Γκρίζες ζώνες επιδιώκει η Άγκυρα

Την ώρα που η νέα ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση είναι προ­ση­λω­μέ­νη στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις του Eurogroup, η Άγκυ­ρα ανα­κοι­νώ­νει δε­σμεύ­σεις πε­ριο­χών τόσο στο Αι­γαίο όσο και στο Ιόνιο πέ­λα­γος αμ­φι­σβη­τώ­ντας ευ­θέ­ως τα ελ­λη­νι­κά κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα.

Του Χρή­στου Μη­νά­για, τα­ξιάρ­χου ε.α., γε­ω­στρα­τη­γι­κού ανα­λυ­τή και συγ­γρα­φέα (www.geostrategy.gr)

Προ­φα­νώς οι άκρως προ­κλη­τι­κές σχε­δια­ζό­με­νες ενέρ­γειες της Άγκυ­ρας απο­σκο­πούν κυ­ρί­ως στην αξιο­λό­γη­ση της αντί­δρα­σης της νέας ελ­λη­νι­κής κυ­βέρ­νη­σης, στην προ­βο­λή των πά­γιων τουρ­κι­κών διεκ­δι­κή­σε­ων στο Αι­γαίο (και όχι μόνο), καθώς επί­σης και στη στρο­φή τόσο της τουρ­κι­κής κοι­νής γνώ­μης όσο και των τουρ­κι­κών ΜΜΕ προς τα «ελ­λη­νο­τουρ­κι­κά», προ­κει­μέ­νου το δί­δυ­μο Ερ­ντο­γάν – Ντα­βού­το­γλου να αυ­ξή­σει τη δη­μο­τι­κό­τη­τά του εν όψει των επερ­χό­με­νων εκλο­γών του Ιου­νί­ου και «να βάλει κάτω από το χαλί» τα χρό­νια και άλυτα εσω­τε­ρι­κά και πε­ρι­φε­ρεια­κά προ­βλή­μα­τα της χώρας.

Ο αριθ­μός των πε­ριο­χών, τα όριά τους, καθώς και οι χρό­νοι δέ­σμευ­σής τους, που πα­ρου­σιά­ζο­νται στους δη­μο­σιευό­με­νους χάρ­τες, θα μπο­ρού­σαν να χα­ρα­κτη­ρι­στούν ως «πρω­τό­γνω­ρη τουρ­κι­κή επι­θε­τι­κό­τη­τα», η οποία φέρ­νει στη μνήμη μας την κρίση των Ιμίων ανα­φο­ρι­κά με τρία χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά της: τον χρόνο εκ­δή­λω­σης, την εν­δε­χό­με­νη απει­λή και τον αιφ­νι­δια­σμό. Εξάλ­λου επι­βε­βαιώ­νε­ται άλλη μια φορά ότι η Άγκυ­ρα, προ­κει­μέ­νου να προ­ω­θή­σει τα τουρ­κι­κά συμ­φέ­ρο­ντα, επι­λέ­γει να κι­νη­θεί εκτός του πλαι­σί­ου της διε­θνούς νο­μι­μό­τη­τας. Επι­πρό­σθε­τα επι­βε­βαιώ­νε­ται ότι το πα­ρα­πλα­νη­τι­κό δόγμα Ντα­βού­το­γλου περί «μη­δε­νι­κών προ­βλη­μά­των της Τουρ­κί­ας με τους γεί­το­νές της» πα­γιώ­νε­ται ως «δόγμα πολ­λα­πλών πε­ρι­φε­ρεια­κών προ­βλη­μά­των», καθώς οι σχέ­σεις της Τουρ­κί­ας με το σύ­νο­λο των γει­τό­νων της έχουν κα­τα­στεί συ­γκρου­σια­κές και συ­νι­στούν μεί­ζο­να απει­λή.

Φυ­σι­κά, τούτο ήταν ανα­με­νό­με­νο διότι πρό­κει­ται για δόγμα το οποίο στη­ρί­χθη­κε σε τρεις αρχές: τον εθνι­κι­σμό, τον συ­ντη­ρη­τι­σμό και τον ισλα­μι­σμό. Άλ­λω­στε δεν είναι τυ­χαίο ότι άρ­χι­σαν οι αμ­φι­σβη­τή­σεις του δόγ­μα­τος αυτού, με πρό­σφα­τη αυτήν του Τούρ­κου συγ­γρα­φέα Ümit Kivanç, ο οποί­ος ανα­φέ­ρει ότι το Στρα­τη­γι­κό Βάθος του Ντα­βού­το­γλου δεν είναι κα­θό­λου βαθύ – απε­να­ντί­ας είναι αβα­θές.

Ελ­λά­δα… γιοκ

Σύμ­φω­να με ανα­κοι­νώ­σεις της Γε­ω­γρα­φι­κής – Υδρο­γρα­φι­κής – Ωκε­α­νο­γρα­φι­κής Διεύ­θυν­σης των Τουρ­κι­κών Ναυ­τι­κών Δυ­νά­με­ων που δη­μο­σιεύ­θη­καν στην επί­ση­μη ιστο­σε­λί­δα της, στις 31.12.2014, στις 24.1.2015 (πα­ρα­μο­νή των ελ­λη­νι­κών εκλο­γών), στις 14.2.2015, στις 21.2.2015, στις 27.2.2015 και στις 28.2.2015, δε­σμεύ­ο­νται για εκτέ­λε­ση πυρών οι πε­ριο­χές που φαί­νο­νται στον Χάρτη 1. Ει­δι­κό­τε­ρα, στις εν λόγω ανα­κοι­νώ­σεις ανα­γρά­φο­νται τα εξής:

♦ Οι πε­ριο­χές Νο 1 και Νο 2 δε­σμεύ­ο­νται από 1.1.2015 έως 31.12.2015 από ώρα 05.00 έως 16.00 για εκτέ­λε­ση πυρών, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων και των Σαβ­βα­το­κύ­ρια­κων. (Σ.Σ.: Η πρώτη δη­μο­σί­ευ­ση πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε στις 31.12.2014 και δεν έχει τρο­πο­ποι­η­θεί μέχρι σή­με­ρα).

♦ Στις πε­ριο­χές Νο 1 και Νο 2 θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν επι­κίν­δυ­νες επι­χει­ρή­σεις μέχρι την 31.12.2015, από ώρα 05.00 έως 16.00. (Σ.Σ.: Η πρώτη δη­μο­σί­ευ­ση πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε την πα­ρα­μο­νή των εκλο­γών στις 24.1.2015 και δεν έχει τρο­πο­ποι­η­θεί μέχρι σή­με­ρα).

♦ Η πε­ριο­χή Νο 4 δε­σμεύ­ε­ται από 1.1.2015 έως 31.12.2015 για εκτέ­λε­ση πυρών κάθε ημέρα πλην Πα­ρα­σκευ­ής, Σαβ­βά­του και Κυ­ρια­κής. (Σ.Σ.: Η πρώτη δη­μο­σί­ευ­ση πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε στις 14.2.2015).

♦ Η πε­ριο­χή Νο 8, με­τα­ξύ Σκύ­ρου, Αγ. Ευ­στρα­τί­ου και Λέ­σβου, δε­σμεύ­θη­κε για εκτέ­λε­ση πυρών από 1.3.2015 έως 31.12.2015. Επι­ση­μαί­νε­ται ότι η πρώτη δη­μο­σί­ευ­ση σε NAVTEX για το έτος 2015 μπο­ρεί να πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε στις 27.2.2015 και στη συ­νέ­χεια να αφαι­ρέ­θη­κε στις 2.3.2015 ύστε­ρα από ελ­λη­νι­κή αντί­δρα­ση, ωστό­σο η πε­ριο­χή αυτή πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται στις μό­νι­μες πε­ριο­χές που δε­σμεύ­ουν οι Τούρ­κοι κάθε έτος, με αριθ­μό 071, από το 2005 μέχρι σή­με­ρα, και θα συ­νε­χί­σουν να τη δε­σμεύ­ουν για όλο το 2015 βάσει του Ετη­σί­ου Προ­γραμ­μα­τι­σμού που δη­μο­σί­ευ­σαν στις 28.2.2015 και ο οποί­ος, σύμ­φω­να με τον Χάρτη 2, δεν έχει τρο­πο­ποι­η­θεί. (Βλ. βι­βλίο: «Απόρ­ρη­τος Φά­κε­λος Τουρ­κία», σελ. 221-222, Χρή­στος Μη­νά­γιας, εκ­δό­σεις Κά­δμος, 2014).

Εκτός τού­του, εντύ­πω­ση προ­κα­λεί το γε­γο­νός ότι, στις 14.2.2015, έπει­τα από με­γά­λο χρο­νι­κό διά­στη­μα, οι Τούρ­κοι δη­μο­σιο­ποί­η­σαν μέσω NAVAREA III, ότι θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν πυρά στις πε­ριο­χές Νο 3, Νο 5, Νο 6 και Νο 7, χωρίς να ανα­γρά­φουν ότι αυτές ανή­κουν στην Ελ­λά­δα, ανα­φέ­ρο­ντας μόνο ότι οι εν λόγω πε­ριο­χές ευ­ρί­σκο­νται στο Αι­γαίο πέ­λα­γος, στο Ιόνιο πέ­λα­γος και στη Με­σό­γειο.

Εν τω με­τα­ξύ, σε αντί­στοι­χες πε­ρι­πτώ­σεις άλλων κρα­τών της Με­σο­γεί­ου και της Μαύ­ρης Θά­λασ­σας, όπως Συρία, Ισ­ρα­ήλ, Τυ­νη­σία, Αλ­γε­ρία, Ου­κρα­νία κ.λπ., οι Τούρ­κοι αφε­νός ανα­γρά­φουν τις πε­ριο­χές, αφε­τέ­ρου πα­ρα­θέ­τουν και τις ονο­μα­σί­ες των κρα­τών στα οποία αυτές ανή­κουν.

Επι­ση­μαί­νε­ται ότι μέχρι το 2005 στις τουρ­κι­κές ανα­κοι­νώ­σεις ανα­γρα­φό­ταν ότι οι πε­ριο­χές Νο 3, Νο 5, Νο 6 και Νο 7 ανή­καν στην Ελ­λά­δα. Συ­νε­πώς, μια πα­ρέμ­βα­ση της Αθή­νας, προ­κει­μέ­νου στις NAVAREA III να ανα­γρά­φε­ται ότι οι εν λόγω πε­ριο­χές ανή­κουν στην Ελ­λά­δα, θα απο­στε­ρή­σει από την Άγκυ­ρα οποια­δή­πο­τε «πο­νη­ρή» σκέψη, ώστε να τις θε­ω­ρεί και να τις προ­βάλ­λει, εμ­μέ­σως, ως γκρί­ζες ζώνες.

Ανα­λυ­τι­κό­τε­ρα:

♦ Η πε­ριο­χή Νο 3, που πε­ρι­λαμ­βά­νει τμήμα του Θερ­μαϊ­κού κόλ­που και της Χαλ­κι­δι­κής, δε­σμεύ­ε­ται από 1.1.2015 έως 31.12.2015 για εκτέ­λε­ση πυρών κάθε μέρα πλην Πα­ρα­σκευ­ής, Σαβ­βά­του και Κυ­ρια­κής.

♦ Η πε­ριο­χή Νο 5 δε­σμεύ­ε­ται από 1.1.2015 έως 31.12.2015 για εκτέ­λε­ση πυρών. Επι­ση­μαί­νε­ται ότι η πε­ριο­χή αυτή, με­τα­ξύ άλλων, πε­ρι­λαμ­βά­νει τον Νότιο Ευ­βοϊ­κό κόλπο, το Στενό Κα­φη­ρέα, απ’ όπου διέρ­χο­νται τα τουρ­κι­κά πο­λε­μι­κά πλοία προ­κα­λώ­ντας εντά­σεις, καθώς επί­σης και το βό­ρειο τμήμα της νήσου Άν­δρου.

♦ Η πε­ριο­χή Νο 6, με­τα­ξύ του Πύρ­γου Ηλεί­ας και της Ζα­κύν­θου, δε­σμεύ­ε­ται από 1.1.2015 έως 31.12. 2015 για εκτέ­λε­ση πυρών κάθε Δευ­τέ­ρα, Τρίτη, Τε­τάρ­τη και Πέμ­πτη, από ώρα 05.00 έως 21.00, καθώς επί­σης κάθε Πα­ρα­σκευή από ώρα 05.00 έως 13.00.

♦ Η πε­ριο­χή Νο 7, βο­ρεί­ως της Κρή­της, δε­σμεύ­ε­ται από 1.1.2015 έως 31.12.2015 για εκτέ­λε­ση πυρών κάθε Τε­τάρ­τη, Πέμ­πτη, Πα­ρα­σκευή και Σάβ­βα­το, από ώρα 05.30 έως τη δύση του ηλίου, ενώ από 1.4.2015 έως 31.10.2015 δεν θα πραγ­μα­το­ποιεί­ται καμία δρα­στη­ριό­τη­τα κάθε Σάβ­βα­το. Επί­σης δύο πε­ριο­χές στην εί­σο­δο του Κόλ­που της Σού­δας, με ακτί­να 1.000 μ. έκα­στη και συ­ντε­ταγ­μέ­νες (35° 32’ 00’’ Β και 24° 13’ 00’’ Α) η πρώτη και (35° 28’ 00’’ Β και 24° 11’ 70’’ Α) η δεύ­τε­ρη, απο­τε­λούν πεδία στό­χων των πυρών που θα εκτε­λε­στούν.

Πέραν των πα­ρα­πά­νω, κρί­νε­ται σκό­πι­μο να επι­ση­μαν­θεί ότι οι Τούρ­κοι από τις 31.12.2014 μέχρι σή­με­ρα διεύ­ρυ­ναν έτι πε­ραι­τέ­ρω την κά­λυ­ψη του Αι­γαί­ου με πε­ριο­χές διε­ξα­γω­γής ασκή­σε­ων και εκτέ­λε­σης πυρών. Τούτο απο­τυ­πώ­νε­ται ευ­κρι­νώς στον Χάρτη 2.

Επί­δει­ξη ισχύ­ος

Επι­πρό­σθε­τα, στις 17 και 18.12. 2014, διε­ξή­χθη στη Μαύρη Θά­λασ­σα και στον Μαρ­μα­ρά η τουρ­κι­κή Δια­κλα­δι­κή Άσκη­ση Διοί­κη­σης και Ελέγ­χου Ενα­ε­ρί­ου Χώρου με τη συμ­με­το­χή στρα­τη­γεί­ων και μο­νά­δων του Στρα­τού Ξηράς, του Πο­λε­μι­κού Ναυ­τι­κού και της Πο­λε­μι­κής Αε­ρο­πο­ρί­ας, με σκοπό την εξέ­τα­ση των δια­δι­κα­σιών διοί­κη­σης και ελέγ­χου του ενα­ε­ρί­ου χώρου, τη δια­κλα­δι­κή συ­νερ­γα­σία των μέσων αντια­ε­ρο­πο­ρι­κής άμυ­νας, καθώς επί­σης την εκ­παί­δευ­ση του προ­σω­πι­κού στις δια­δι­κα­σί­ες αε­ρά­μυ­νας και αντια­ε­ρο­πο­ρι­κών βολών.

Στη συ­νέ­χεια, από 7 έως 13.2.2015, πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε η άσκη­ση «Volkan» («Ηφαί­στειο»), στην οποία συμ­με­τεί­χε το σύ­νο­λο των σχη­μα­τι­σμών μάχης και σχη­μα­τι­σμών υπο­στη­ρί­ξε­ως της τουρ­κι­κής πο­λε­μι­κής αε­ρο­πο­ρί­ας. Ο κύ­ριος σκο­πός της άσκη­σης ήταν η διοί­κη­ση, ο έλεγ­χος και ο συ­ντο­νι­σμός μιας με­γά­λης κλί­μα­κας αε­ρο­πο­ρι­κής επι­χεί­ρη­σης από μια διοί­κη­ση και συ­γκε­κρι­μέ­να τη νε­ο­συ­γκρο­τη­θεί­σα Διοί­κη­ση Πο­λε­μι­κής Αε­ρο­πο­ρι­κής Δύ­να­μης και Αντια­ε­ρο­πο­ρι­κής Αντι­πυ­ραυ­λι­κής Άμυ­νας.

Ας ση­μειω­θεί ακόμη ότι οι ασκή­σεις που προ­α­να­φέρ­θη­καν αφο­ρού­σαν αφε­νός την επί­δει­ξη ισχύ­ος των τουρ­κι­κών αε­ρο­πο­ρι­κών δυ­νά­με­ων, αφε­τέ­ρου τον επι­χει­ρη­σια­κό έλεγ­χο αυτών μετά την ανα­διορ­γά­νω­σή τους που ανα­κοι­νώ­θη­κε τον Αύ­γου­στο του 2014. Αν βέ­βαια, μαζί με όλα αυτά, συ­νυ­πο­λο­γι­στεί ότι στις 25.2.2015 οι Τούρ­κοι δη­μο­σιο­ποί­η­σαν την ολο­κλή­ρω­ση των ελέγ­χων απο­δο­χής πυ­ραύ­λων με βε­λη­νε­κές 300 χλμ. και την έναρ­ξη πα­ρά­δο­σης αυτών στις ένο­πλες δυ­νά­μεις της χώρας τους, τότε η τουρ­κι­κή επί­δει­ξη ισχύ­ος προ­σλαμ­βά­νει ιδιαί­τε­ρες δια­στά­σεις. (Βλ. βι­βλίο: «Τουρ­κι­κές Ένο­πλες Δυ­νά­μεις και Εξο­πλι­σμοί», σελ. 54-58 και 66-74, Χρή­στος Μη­νά­γιας, εκ­δό­σεις Κά­δμος, 2014).

Μια άλλη ση­μα­ντι­κή και ιδιαί­τε­ρα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κή αλ­λα­γή στην προ­κλη­τι­κό­τη­τα της Άγκυ­ρας απο­τε­λεί η πτήση που πραγ­μα­το­ποί­η­σε στις 17.2.2015 ο αρ­χη­γός της τουρ­κι­κής Πο­λε­μι­κής Αε­ρο­πο­ρί­ας πτέ­ραρ­χος Ακίν Οζ­τούρκ, ως επι­κε­φα­λής σμή­νους οκτώ αε­ρο­σκα­φών F-16, από το Μπα­μπα­κλέ (βο­ρεί­ως της Λέ­σβου) μέχρι το Κας (βο­ρειο­α­να­το­λι­κά Κα­στε­λό­ρι­ζου).

Έρευ­νες στο Αι­γαίο

Ει­δι­κό­τε­ρα, η πτήση αυτή πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε στον διε­θνή ενα­έ­ριο χώρο του Αι­γαί­ου, εντός του FIR Αθη­νών, σε από­στα­ση έξι ναυ­τι­κών μι­λί­ων από τα νησιά Λέ­σβος, Χίος, Ψαρά, Ικα­ρία, Λέρος, Κως και Ρόδος, σε ύψος 150 μέ­τρων, δια­νύ­ο­ντας 740 χλμ. σε 50 λεπτά. Για το θέμα αυτό, το τουρ­κι­κό Γε­νι­κό Επι­τε­λείο Ενό­πλων Δυ­νά­με­ων γνω­στο­ποί­η­σε ότι η πτήση ήταν εκ­παι­δευ­τι­κή και πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε για να δια­φυ­λα­χθούν τα εθνι­κά δι­καιώ­μα­τα και συμ­φέ­ρο­ντα της Τουρ­κί­ας στο Αι­γαίο.

Ακο­λού­θως, στις 21.2.2015, η Γε­ω­γρα­φι­κή – Υδρο­γρα­φι­κή – Ωκε­α­νο­γρα­φι­κή Διεύ­θυν­ση των Τουρ­κι­κών Ναυ­τι­κών Δυ­νά­με­ων δη­μο­σιο­ποί­η­σε τον Ετή­σιο Προ­γραμ­μα­τι­σμό των Θα­λασ­σί­ων Ερευ­νών με πλοία επι­στη­μο­νι­κών ερευ­νών για το έτος 2015. Από την ανά­λυ­ση του εν λόγω τουρ­κι­κού κει­μέ­νου προ­κύ­πτει ότι το πλοίο επι­στη­μο­νι­κών ερευ­νών «R/V Koca Piri Reis», από 15 έως 30 Μαΐου 2015, θα πραγ­μα­το­ποι­ή­σει επι­στη­μο­νι­κές έρευ­νες σε 20 πε­ριο­χές του βυθού του Αι­γαί­ου, προ­κει­μέ­νου να κα­τα­νοη­θούν οι κλι­μα­τι­κές αλ­λα­γές που επήλ­θαν στη συ­γκε­κρι­μέ­νη θα­λάσ­σια πε­ριο­χή εδώ και 250.000 έτη.

Το εν λόγω πρό­γραμ­μα ερευ­νών, που ανα­τέ­θη­κε στο τουρ­κι­κό Ιν­στι­τού­το Θα­λασ­σί­ων Επι­στη­μών και Τε­χνο­λο­γί­ας του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Dokuz Eylül Üniversitesi, ξε­κί­νη­σε την 1.1.2014 και θα ολο­κλη­ρω­θεί την 1.1.2017. Μά­λι­στα, το Πα­νε­πι­στή­μιο Memorial University of Newfounland του Κα­να­δά θα συμ­με­τέ­χει στις έρευ­νες των Τούρ­κων, ενώ Κα­να­δοί επι­στή­μο­νες θα επι­βαί­νουν στο πλοίο «R/V Koca Piri Reis».

Η σπου­δαιό­τη­τα των ερευ­νών αυτών για την ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά εστιά­ζε­ται στο γε­γο­νός ότι, εκτός της πα­ρου­σί­ας Κα­να­δών επι­στη­μό­νων, αυτές θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν με έναν ει­δι­κό εξο­πλι­σμό, ο οποί­ος απο­τε­λεί­ται από ένα έμ­βο­λο το οποίο βυ­θί­ζε­ται στον πυθ­μέ­να της θά­λασ­σας και εξά­γει δείγ­μα­τα των ιζη­μά­των – λάσπη από το βυθό. Η δια­δι­κα­σία λήψης των δειγ­μά­των και οι σταθ­μοί που θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν οι με­τρή­σεις αμ­φι­σβη­τούν τα ελ­λη­νι­κά κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα στο Αι­γαίο και απει­κο­νί­ζο­νται στον Χάρτη 3.

Ακόμη θα πρέ­πει να ση­μειω­θεί ότι η δρα­στη­ριό­τη­τα αυτή απο­τε­λεί συ­νέ­χεια αντί­στοι­χων ανα­κοι­νώ­σε­ων που δη­μο­σιο­ποι­ή­θη­καν στο πα­ρελ­θόν από την τουρ­κι­κή Γε­ω­γρα­φι­κή – Υδρο­γρα­φι­κή – Ωκε­α­νο­γρα­φι­κή Διεύ­θυν­ση για έρευ­νες που θα πραγ­μα­το­ποιού­νταν τα χρο­νι­κά δια­στή­μα­τα 5-30 Μαρ­τί­ου 2012, 25 Ιου­νί­ου – 20 Ιου­λί­ου 2012 και 20-30 Μαΐου 2014.

Ελ­λη­νι­κή «νίκη» σε… λάθος μάχη

Την εβδο­μά­δα που πέ­ρα­σε το ελ­λη­νι­κό υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών βιά­στη­κε να πι­στω­θεί μια επι­τυ­χία: την από­συρ­ση της τουρ­κι­κής ΝΟΤΑΜ με τη δέ­σμευ­ση με­γά­λου μέ­ρους του Αι­γαί­ου και ελ­λη­νι­κού ενα­έ­ριου χώρου πάνω από τη Λήμνο για ασκή­σεις κατά τη διάρ­κεια όλου του 2015.

Μετά τα ελ­λη­νι­κά δια­βή­μα­τα σε ΝΑΤΟ, Ε.Ε. και διε­θνείς ορ­γα­νι­σμούς η Άγκυ­ρα ανα­δι­πλώ­θη­κε προ­σφέ­ρο­ντας στην Αθήνα μια επι­κοι­νω­νια­κή «νίκη». Από την άλλη πλευ­ρά η… ητ­τη­μέ­νη Τουρ­κία δια­τή­ρη­σε το δι­καί­ω­μά της να πραγ­μα­το­ποιεί ασκή­σεις στον Θερ­μαϊ­κό, στα στενά του Κα­φη­ρέα και στο Κα­τά­κω­λο…

Αν ο στό­χος της Τουρ­κί­ας ήταν να δε­σμεύ­σει για πραγ­μα­το­ποί­η­ση ασκή­σε­ων μια πε­ριο­χή στο κε­ντρι­κό Αι­γαίο η οποία να «ακου­μπά» σε Σκύρο και Λήμνο, τότε η πα­ρέμ­βα­ση του ελ­λη­νι­κού υπουρ­γεί­ου Εξω­τε­ρι­κών την πε­ρα­σμέ­νη βδο­μά­δα ήταν επι­τυ­χής.

Πα­ρα­τη­ρώ­ντας, ωστό­σο, τη γε­νι­κό­τε­ρη τουρ­κι­κή τα­κτι­κή (η οποία πα­ρου­σιά­ζε­ται εκτε­νώς και εμπε­ρι­στα­τω­μέ­να στο τρέ­χον τε­τρα­σέ­λι­δο), βλέ­πει κα­νείς ότι η Άγκυ­ρα από τον Δε­κέμ­βριο του 2014 μέχρι και σή­με­ρα έχει δε­σμεύ­σει οκτώ ακόμη θα­λάσ­σιους χώ­ρους, εκ των οποί­ων οι τρεις αξί­ζει να επα­να­λά­βου­με ότι βρί­σκο­νται στις εξής πε­ριο­χές: Θερ­μαϊ­κό – Χαλ­κι­δι­κή, Νότιο Ευ­βοϊ­κό – Στενά Κα­φη­ρέα και με­τα­ξύ ακτών Πύρ­γου Ηλεί­ας και Ζα­κύν­θου!!!

Καθώς για αυτές τις τουρ­κι­κές ανα­κοι­νώ­σεις (NOTAM) η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση δεν έκανε καμία δια­μαρ­τυ­ρία, δη­μιουρ­γεί­ται η εντύ­πω­ση ότι η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση ανα­γνω­ρί­ζει το δι­καί­ω­μα των τουρ­κι­κών ενό­πλων δυ­νά­με­ων να ασκού­νται έξω από τη Θεσ­σα­λο­νί­κη, το Σού­νιο και το Κα­τά­κω­λο…

Συ­μπέ­ρα­σμα: Αυτό που λένε οι Τούρ­κοι (και) στη νέα ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση είναι «συμ­φω­νή­στε να με­τριά­σου­με από κοι­νού τις δρα­στη­ριό­τη­τές μας στο Αι­γαίο, δια­φο­ρε­τι­κά θα ασκη­θού­με μόνοι μας έξω από το… Τουρ­κο­λί­μα­νο»…

Οι ύπου­λες επι­διώ­ξεις των Τούρ­κων

Σύμ­φω­να με τον επί­κου­ρο κα­θη­γη­τή του Πα­ντεί­ου Πανε­πι­στη­μί­ου Ευάγ­γε­λο Συ­ρί­γο, που ασχο­λεί­ται με το διε­θνές δί­καιο και την εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή, με κύ­ρια αντι­κεί­με­να το Δί­καιο της Θά­λασ­σας, τις ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις, τα Βαλ­κά­νια και τις μειο­νό­τη­τες, η Τουρ­κία μπο­ρεί να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει μέσω των πα­νε­πι­στη­μί­ων έρευ­νες στα διε­θνή ύδατα του Αι­γαίου για θέ­μα­τα οι­κο­συ­στή­μα­τος και βιο­ποι­κι­λό­τη­τας.

Η έρευ­να μπο­ρεί να πε­ριο­ρι­στεί είτε μόνο σε ύδατα – π.χ. ποιό­τη­τα υδά­των, πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές επι­πτώ­σεις κ.λπ. – (1η πε­ρί­πτω­ση), είτε να επε­κτα­θεί και σε θέ­μα­τα που σχε­τί­ζο­νται με τον βυθό των διε­θνών υδά­των -υφα­λο­κρη­πί­δα – (2η πε­ρί­πτω­ση).

Στην πρώτη πε­ρί­πτω­ση θεωρη­τικώς δεν χρειά­ζε­ται άδεια από την ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά. Αυτό ισχύ­ει για όσο καιρό δεν έχου­με κη­ρύ­ξει ΑΟΖ. Στην πράξη, όμως, και προς αποφυ­γή διε­νέ­ξε­ων, τα κράτη που προ­τί­θε­νται να προ­βούν σε ενέρ­γειες στα υπο­κεί­με­να ύδατα, ζη­τούν σχε­τι­κή άδεια. Αυτό γί­νε­ται διότι είναι τέ­τοια η φύση των ερευ­νών ώστε είναι εξαι­ρε­τι­κά δύ­σκο­λο για το πα­ρά­κτιο κρά­τος να γνω­ρί­ζει εάν το διε­νερ­γούν την έρευ­να σκά­φος θα πε­ριο­ρι­στεί σε δρα­στη­ριό­τη­τες επί των υπερ­κεί­με­νων υδά­των ή θα προ­χω­ρή­σει σε έρευ­νες επί της υφα­λο­κρη­πί­δας.

Για να το ζη­τή­σου­με αυτό, ερμη­νεύ­ου­με το άρθρο 300 της σύμβα­σης που ανα­φέ­ρε­ται στην καλή πί­στη και το άρθρο 87 πα­ρά­γρα­φος 2. Άλλες χώρες, όπως η Ιτα­λία, δεν δί­δουν άδεια, αλλά απαι­τούν εκ των προ­τέ­ρων γνω­στο­ποί­η­ση των ερευ­νών (notification). Εάν κη­ρύ­ξου­με ΑΟΖ, τότε για τις έρευ­νες θα χρειά­ζε­ται άδεια.

2 Στη δεύ­τε­ρη πε­ρί­πτω­ση χρειά­ζε­ται άδεια. Την άδεια χο­ρη­γεί η ΕΧΑΕ (Επι­τρο­πή Χο­ρη­γή­σε­ως Αδειών Ερευ­νών Θα­λάσ­σης), που είναι δι­υ­πουρ­γι­κό όρ­γα­νο και συ­ντο­νί­ζε­ται από το υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών. Σε πε­ρί­πτω­ση που οι έρευ­νες διε­ξά­γο­νται από διε­θνή ορ­γα­νι­σμό, στα όρ­γα­να του οποί­ου συμ­με­τέ­χει η Ελ­λά­δα, δεν χρειά­ζε­ται άδεια. Τεκ­μαί­ρε­ται ότι έχει ενη­με­ρω­θεί από τη συμ­με­το­χή του στον ορ­γα­νι­σμό.

Η πε­ρί­πτω­ση «Explora»

Στο ίδιο πλαί­σιο των τουρ­κι­κών προ­κλή­σε­ων εντάσ­σε­ται και η πρό­σφα­τη δρα­στη­ριό­τη­τα του ιτα­λι­κού πλοί­ου «Explora», το οποίο, μετά την ελ­λη­νι­κή αντί­δρα­ση, στα­μά­τη­σε τις ερ­γα­σί­ες πό­ντι­σης κα­λω­δί­ου και απε­χώ­ρη­σε στις 24.2.2015. Ωστό­σο στις 28.2.2015, οι Τούρ­κοι, εμ­μέ­νο­ντας στην πα­ρα­βα­τι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά τους, ανα­κοί­νω­σαν μέσω NAVAREA III ότι το εν λόγω πλοίο θα πραγ­μα­το­ποι­ή­σει την πό­ντι­ση κα­λω­δί­ου στις πε­ριο­χές που φαί­νο­νται στον Χάρτη 4.

Φυ­σι­κά οι προ­θέ­σεις της Άγκυ­ρας είναι πε­ρισ­σό­τε­ρο από προ­φα­νείς, διότι, μέσω του πλοί­ου «Explora», όχι μόνο αμ­φι­σβη­τεί την ελ­λη­νι­κή υφα­λο­κρη­πί­δα, αλλά προ­χω­ρά ακόμη πε­ρισ­σό­τε­ρο στις ήδη μέχρι τώρα αμ­φι­σβη­τή­σεις της, οι οποί­ες χρο­νο­λο­γι­κά εξε­λίσ­σο­νται ως εξής και φαί­νο­νται στον Χάρτη 5:

♦ Στις 29.11.2007, δύο μήνες μετά τις ελ­λη­νι­κές βου­λευ­τι­κές εκλο­γές της 16 Σε­πτεμ­βρί­ου, το τουρ­κι­κό υπουρ­γείο Ενέρ­γειας και Φυ­σι­κών Πόρων δη­μο­σί­ευ­σε τις πε­ριο­χές ερευ­νών και εκ­με­τάλ­λευ­σης στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο που απει­κο­νί­ζο­νται με κόκ­κι­νο χρώμα.

♦ Στις 17.6.2011, με την Ελ­λά­δα να βρί­σκε­ται σε πο­λι­τι­κή και οι­κο­νο­μι­κή αστά­θεια εν όψει της ψή­φι­σης του με­σο­πρό­θε­σμου, προ­στέ­θη­καν οι πε­ριο­χές ερευ­νών που απει­κο­νί­ζο­νται με πρά­σι­νο χρώμα.

♦ Στις 20.1.2012, ενώ η Ελ­λά­δα είχε ει­σέλ­θει σε πα­ρα­τε­τα­μέ­νη προ­ε­κλο­γι­κή πε­ρί­ο­δο, προ­στέ­θη­καν οι πε­ριο­χές ερευ­νών που απει­κο­νί­ζο­νται με κί­τρι­νο χρώμα.

Την πα­ρού­σα πε­ρί­ο­δο, με το πλοίο «Explora», η Τουρ­κία επι­διώ­κει να αμ­φι­σβη­τή­σει τη θα­λάσ­σια πε­ριο­χή ανα­το­λι­κά και νότια της Κρή­της, της Κάσου, της Καρ­πά­θου και της Ρόδου προ­κει­μέ­νου να ολο­κλη­ρω­θούν οι επι­διώ­ξεις της, οι οποί­ες απει­κο­νί­ζο­νται στον Χάρτη 6. (Βλ. βι­βλίο: «Απόρ­ρη­τος Φά­κε­λος Τουρ­κία», σελ. 92-116, Χρή­στος Μη­νά­γιας, εκ­δό­σεις Κά­δμος, 2014).

Κρίση ή έντα­ση επι­διώ­κει η Τουρ­κία;

Με την εί­σο­δο του 2015 η Τουρ­κία φαί­νε­ται να βρί­σκε­ται ενώ­πιον πολύ σο­βα­ρών κοι­νω­νι­κών, πο­λι­τι­κών και οι­κο­νο­μι­κών κιν­δύ­νων. Επί­σης τα προ­βλή­μα­τα που αντι­με­τω­πί­ζει η Άγκυ­ρα σε διε­θνές και πε­ρι­φε­ρεια­κό επί­πε­δο είναι πι­θα­νόν να αλ­λά­ξουν τις πο­λυ­διά­στα­τες ισορ­ρο­πί­ες της εσω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής της χώρας και να πλή­ξουν την αλα­ζο­νι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά του προ­έ­δρου της Δη­μο­κρα­τί­ας Ταγίπ Ερ­ντο­γάν. Οι ισορ­ρο­πί­ες αυτές αφο­ρούν τις σχέ­σεις Τούρ­κων – Κούρ­δων, σου­νι­τών – αλε­βη­τών, κυ­βέρ­νη­σης – κομ­μά­των αντι­πο­λί­τευ­σης και ισλα­μι­στών – κε­μα­λι­στών.

Επι­πλέ­ον, ο Ερ­ντο­γάν αφε­νός προ­σπα­θεί να συ­σπει­ρώ­σει το κόμμα του, αφε­τέ­ρου έχει στόχο να δια­τη­ρή­σει το προ­φίλ ενός ισχυ­ρού πα­ρά­γο­ντα της εσω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής, προ­κει­μέ­νου να απο­φευ­χθεί ο κίν­δυ­νος απο­δυ­νά­μω­σης και απο­μό­νω­σής του στο προ­ε­δρι­κό μέ­γα­ρο.

Πέραν αυτού, με δε­δο­μέ­νο ότι οι Ηνω­μέ­νες Πο­λι­τεί­ες θα ήθε­λαν να δουν τον Αχμέτ Ντα­βού­το­γλου ως έναν πα­ρά­γο­ντα είτε προ­ώ­θη­σης είτε ανο­χής των συμ­φε­ρό­ντων τους στη Μέση Ανα­το­λή, ο Ερ­ντο­γάν θε­ω­ρεί ότι ένας πρω­θυ­πουρ­γός σύμ­φω­νος με τα κε­λεύ­σμα­τα των Αμε­ρι­κα­νών θα απο­τε­λέ­σει ση­μα­ντι­κό πο­λι­τι­κό κίν­δυ­νο γι’ αυτόν. Για τον λόγο αυτόν θα συ­νε­χί­σει να συ­μπε­ρι­φέ­ρε­ται πο­λι­τι­κά είτε ως πρω­θυ­πουρ­γός είτε ως υπουρ­γός, είτε ακόμη και ως δή­μαρ­χος, εφό­σον αυτός το κρί­νει σκό­πι­μο.

Συ­νε­πώς, με δε­δο­μέ­νο ότι ο Ερ­ντο­γάν αυ­ξά­νει πάντα την ισχύ του μετά τη δη­μιουρ­γία κά­ποιας κρί­σης, είτε στο εσω­τε­ρι­κό της χώρας είτε στο εξω­τε­ρι­κό, θα πρέ­πει να λη­φθεί υπόψη το εν­δε­χό­με­νο προ­σπά­θειας ενερ­γο­ποί­η­σης των εθνι­κι­στι­κών αντα­να­κλα­στι­κών των Τούρ­κων υπέρ της κυ­βέρ­νη­σής τους, μέσω κά­ποιας εξα­γω­γής της κρί­σης προς την Ελ­λά­δα και την Κύπρο.

Σαφώς, πε­ρισ­σό­τε­ρες πι­θα­νό­τη­τες συ­γκε­ντρώ­νει η επι­δί­ω­ξη δη­μιουρ­γί­ας κρί­σης πε­ριο­ρι­σμέ­νης κλί­μα­κας, εντο­πι­σμέ­νης σε συ­γκε­κρι­μέ­νη πε­ριο­χή, που προ­φα­νώς θα προ­βάλ­λει διε­θνώς τις τουρ­κι­κές διεκ­δι­κή­σεις στο Αι­γαίο και την Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο. Επί­σης, με δε­δο­μέ­νο ότι η Τουρ­κία ευ­ρί­σκε­ται σε προ­ε­κλο­γι­κή πε­ρί­ο­δο, εκτι­μά­ται ότι μέχρι τις εκλο­γές του Ιου­νί­ου 2015 θα πρέ­πει να υπάρ­χει σχε­τι­κή εγρή­γορ­ση από ελ­λη­νι­κής πλευ­ράς.

Χρειά­ζε­ται προ­ε­τοι­μα­σία

Είναι προ­φα­νές ότι το επό­με­νο χρο­νι­κό διά­στη­μα η Άγκυ­ρα θα θε­λή­σει να δια­πι­στώ­σει τις ανο­χές της νέας ελ­λη­νι­κής κυ­βέρ­νη­σης ένα­ντι της τουρ­κι­κής προ­κλη­τι­κό­τη­τας και συ­γκε­κρι­μέ­να εάν ο σκο­πός, οι προ­θέ­σεις, η απο­φα­σι­στι­κό­τη­τα και η υπο­στή­ρι­ξη της εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής της είναι απρό­βλε­πτοι, ενώ δεν θα πρέ­πει να απο­κλει­σθεί το εν­δε­χό­με­νο οι Τούρ­κοι να επι­διώ­ξουν την αυ­θαί­ρε­τη επι­βο­λή τε­τε­λε­σμέ­νων σε συ­γκε­κρι­μέ­νες πε­ριο­χές.

Γί­νε­ται λοι­πόν αντι­λη­πτό ότι επι­βάλ­λε­ται μια σο­βα­ρή προ­ε­τοι­μα­σία για αντι­με­τώ­πι­ση μιας εν­δε­χό­με­νης ελ­λη­νο­τουρ­κι­κής κρί­σης με υπαι­τιό­τη­τα της Άγκυ­ρας. Για τον λόγο αυτόν κρί­νε­ται σκό­πι­μο να πα­ρα­τε­θούν οι ακό­λου­θες σκέ­ψεις που κατά βάση στη­ρί­ζο­νται στο τουρ­κι­κό Δόγμα Δια­χεί­ρι­σης Κρί­σε­ων (Kriz Yönetimi):

1 Εάν ένα κρά­τος δεν έχει καλά ορ­γα­νω­μέ­νο το σύ­στη­μα πλη­ρο­φο­ριών του, δεν θα μπο­ρέ­σει να επι­βιώ­σει. Η άποψη αυτή ανα­γρά­φε­ται στο βι­βλίο του Τούρ­κου Aziz Yakin με τίτλο: «İstihbarat, Casusluk ve Casuslukla Mücadele» («Πλη­ρο­φο­ρί­ες, Κα­τα­σκο­πεία και Αντι­κα­τα­σκο­πεία»), που εκ­δό­θη­κε από τη Δι­πλω­μα­τι­κή Ακα­δη­μία του τουρ­κι­κού υπουρ­γεί­ου Εξω­τε­ρι­κών.

Για τον λόγο αυτόν η επα­να­ξιο­λό­γη­ση του συ­στή­μα­τος των εθνι­κών πλη­ρο­φο­ριών της χώρας μας θα συ­νέ­βαλ­λε ση­μα­ντι­κά αφε­νός στην εξά­λει­ψη των πα­θο­γε­νειών του, αφε­τέ­ρου στον κα­λύ­τε­ρο συ­ντο­νι­σμό και τον πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κό έλεγ­χο των συ­νερ­γα­ζό­με­νων φο­ρέ­ων σε θέ­μα­τα πλη­ρο­φο­ριών. Άλ­λω­στε ο συ­ντο­νι­σμός απο­βλέ­πει στην απο­δο­τι­κό­τη­τα, ενώ ο έλεγ­χος εξα­σφα­λί­ζει τόσο τη νο­μι­μό­τη­τα των ενερ­γειών όσο και την υπέρ­βα­ση των ψυ­χο­λο­γι­κών εμπο­δί­ων όταν θα απαι­τη­θούν ενέρ­γειες που θα λει­τουρ­γούν στα όρια της νο­μι­μό­τη­τας.

2 Η αλ­λη­λε­πί­δρα­ση και η σύν­θε­τη σχέση που υπάρ­χει με­τα­ξύ πο­λι­τι­κών, στρα­τιω­τι­κών, τε­χνο­λο­γι­κών, οι­κο­νο­μι­κών, πο­λι­τι­στι­κών και θρη­σκευ­τι­κών πα­ρα­γό­ντων απαι­τούν:

♦ Πρώ­τον, τον πλήρη εναρ­μο­νι­σμό των αμυ­ντι­κών αντα­να­κλα­στι­κών της κυ­βέρ­νη­σης με το νέο πε­ρι­βάλ­λον συμ­βα­τι­κών ή ασύμ­με­τρων απει­λών που στρέ­φε­ται κατά της εθνι­κής ασφά­λειας και των εθνι­κών συμ­φε­ρό­ντων της χώρας μας και τις δυ­να­τό­τη­τες που αυτές οι απει­λές έχουν.

♦ Δεύ­τε­ρον, την υιο­θέ­τη­ση μιας ευ­ρεί­ας αντί­λη­ψης αντι­με­τώ­πι­σης των απει­λών, κατά βάση μέσω της πρό­λη­ψης και της απο­τρο­πής, υιο­θε­τώ­ντας ένα δόγμα που θα εστιά­ζε­ται στην επί­δρα­ση επί της θέ­λη­σης και των δυ­να­το­τή­των του αντι­πά­λου.

3 Τα κύρια χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά μιας κρί­σης είναι η απει­λή, ο χρό­νος εκ­δή­λω­σης και ο αιφ­νι­δια­σμός. Συ­νε­πώς, κατά τη δια­χεί­ρι­ση κρί­σε­ων απαι­τεί­ται ψυ­χραι­μία, χωρίς κραυ­γές, υπερ­βο­λές και κιν­δυ­νο­λο­γία, επι­βλη­τι­κό­τη­τα και ιε­ραρ­χία, δε­δο­μέ­νου ότι δεν θα υπάρ­χει ούτε συ­γκε­κρι­μέ­νος τρό­πος επί­λυ­σης μιας κρί­σης ούτε ο χρό­νος και οι επαρ­κείς πλη­ρο­φο­ρί­ες για να λη­φθούν σω­στές απο­φά­σεις. Επο­μέ­νως, τα άτομα που θα κλη­θούν να δια­χει­ρι­στούν μια κρίση θα πρέ­πει να μπο­ρούν να λά­βουν τα μη­νύ­μα­τα όταν αυτή θα πλη­σιά­ζει για να προ­ε­τοι­μα­στούν έγκαι­ρα και σωστά.

4 Κάθε πε­ρι­βάλ­λον έντα­σης δεν απο­τε­λεί κρίση. Συ­νε­πώς, μια υπέρ­με­τρη – αδι­καιο­λό­γη­τη ενέρ­γεια ή λήψη στρα­τιω­τι­κών μέ­τρων από ελ­λη­νι­κής πλευ­ράς χωρίς να έχει υπάρ­ξει εκ των προ­τέ­ρων σχε­δια­σμός για την απο­τρο­πή της Άγκυ­ρας να απα­ντή­σει στα μέτρα αυτά θα απο­τε­λέ­σει την αιτία δη­μιουρ­γί­ας πε­ρι­βάλ­λο­ντος σο­βα­ρής έντα­σης στον ελ­λη­νι­κό θα­λάσ­σιο και ενα­έ­ριο χώρο.

5 Η κρίση δεν έχει πάντα την έν­νοια της κα­τα­στρο­φής. Αντί­θε­τα, με τη λήψη και υλο­ποί­η­ση των σω­στών απο­φά­σε­ων, αυτή μπο­ρεί να με­τα­τρα­πεί σε ευ­και­ρία προ­ώ­θη­σης των εθνι­κών συμ­φε­ρό­ντων.