Οι αριθμοί πίσω από τη λάμψη των Οσκαρ

Ο πυρετός χτυπάει «κόκκινο» στο Χόλι­γουντ ενόψει της απο­ψι­νής 87ης απο­νο­μής των Οσκαρ. Αγνωστο εάν και φέτος στην κατά παρά­δοση υπέρ­λα­μπρη τελετή την παρά­σταση θα κλέψουν τα selfies των δια­σή­μων ή τα χάπε­νιγκς με πίτσες. Η δημιουρ­γική φαντα­σία, που έφτασε σε σημείο σου­ρε­α­λι­στι­κής… εκτρο­πής, κρί­νο­ντας από το «Birdman» και το «Ξενο­δο­χείο Grand Budapest», συνα­γω­νί­ζε­ται αλη­θι­νές ιστο­ρίες: βιο­γρα­φίες σπου­δαίων επι­στη­μό­νων, όπως του Στίβεν Χόκινγκ («H θεωρία των πάντων») και του Αλαν Τιού­ριγκ («Το παι­χνίδι της μίμησης»), αλλά και αμφι­λε­γό­με­νων σύγ­χρο­νων Αμε­ρι­κα­νών ηρώων όπως ο υπαρ­κτός «Ελεύ­θε­ρος σκο­πευ­τής» Κρις Κάιλ.

Η στα­τι­στική, πάντως, προ­σγειώ­νει και τα φετινά Οσκαρ σε μια πραγ­μα­τι­κό­τητα πιο πεζή από αυτήν που φωτί­ζουν οι προ­βο­λείς ή δια­φη­μί­ζουν τα πρω­το­σέ­λιδα. Η βιτρίνα της 87ης απο­νο­μής, οι επτά παρα­γω­γές που αγω­νιούν για το Οσκαρ καλύ­τε­ρης ταινίας, δεν αντι­προ­σω­πεύει την αιχμή της κινη­μα­το­γρα­φι­κής βιο­μη­χα­νίας όπως συνέ­βαινε παλιά. Οι αριθμοί περι­γρά­φουν εύγλωττα μια από­κλιση του ποιο­τι­κού από το εμπο­ρικό, η οποία έχει γίνει κυρί­αρχη τάση κατά την τελευ­ταία δεκα­πε­ντα­ε­τία. Ελά­χι­στες ήταν οι εξαι­ρέ­σεις του κανόνα.

Τα Οσκαρ ήταν ανέ­κα­θεν η πιο ψυχρή και αντι­κει­με­νική εικόνα του Χόλι­γουντ. Εμφα­νί­στη­καν τη χρονιά του μεγάλου κραχ μαζί με τον ομι­λού­ντα κινη­μα­το­γράφο, ως μια χει­ρο­νο­μία που επι­σφρά­γιζε δημο­σίως το new deal ανάμεσα στους Μαι­κή­νες του θεά­μα­τος και στις συντε­χνίες των καλ­λι­τε­χνών και των τεχνι­κών. Στις δεκα­ε­τίες που ακο­λού­θη­σαν, εποχές ανα­γέν­νη­σης και αφη­γη­μα­τι­κής σιγου­ριάς του Χόλι­γουντ παρά τις κάποιες ανα­τα­ρά­ξεις, τα Οσκαρ έγιναν το απόλυτο φετίχ της κινη­μα­το­γρα­φι­κής βιο­μη­χα­νίας. Ηταν, δε, πάντα με τη μεριά των ταινιών που σάρωναν το box office. Η κατά­σταση άρχισε να αλλάζει στη δεκα­ε­τία του ’90, όταν για πρώτη φορά χρειά­στηκε ν’ αγκα­λιά­σουν την πραγ­μα­τική οικο­νο­μία: το πιο δυνα­μικό και δημιουρ­γικό κομμάτι του αμε­ρι­κα­νι­κού κινη­μα­το­γρά­φου, το λεγό­μενο ανε­ξάρ­τητο.

Οι νέες τεχνο­λο­γίες, οι οικο­νο­μίες κλί­μα­κας (multiplex παντού), αλλά και οι εξω­τε­ρι­κές οικο­νο­μίες που έκαναν δυσ­διά­κριτα τα όρια ανάμεσα στο σινεμά και το βιντε­ο­γκέιμ άρχισαν να μετα­τρέ­πουν τον όρο blockbuster σε κινη­μα­το­γρα­φικό είδος. Οι «μικρές» ταινίες, αντί­θετα, ήταν πιο ευέ­λι­κτες και με μικρό­τερο ρίσκο και, το κυριό­τερο, απο­τε­λού­σαν επεν­δύ­σεις που κρά­τη­σαν ζωντανή την πραγ­μα­τική οικο­νο­μία και το έμψυχο υλικό του κινη­μα­το­γρά­φου: τους σενα­ριο­γρά­φους, τους σκη­νο­θέ­τες, τους ηθο­ποιούς, τους φωτο­γρά­φους, τους σκη­νο­γρά­φους. Η στροφή των Οσκαρ προς τους «μικρούς» έγινε κανόνας με την αυγή της χιλιε­τίας. Ο Χάρι Πότερ και ο Κινγκ Κονγκ γέμιζαν τα ταμεία, με εισπρά­ξεις πάνω από 200 εκα­τομ­μύ­ρια δολάρια έκαστος. Το «Crash» των 50 εκα­τομ­μυ­ρίων εισπρά­ξεων, όμως, σήκωνε το βαρύ­τιμο Οσκαρ.

Οι πίνακες του αμε­ρι­κα­νι­κού box office είναι ενδει­κτι­κοί αυτής της εικόνας. Αν παρα­κάμ­ψουμε εμβλη­μα­τι­κούς τίτλους όπως το «Αvatar» και τον «Αρχοντα των δαχτυ­λι­διών», το «Ιnception» και το «Gravity» (ταινίες που ήταν κάτι περισ­σό­τερο από υβρίδια-φούσκες της ψηφια­κής τεχνο­λο­γίας και των οπτικών εφέ), τα προ­ϊ­ό­ντα της βαριάς χολι­γου­ντια­νής βιο­μη­χα­νίας είναι απο­κλει­σμένα ακόμη και από τις υπο­ψη­φιό­τη­τες για Οσκαρ καλύ­τε­ρης ταινίας, σενα­ρίου ή σκη­νο­θε­σίας. Μόνο στις κατη­γο­ρίες των τεχνι­κών βρα­βείων κυριαρ­χούν.

Συγκρί­νο­ντας τα κόστη παρα­γω­γής και τις εισπρά­ξεις

Εχει μεγάλο ενδια­φέ­ρον να δούμε τις επι­δό­σεις στο αμε­ρι­κα­νικό box office των επτά ταινιών, που φέτος είναι υπο­ψή­φιες για το Οσκαρ καλύ­τε­ρης ταινίας. Μια διαφορά 200 εκα­τομ­μυ­ρίων δολα­ρίων χωρίζει τον πρω­το­πόρο «Ελεύ­θερο σκο­πευτή» του Κλιντ Ιστ­γουντ από το συνυ­πο­ψή­φιο «Παι­χνίδι της μίμησης» που ακο­λου­θεί δεύτερο σε εισπρά­ξεις. Καλύ­τερα συμπε­ρά­σματα, όμως, βγαί­νουν από την εικόνα του αμε­ρι­κα­νι­κού τοπ 10: ο «Ελεύ­θε­ρος σκο­πευ­τής» είναι τρίτος, πίσω από τους πρό­σφα­τους «Αγώνες πείνας» και τους «Φύλακες του γαλαξία», σε έναν κατά­λογο γεμάτο blockbuster και animation.

Το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό; Τα φαι­νό­μενα δεν λένε ακριβώς την αλήθεια. Συγκρί­νο­ντας κόστη παρα­γω­γής και εισπρά­ξεις, οι «Αγώνες πείνας» και οι «Φύλακες του γαλαξία» πήγαν καλά. Στοί­χι­σαν 125 και 170 εκατ. αντί­στοιχα, ενώ απέ­φε­ραν 335 και 333 εκατ. Στην αντί­περα όχθη, όμως, μικρο­σκο­πι­κές ταινίες με ποιό­τητα πήγαν καλύ­τερα τηρου­μέ­νων των ανα­λο­γιών. Το «Μεγα­λώ­νο­ντας» κόστισε 4 εκατ. και έχει απο­φέ­ρει μέχρι στιγμής 25 εκατ. ενώ το «Χωρίς μέτρο», κόστους 3,3 εκατ., αγγίζει τα 10 εκατ. σε τζίρο. Αυτή τη δυνα­μική στη­ρί­ζουν τα Οσκαρ, κυρίως με τη στρα­τη­γική τους στην επιλογή υπο­ψη­φίων στην κατη­γο­ρία της καλύ­τε­ρης ταινίας που από το 2010 αυξή­θη­καν και μπορεί να φτάσουν μέχρι και τους δέκα.

Χαρα­κτη­ρι­στική, αν και κάπως δια­φο­ρε­τική είναι και η περί­πτωση του «Ελεύ­θε­ρου σκο­πευτή», ο οποίος κόστισε 59 εκατ. και έχει απο­φέ­ρει μέχρι στιγμής 286 εκατ. δολάρια. Είναι το μονα­δικό από τα blockbuster της χρονιάς που σεβά­στηκε τις κλα­σι­κές αφη­γη­μα­τι­κές παρα­δό­σεις. Κατά­φερε να ξανα­φέ­ρει μαζικά το ενήλικο κοινό στους κινη­μα­το­γρά­φους, ενερ­γο­ποιώ­ντας μάλλον τα πατριω­τικά αντα­να­κλα­στικά των Αμε­ρι­κα­νών.

Οι πίνακες του αμε­ρι­κα­νι­κού box office της τελευ­ταίας δεκα­ε­τίας μας οδηγούν με σιγου­ριά και σε ένα ακόμη συμπέ­ρα­σμα: η συνέ­πεια ανάμεσα στο ποιο­τικό και το εμπο­ρικό έχει μετα­κο­μί­σει από τις ταινίες μυθο­πλα­σίας με ζωντα­νούς ηθο­ποιούς στις ταινίες κινου­μέ­νων σχεδίων. Στην κατη­γο­ρία καλύ­τε­ρου animation τα Οσκαρ βρα­βεύ­ουν σχεδόν πάντα την πιο εμπο­ρική ταινία.

Καθη­με­ρινή