι εν λόγω περιο­χές ευρί­σκο­νται στο Αιγαίο πέλαγος, στο Ιόνιο πέλαγος και στη Μεσό­γειο.

Εν τω μεταξύ, σε αντί­στοι­χες περι­πτώ­σεις άλλων κρατών της Μεσο­γείου και της Μαύρης Θάλασ­σας, όπως Συρία, Ισραήλ, Τυνησία, Αλγερία, Ουκρα­νία κ.λπ., οι Τούρκοι αφενός ανα­γρά­φουν τις περιο­χές, αφε­τέ­ρου παρα­θέ­τουν και τις ονο­μα­σίες των κρατών στα οποία αυτές ανήκουν.

Επι­ση­μαί­νε­ται ότι μέχρι το 2005 στις τουρ­κι­κές ανα­κοι­νώ­σεις ανα­γρα­φό­ταν ότι οι περιο­χές Νο 3, Νο 5, Νο 6 και Νο 7 ανήκαν στην Ελλάδα. Συνεπώς, μια παρέμ­βαση της Αθήνας, προ­κει­μέ­νου στις NAVAREA III να ανα­γρά­φε­ται ότι οι εν λόγω περιο­χές ανήκουν στην Ελλάδα, θα απο­στε­ρή­σει από την Άγκυρα οποια­δή­ποτε «πονηρή» σκέψη, ώστε να τις θεωρεί και να τις προ­βάλ­λει, εμμέσως, ως γκρίζες ζώνες.

Ανα­λυ­τι­κό­τερα:

♦ Η περιοχή Νο 3, που περι­λαμ­βά­νει τμήμα του Θερ­μαϊ­κού κόλπου και της Χαλ­κι­δι­κής, δεσμεύ­ε­ται από 1.1.2015 έως 31.12.2015 για εκτέ­λεση πυρών κάθε μέρα πλην Παρα­σκευής, Σαβ­βά­του και Κυρια­κής.

♦ Η περιοχή Νο 5 δεσμεύ­ε­ται από 1.1.2015 έως 31.12.2015 για εκτέ­λεση πυρών. Επι­ση­μαί­νε­ται ότι η περιοχή αυτή, μεταξύ άλλων, περι­λαμ­βά­νει τον Νότιο Ευβοϊκό κόλπο, το Στενό Καφηρέα, απ’ όπου διέρ­χο­νται τα τουρ­κικά πολε­μικά πλοία προ­κα­λώ­ντας εντά­σεις, καθώς επίσης και το βόρειο τμήμα της νήσου Άνδρου.

♦ Η περιοχή Νο 6, μεταξύ του Πύργου Ηλείας και της Ζακύν­θου, δεσμεύ­ε­ται από 1.1.2015 έως 31.12. 2015 για εκτέ­λεση πυρών κάθε Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη και Πέμπτη, από ώρα 05.00 έως 21.00, καθώς επίσης κάθε Παρα­σκευή από ώρα 05.00 έως 13.00.

♦ Η περιοχή Νο 7, βορείως της Κρήτης, δεσμεύ­ε­ται από 1.1.2015 έως 31.12.2015 για εκτέ­λεση πυρών κάθε Τετάρτη, Πέμπτη, Παρα­σκευή και Σάββατο, από ώρα 05.30 έως τη δύση του ηλίου, ενώ από 1.4.2015 έως 31.10.2015 δεν θα πραγ­μα­το­ποιεί­ται καμία δρα­στη­ριό­τητα κάθε Σάββατο. Επίσης δύο περιο­χές στην είσοδο του Κόλπου της Σούδας, με ακτίνα 1.000 μ. έκαστη και συντε­ταγ­μέ­νες (35° 32’ 00’’ Β και 24° 13’ 00’’ Α) η πρώτη και (35° 28’ 00’’ Β και 24° 11’ 70’’ Α) η δεύτερη, απο­τε­λούν πεδία στόχων των πυρών που θα εκτε­λε­στούν.

Πέραν των παρα­πάνω, κρί­νε­ται σκόπιμο να επι­ση­μαν­θεί ότι οι Τούρκοι από τις 31.12.2014 μέχρι σήμερα διεύ­ρυ­ναν έτι περαι­τέρω την κάλυψη του Αιγαίου με περιο­χές διε­ξα­γω­γής ασκή­σεων και εκτέ­λε­σης πυρών. Τούτο απο­τυ­πώ­νε­ται ευκρι­νώς στον Χάρτη 2.

Επί­δειξη ισχύος

Επι­πρό­σθετα, στις 17 και 18.12. 2014, διε­ξή­χθη στη Μαύρη Θάλασσα και στον Μαρμαρά η τουρ­κική Δια­κλα­δική Άσκηση Διοί­κη­σης και Ελέγχου Ενα­ε­ρίου Χώρου με τη συμ­με­τοχή στρα­τη­γείων και μονάδων του Στρατού Ξηράς, του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού και της Πολε­μι­κής Αερο­πο­ρίας, με σκοπό την εξέταση των δια­δι­κα­σιών διοί­κη­σης και ελέγχου του ενα­ε­ρίου χώρου, τη δια­κλα­δική συνερ­γα­σία των μέσων αντια­ε­ρο­πο­ρι­κής άμυνας, καθώς επίσης την εκπαί­δευση του προ­σω­πι­κού στις δια­δι­κα­σίες αερά­μυ­νας και αντια­ε­ρο­πο­ρι­κών βολών.

Στη συνέ­χεια, από 7 έως 13.2.2015, πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε η άσκηση «Volkan» («Ηφαί­στειο»), στην οποία συμ­με­τείχε το σύνολο των σχη­μα­τι­σμών μάχης και σχη­μα­τι­σμών υπο­στη­ρί­ξεως της τουρ­κι­κής πολε­μι­κής αερο­πο­ρίας. Ο κύριος σκοπός της άσκησης ήταν η διοί­κηση, ο έλεγχος και ο συντο­νι­σμός μιας μεγάλης κλί­μα­κας αερο­πο­ρι­κής επι­χεί­ρη­σης από μια διοί­κηση και συγκε­κρι­μένα τη νεο­συ­γκρο­τη­θείσα Διοί­κηση Πολε­μι­κής Αερο­πο­ρι­κής Δύναμης και Αντια­ε­ρο­πο­ρι­κής Αντι­πυ­ραυ­λι­κής Άμυνας.

Ας σημειω­θεί ακόμη ότι οι ασκή­σεις που προ­α­να­φέρ­θη­καν αφο­ρού­σαν αφενός την επί­δειξη ισχύος των τουρ­κι­κών αερο­πο­ρι­κών δυνά­μεων, αφε­τέ­ρου τον επι­χει­ρη­σιακό έλεγχο αυτών μετά την ανα­διορ­γά­νωσή τους που ανα­κοι­νώ­θηκε τον Αύγου­στο του 2014. Αν βέβαια, μαζί με όλα αυτά, συνυ­πο­λο­γι­στεί ότι στις 25.2.2015 οι Τούρκοι δημο­σιο­ποί­η­σαν την ολο­κλή­ρωση των ελέγχων απο­δο­χής πυραύ­λων με βελη­νε­κές 300 χλμ. και την έναρξη παρά­δο­σης αυτών στις ένοπλες δυνά­μεις της χώρας τους, τότε η τουρ­κική επί­δειξη ισχύος προ­σλαμ­βά­νει ιδιαί­τε­ρες δια­στά­σεις. (Βλ. βιβλίο: «Τουρ­κι­κές Ένοπλες Δυνά­μεις και Εξο­πλι­σμοί», σελ. 54-58 και 66-74, Χρήστος Μηνά­γιας, εκδό­σεις Κάδμος, 2014).

Μια άλλη σημα­ντική και ιδιαί­τερα χαρα­κτη­ρι­στική αλλαγή στην προ­κλη­τι­κό­τητα της Άγκυρας απο­τε­λεί η πτήση που πραγ­μα­το­ποί­ησε στις 17.2.2015 ο αρχηγός της τουρ­κι­κής Πολε­μι­κής Αερο­πο­ρίας πτέ­ραρ­χος Ακίν Οζτούρκ, ως επι­κε­φα­λής σμήνους οκτώ αερο­σκα­φών F-16, από το Μπα­μπα­κλέ (βορείως της Λέσβου) μέχρι το Κας (βορειο­α­να­το­λικά Καστε­λό­ρι­ζου).

Έρευνες στο Αιγαίο

Ειδι­κό­τερα, η πτήση αυτή πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στον διεθνή εναέριο χώρο του Αιγαίου, εντός του FIR Αθηνών, σε από­σταση έξι ναυ­τι­κών μιλίων από τα νησιά Λέσβος, Χίος, Ψαρά, Ικαρία, Λέρος, Κως και Ρόδος, σε ύψος 150 μέτρων, δια­νύ­ο­ντας 740 χλμ. σε 50 λεπτά. Για το θέμα αυτό, το τουρ­κικό Γενικό Επι­τε­λείο Ενόπλων Δυνά­μεων γνω­στο­ποί­ησε ότι η πτήση ήταν εκπαι­δευ­τική και πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε για να δια­φυ­λα­χθούν τα εθνικά δικαιώ­ματα και συμ­φέ­ρο­ντα της Τουρ­κίας στο Αιγαίο.

Ακο­λού­θως, στις 21.2.2015, η Γεω­γρα­φική – Υδρο­γρα­φική – Ωκε­α­νο­γρα­φική Διεύ­θυνση των Τουρ­κι­κών Ναυ­τι­κών Δυνά­μεων δημο­σιο­ποί­ησε τον Ετήσιο Προ­γραμ­μα­τι­σμό των Θαλασ­σίων Ερευνών με πλοία επι­στη­μο­νι­κών ερευνών για το έτος 2015. Από την ανάλυση του εν λόγω τουρ­κι­κού κει­μέ­νου προ­κύ­πτει ότι το πλοίο επι­στη­μο­νι­κών ερευνών «R/V Koca Piri Reis», από 15 έως 30 Μαΐου 2015, θα πραγ­μα­το­ποι­ή­σει επι­στη­μο­νι­κές έρευνες σε 20 περιο­χές του βυθού του Αιγαίου, προ­κει­μέ­νου να κατα­νοη­θούν οι κλι­μα­τι­κές αλλαγές που επήλθαν στη συγκε­κρι­μένη θαλάσ­σια περιοχή εδώ και 250.000 έτη.

Το εν λόγω πρό­γραμμα ερευνών, που ανα­τέ­θηκε στο τουρ­κικό Ινστι­τούτο Θαλασ­σίων Επι­στη­μών και Τεχνο­λο­γίας του Πανε­πι­στη­μίου Dokuz Eylül Üniversitesi, ξεκί­νησε την 1.1.2014 και θα ολο­κλη­ρω­θεί την 1.1.2017. Μάλιστα, το Πανε­πι­στή­μιο Memorial University of Newfounland του Καναδά θα συμ­με­τέ­χει στις έρευνες των Τούρκων, ενώ Καναδοί επι­στή­μο­νες θα επι­βαί­νουν στο πλοίο «R/V Koca Piri Reis».

Η σπου­δαιό­τητα των ερευνών αυτών για την ελλη­νική πλευρά εστιά­ζε­ται στο γεγονός ότι, εκτός της παρου­σίας Καναδών επι­στη­μό­νων, αυτές θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν με έναν ειδικό εξο­πλι­σμό, ο οποίος απο­τε­λεί­ται από ένα έμβολο το οποίο βυθί­ζε­ται στον πυθμένα της θάλασ­σας και εξάγει δείγ­ματα των ιζη­μά­των – λάσπη από το βυθό. Η δια­δι­κα­σία λήψης των δειγ­μά­των και οι σταθμοί που θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν οι μετρή­σεις αμφι­σβη­τούν τα ελλη­νικά κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα στο Αιγαίο και απει­κο­νί­ζο­νται στον Χάρτη 3.

Ακόμη θα πρέπει να σημειω­θεί ότι η δρα­στη­ριό­τητα αυτή απο­τε­λεί συνέ­χεια αντί­στοι­χων ανα­κοι­νώ­σεων που δημο­σιο­ποι­ή­θη­καν στο παρελ­θόν από την τουρ­κική Γεω­γρα­φική – Υδρο­γρα­φική – Ωκε­α­νο­γρα­φική Διεύ­θυνση για έρευνες που θα πραγ­μα­το­ποιού­νταν τα χρονικά δια­στή­ματα 5-30 Μαρτίου 2012, 25 Ιουνίου – 20 Ιουλίου 2012 και 20-30 Μαΐου 2014.

Ελλη­νική «νίκη» σε… λάθος μάχη

Την εβδο­μάδα που πέρασε το ελλη­νικό υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών βιά­στηκε να πιστω­θεί μια επι­τυ­χία: την από­συρση της τουρ­κι­κής ΝΟΤΑΜ με τη δέσμευση μεγάλου μέρους του Αιγαίου και ελλη­νι­κού ενα­έ­ριου χώρου πάνω από τη Λήμνο για ασκή­σεις κατά τη διάρ­κεια όλου του 2015.

Μετά τα ελλη­νικά δια­βή­ματα σε ΝΑΤΟ, Ε.Ε. και διε­θνείς οργα­νι­σμούς η Άγκυρα ανα­δι­πλώ­θηκε προ­σφέ­ρο­ντας στην Αθήνα μια επι­κοι­νω­νιακή «νίκη». Από την άλλη πλευρά η… ηττη­μένη Τουρκία δια­τή­ρησε το δικαί­ωμά της να πραγ­μα­το­ποιεί ασκή­σεις στον Θερ­μαϊκό, στα στενά του Καφηρέα και στο Κατά­κωλο…

Αν ο στόχος της Τουρ­κίας ήταν να δεσμεύ­σει για πραγ­μα­το­ποί­ηση ασκή­σεων μια περιοχή στο κεντρικό Αιγαίο η οποία να «ακουμπά» σε Σκύρο και Λήμνο, τότε η παρέμ­βαση του ελλη­νι­κού υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών την περα­σμένη βδομάδα ήταν επι­τυ­χής.

Παρα­τη­ρώ­ντας, ωστόσο, τη γενι­κό­τερη τουρ­κική τακτική (η οποία παρου­σιά­ζε­ται εκτενώς και εμπε­ρι­στα­τω­μένα στο τρέχον τετρα­σέ­λιδο), βλέπει κανείς ότι η Άγκυρα από τον Δεκέμ­βριο του 2014 μέχρι και σήμερα έχει δεσμεύ­σει οκτώ ακόμη θαλάσ­σιους χώρους, εκ των οποίων οι τρεις αξίζει να επα­να­λά­βουμε ότι βρί­σκο­νται στις εξής περιο­χές: Θερ­μαϊκό – Χαλ­κι­δική, Νότιο Ευβοϊκό – Στενά Καφηρέα και μεταξύ ακτών Πύργου Ηλείας και Ζακύν­θου!!!

Καθώς για αυτές τις τουρ­κι­κές ανα­κοι­νώ­σεις (NOTAM) η ελλη­νική κυβέρ­νηση δεν έκανε καμία δια­μαρ­τυ­ρία, δημιουρ­γεί­ται η εντύ­πωση ότι η ελλη­νική κυβέρ­νηση ανα­γνω­ρί­ζει το δικαί­ωμα των τουρ­κι­κών ενόπλων δυνά­μεων να ασκού­νται έξω από τη Θεσ­σα­λο­νίκη, το Σούνιο και το Κατά­κωλο…

Συμπέ­ρα­σμα: Αυτό που λένε οι Τούρκοι (και) στη νέα ελλη­νική κυβέρ­νηση είναι «συμ­φω­νή­στε να μετριά­σουμε από κοινού τις δρα­στη­ριό­τη­τές μας στο Αιγαίο, δια­φο­ρε­τικά θα ασκη­θούμε μόνοι μας έξω από το… Τουρ­κο­λί­μανο»…

Οι ύπουλες επι­διώ­ξεις των Τούρκων

Σύμφωνα με τον επί­κουρο κα­θηγητή του Παντείου Πανε­πιστη­μίου Ευάγ­γελο Συρίγο, που ασχο­λεί­ται με το διεθνές δίκαιο και την εξω­τε­ρική πολι­τική, με κύ­ρια αντι­κεί­μενα το Δίκαιο της Θά­λασσας, τις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις, τα Βαλ­κά­νια και τις μειο­νότη­τες, η Τουρκία μπορεί να πραγ­ματο­ποιήσει μέσω των πανε­πι­στη­μίων έρευνες στα διεθνή ύδατα του Αι­γαίου για θέματα οικο­συ­στή­μα­τος και βιο­ποι­κι­λό­τη­τας.

Η έρευνα μπορεί να περιο­ρι­στεί είτε μόνο σε ύδατα – π.χ. ποιό­τητα υδάτων, περι­βαλ­λο­ντι­κές επι­πτώ­σεις κ.λπ. – (1η περί­πτωση), είτε να επε­κταθεί και σε θέματα που σχε­τί­ζο­νται με τον βυθό των διεθνών υδάτων -υφαλοκρηπίδα – (2η περί­πτωση).

Στην πρώτη περί­πτωση θεωρη­τικώς δεν χρειά­ζε­ται άδεια από την ελλη­νική πλευρά. Αυτό ισχύει για όσο καιρό δεν έχουμε κηρύξει ΑΟΖ. Στην πράξη, όμως, και προς αποφυ­γή διε­νέ­ξεων, τα κράτη που προ­τί­θε­νται να προβούν σε ενέρ­γειες στα υπο­κεί­μενα ύδατα, ζητούν σχετική άδεια. Αυτό γίνεται διότι είναι τέ­τοια η φύση των ερευνών ώστε είναι εξαι­ρε­τικά δύσκολο για το παρά­κτιο κράτος να γνω­ρί­ζει εάν το διε­νερ­γούν την έρευνα σκάφος θα περιο­ρι­στεί σε δρα­στη­ριό­τη­τες επί των υπερ­κεί­με­νων υδάτων ή θα προ­χω­ρή­σει σε έρευνες επί της υφα­λο­κρη­πί­δας.

Για να το ζητή­σουμε αυτό, ερμη­νεύουμε το άρθρο 300 της σύμβα­σης που ανα­φέ­ρε­ται στην καλή πί­στη και το άρθρο 87 παρά­γρα­φος 2. Άλλες χώρες, όπως η Ιταλία, δεν δίδουν άδεια, αλλά απαι­τούν εκ των προ­τέ­ρων γνω­στο­ποί­ηση των ερευ­νών (notification). Εάν κηρύ­ξουμε ΑΟΖ, τότε για τις έρευνες θα χρειάζε­ται άδεια.

2 Στη δεύτερη περί­πτωση χρειά­ζε­ται άδεια. Την άδεια χορηγεί η ΕΧΑΕ (Επι­τροπή Χορη­γή­σεως Αδειών Ερευνών Θαλάσ­σης), που είναι διυ­πουρ­γικό όργανο και συντο­νί­ζε­ται από το υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών. Σε περί­πτωση που οι έρευνες διε­ξά­γο­νται από διεθνή οργα­νι­σμό, στα όργανα του οποίου συμ­με­τέ­χει η Ελλάδα, δεν χρειά­ζε­ται άδεια. Τεκ­μαί­ρε­ται ότι έχει ενη­με­ρω­θεί από τη συμ­με­τοχή του στον οργα­νι­σμό.

Η περί­πτωση «Explora»

Στο ίδιο πλαίσιο των τουρ­κι­κών προ­κλή­σεων εντάσ­σε­ται και η πρό­σφατη δρα­στη­ριό­τητα του ιτα­λι­κού πλοίου «Explora», το οποίο, μετά την ελλη­νική αντί­δραση, στα­μά­τησε τις εργα­σίες πόντι­σης καλω­δίου και απε­χώ­ρησε στις 24.2.2015. Ωστόσο στις 28.2.2015, οι Τούρκοι, εμμέ­νο­ντας στην παρα­βα­τική συμπε­ρι­φορά τους, ανα­κοί­νω­σαν μέσω NAVAREA III ότι το εν λόγω πλοίο θα πραγ­μα­το­ποι­ή­σει την πόντιση καλω­δίου στις περιο­χές που φαί­νο­νται στον Χάρτη 4.

Φυσικά οι προ­θέ­σεις της Άγκυρας είναι περισ­σό­τερο από προ­φα­νείς, διότι, μέσω του πλοίου «Explora», όχι μόνο αμφι­σβη­τεί την ελλη­νική υφα­λο­κρη­πίδα, αλλά προχωρά ακόμη περισ­σό­τερο στις ήδη μέχρι τώρα αμφι­σβη­τή­σεις της, οι οποίες χρο­νο­λο­γικά εξε­λίσ­σο­νται ως εξής και φαί­νο­νται στον Χάρτη 5:

♦ Στις 29.11.2007, δύο μήνες μετά τις ελλη­νι­κές βου­λευ­τι­κές εκλογές της 16 Σεπτεμ­βρίου, το τουρ­κικό υπουρ­γείο Ενέρ­γειας και Φυσικών Πόρων δημο­σί­ευσε τις περιο­χές ερευνών και εκμε­τάλ­λευ­σης στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο που απει­κο­νί­ζο­νται με κόκκινο χρώμα.

♦ Στις 17.6.2011, με την Ελλάδα να βρί­σκε­ται σε πολι­τική και οικο­νο­μική αστά­θεια εν όψει της ψήφισης του μεσο­πρό­θε­σμου, προ­στέ­θη­καν οι περιο­χές ερευνών που απει­κο­νί­ζο­νται με πράσινο χρώμα.

♦ Στις 20.1.2012, ενώ η Ελλάδα είχε εισέλ­θει σε παρα­τε­τα­μένη προ­ε­κλο­γική περίοδο, προ­στέ­θη­καν οι περιο­χές ερευνών που απει­κο­νί­ζο­νται με κίτρινο χρώμα.

Την παρούσα περίοδο, με το πλοίο «Explora», η Τουρκία επι­διώ­κει να αμφι­σβη­τή­σει τη θαλάσ­σια περιοχή ανα­το­λικά και νότια της Κρήτης, της Κάσου, της Καρ­πά­θου και της Ρόδου προ­κει­μέ­νου να ολο­κλη­ρω­θούν οι επι­διώ­ξεις της, οι οποίες απει­κο­νί­ζο­νται στον Χάρτη 6. (Βλ. βιβλίο: «Απόρ­ρη­τος Φάκελος Τουρκία», σελ. 92-116, Χρήστος Μηνά­γιας, εκδό­σεις Κάδμος, 2014).

Κρίση ή ένταση επι­διώ­κει η Τουρκία;

Με την είσοδο του 2015 η Τουρκία φαί­νε­ται να βρί­σκε­ται ενώπιον πολύ σοβαρών κοι­νω­νι­κών, πολι­τι­κών και οικο­νο­μι­κών κιν­δύ­νων. Επίσης τα προ­βλή­ματα που αντι­με­τω­πί­ζει η Άγκυρα σε διεθνές και περι­φε­ρειακό επίπεδο είναι πιθανόν να αλλά­ξουν τις πολυ­διά­στα­τες ισορ­ρο­πίες της εσω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής της χώρας και να πλήξουν την αλα­ζο­νική συμπε­ρι­φορά του προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας Ταγίπ Ερντο­γάν. Οι ισορ­ρο­πίες αυτές αφορούν τις σχέσεις Τούρκων – Κούρδων, σου­νι­τών – αλε­βη­τών, κυβέρ­νη­σης – κομ­μά­των αντι­πο­λί­τευ­σης και ισλα­μι­στών – κεμα­λι­στών.

Επι­πλέον, ο Ερντο­γάν αφενός προ­σπα­θεί να συσπει­ρώ­σει το κόμμα του, αφε­τέ­ρου έχει στόχο να δια­τη­ρή­σει το προφίλ ενός ισχυρού παρά­γο­ντα της εσω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής, προ­κει­μέ­νου να απο­φευ­χθεί ο κίν­δυ­νος απο­δυ­νά­μω­σης και απο­μό­νω­σής του στο προ­ε­δρικό μέγαρο.

Πέραν αυτού, με δεδο­μένο ότι οι Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες θα ήθελαν να δουν τον Αχμέτ Ντα­βού­το­γλου ως έναν παρά­γο­ντα είτε προ­ώ­θη­σης είτε ανοχής των συμ­φε­ρό­ντων τους στη Μέση Ανατολή, ο Ερντο­γάν θεωρεί ότι ένας πρω­θυ­πουρ­γός σύμ­φω­νος με τα κελεύ­σματα των Αμε­ρι­κα­νών θα απο­τε­λέ­σει σημα­ντικό πολι­τικό κίνδυνο γι’ αυτόν. Για τον λόγο αυτόν θα συνε­χί­σει να συμπε­ρι­φέ­ρε­ται πολι­τικά είτε ως πρω­θυ­πουρ­γός είτε ως υπουρ­γός, είτε ακόμη και ως δήμαρ­χος, εφόσον αυτός το κρίνει σκόπιμο.

Συνεπώς, με δεδο­μένο ότι ο Ερντο­γάν αυξάνει πάντα την ισχύ του μετά τη δημιουρ­γία κάποιας κρίσης, είτε στο εσω­τε­ρικό της χώρας είτε στο εξω­τε­ρικό, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το ενδε­χό­μενο προ­σπά­θειας ενερ­γο­ποί­η­σης των εθνι­κι­στι­κών αντα­να­κλα­στι­κών των Τούρκων υπέρ της κυβέρ­νη­σής τους, μέσω κάποιας εξα­γω­γής της κρίσης προς την Ελλάδα και την Κύπρο.

Σαφώς, περισ­σό­τε­ρες πιθα­νό­τη­τες συγκε­ντρώ­νει η επι­δί­ωξη δημιουρ­γίας κρίσης περιο­ρι­σμέ­νης κλί­μα­κας, εντο­πι­σμέ­νης σε συγκε­κρι­μένη περιοχή, που προ­φα­νώς θα προ­βάλ­λει διεθνώς τις τουρ­κι­κές διεκ­δι­κή­σεις στο Αιγαίο και την Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Επίσης, με δεδο­μένο ότι η Τουρκία ευρί­σκε­ται σε προ­ε­κλο­γική περίοδο, εκτι­μά­ται ότι μέχρι τις εκλογές του Ιουνίου 2015 θα πρέπει να υπάρχει σχετική εγρή­γορση από ελλη­νι­κής πλευράς.

Χρειά­ζε­ται προ­ε­τοι­μα­σία

Είναι προ­φα­νές ότι το επόμενο χρονικό διά­στημα η Άγκυρα θα θελήσει να δια­πι­στώ­σει τις ανοχές της νέας ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης έναντι της τουρ­κι­κής προ­κλη­τι­κό­τη­τας και συγκε­κρι­μένα εάν ο σκοπός, οι προ­θέ­σεις, η απο­φα­σι­στι­κό­τητα και η υπο­στή­ριξη της εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής της είναι απρό­βλε­πτοι, ενώ δεν θα πρέπει να απο­κλει­σθεί το ενδε­χό­μενο οι Τούρκοι να επι­διώ­ξουν την αυθαί­ρετη επιβολή τετε­λε­σμέ­νων σε συγκε­κρι­μέ­νες περιο­χές.

Γίνεται λοιπόν αντι­λη­πτό ότι επι­βάλ­λε­ται μια σοβαρή προ­ε­τοι­μα­σία για αντι­με­τώ­πιση μιας ενδε­χό­με­νης ελλη­νο­τουρ­κι­κής κρίσης με υπαι­τιό­τητα της Άγκυρας. Για τον λόγο αυτόν κρί­νε­ται σκόπιμο να παρα­τε­θούν οι ακό­λου­θες σκέψεις που κατά βάση στη­ρί­ζο­νται στο τουρ­κικό Δόγμα Δια­χεί­ρι­σης Κρίσεων (Kriz Yönetimi):

1 Εάν ένα κράτος δεν έχει καλά οργα­νω­μένο το σύστημα πλη­ρο­φο­ριών του, δεν θα μπο­ρέ­σει να επι­βιώ­σει. Η άποψη αυτή ανα­γρά­φε­ται στο βιβλίο του Τούρκου Aziz Yakin με τίτλο: «İstihbarat, Casusluk ve Casuslukla Mücadele» («Πλη­ρο­φο­ρίες, Κατα­σκο­πεία και Αντι­κα­τα­σκο­πεία»), που εκδό­θηκε από τη Διπλω­μα­τική Ακα­δη­μία του τουρ­κι­κού υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών.

Για τον λόγο αυτόν η επα­να­ξιο­λό­γηση του συστή­μα­τος των εθνικών πλη­ρο­φο­ριών της χώρας μας θα συνέ­βαλλε σημα­ντικά αφενός στην εξά­λειψη των παθο­γε­νειών του, αφε­τέ­ρου στον καλύ­τερο συντο­νι­σμό και τον πιο απο­τε­λε­σμα­τικό έλεγχο των συνερ­γα­ζό­με­νων φορέων σε θέματα πλη­ρο­φο­ριών. Άλλωστε ο συντο­νι­σμός απο­βλέ­πει στην απο­δο­τι­κό­τητα, ενώ ο έλεγχος εξα­σφα­λί­ζει τόσο τη νομι­μό­τητα των ενερ­γειών όσο και την υπέρ­βαση των ψυχο­λο­γι­κών εμπο­δίων όταν θα απαι­τη­θούν ενέρ­γειες που θα λει­τουρ­γούν στα όρια της νομι­μό­τη­τας.

2 Η αλλη­λε­πί­δραση και η σύνθετη σχέση που υπάρχει μεταξύ πολι­τι­κών, στρα­τιω­τι­κών, τεχνο­λο­γι­κών, οικο­νο­μι­κών, πολι­τι­στι­κών και θρη­σκευ­τι­κών παρα­γό­ντων απαι­τούν:

♦ Πρώτον, τον πλήρη εναρ­μο­νι­σμό των αμυ­ντι­κών αντα­να­κλα­στι­κών της κυβέρ­νη­σης με το νέο περι­βάλ­λον συμ­βα­τι­κών ή ασύμ­με­τρων απειλών που στρέ­φε­ται κατά της εθνικής ασφά­λειας και των εθνικών συμ­φε­ρό­ντων της χώρας μας και τις δυνα­τό­τη­τες που αυτές οι απειλές έχουν.

♦ Δεύ­τε­ρον, την υιο­θέ­τηση μιας ευρείας αντί­λη­ψης αντι­με­τώ­πι­σης των απειλών, κατά βάση μέσω της πρό­λη­ψης και της απο­τρο­πής, υιο­θε­τώ­ντας ένα δόγμα που θα εστιά­ζε­ται στην επί­δραση επί της θέλησης και των δυνα­το­τή­των του αντι­πά­λου.

3 Τα κύρια χαρα­κτη­ρι­στικά μιας κρίσης είναι η απειλή, ο χρόνος εκδή­λω­σης και ο αιφ­νι­δια­σμός. Συνεπώς, κατά τη δια­χεί­ριση κρίσεων απαι­τεί­ται ψυχραι­μία, χωρίς κραυγές, υπερ­βο­λές και κιν­δυ­νο­λο­γία, επι­βλη­τι­κό­τητα και ιεραρ­χία, δεδο­μέ­νου ότι δεν θα υπάρχει ούτε συγκε­κρι­μέ­νος τρόπος επί­λυ­σης μιας κρίσης ούτε ο χρόνος και οι επαρ­κείς πλη­ρο­φο­ρίες για να ληφθούν σωστές απο­φά­σεις. Επο­μέ­νως, τα άτομα που θα κληθούν να δια­χει­ρι­στούν μια κρίση θα πρέπει να μπορούν να λάβουν τα μηνύ­ματα όταν αυτή θα πλη­σιά­ζει για να προ­ε­τοι­μα­στούν έγκαιρα και σωστά.

4 Κάθε περι­βάλ­λον έντασης δεν απο­τε­λεί κρίση. Συνεπώς, μια υπέρ­με­τρη – αδι­καιο­λό­γητη ενέρ­γεια ή λήψη στρα­τιω­τι­κών μέτρων από ελλη­νι­κής πλευράς χωρίς να έχει υπάρξει εκ των προ­τέ­ρων σχε­δια­σμός για την απο­τροπή της Άγκυρας να απα­ντή­σει στα μέτρα αυτά θα απο­τε­λέ­σει την αιτία δημιουρ­γίας περι­βάλ­λο­ντος σοβαρής έντασης στον ελλη­νικό θαλάσ­σιο και εναέριο χώρο.

5 Η κρίση δεν έχει πάντα την έννοια της κατα­στρο­φής. Αντί­θετα, με τη λήψη και υλο­ποί­ηση των σωστών απο­φά­σεων, αυτή μπορεί να μετα­τρα­πεί σε ευκαι­ρία προ­ώ­θη­σης των εθνικών συμ­φε­ρό­ντων.