Από τον φακό του Σηφουνάκη στην ψηφιακή προστασία της νησιωτικής αρχιτεκτονικής

• Η ιστο­ρι­κή πο­ρεία από τη δια­τή­ρη­ση της Σύμης το 1971 έως τη σύγ­χρο­νη συ­νερ­γα­σία ΓΓΑΙΝΠ–ΤΕΕ και τα νέα έργα υπο­γειο­ποί­η­σης του ΔΕΔ­ΔΗΕ που ανα­δει­κνύ­ουν ένα νέο μο­ντέ­λο βιώ­σι­μης προ­στα­σί­ας του Αι­γαί­ου

Η γνώ­ρι­μη ει­κό­να του αρ­χι­τέ­κτο­να και πρώην υπουρ­γού Αι­γαί­ου Νίκου Ση­φου­νά­κη, με τη μικρή φω­το­γρα­φι­κή μη­χα­νή στα χέρια, να απα­θα­να­τί­ζει τα αρ­χι­τε­κτο­νι­κά δια­μά­ντια των νη­σιών του Αρ­χι­πε­λά­γους, πα­ρα­μέ­νει χα­ραγ­μέ­νη στη μνήμη όσων τον συ­νά­ντη­σαν στις πε­ριο­δεί­ες του.

Με πάθος για την αρ­χι­τε­κτο­νι­κή φυ­σιο­γνω­μία και την πο­λι­τι­στι­κή συ­νέ­χεια του Αι­γαί­ου, ο κ. Ση­φου­νά­κης υπήρ­ξε από τους πο­λι­τι­κούς που ενερ­γο­ποί­η­σαν σειρά δια­ταγ­μά­των για την προ­στα­σία πα­ρα­δο­σια­κών οι­κι­σμών και τη δια­τή­ρη­ση της αυ­θε­ντι­κής νη­σιω­τι­κής κλη­ρο­νο­μιάς.

Η θε­σμι­κή μέ­ρι­μνα για το νη­σιω­τι­κό τοπίο, ωστό­σο, έχει βα­θιές ρίζες, ακόμη και σε δύ­σκο­λες πε­ριό­δους πο­λι­τι­κής εκτρο­πής. Ήδη από την πε­ρί­ο­δο της 7ετίας, το 1971, η Σύμη ανα­κη­ρύ­χθη­κε ιστο­ρι­κός και δια­τη­ρη­τέ­ος οι­κι­σμός, ύστε­ρα από πρω­το­βου­λί­ες του γνω­στού δι­κη­γό­ρου Γιάν­νη Χα­ρί­του, ο οποί­ος είχε ανα­πτύ­ξει επα­φές με κυ­βερ­νη­τι­κούς πα­ρά­γο­ντες της επο­χής. Κύ­ριος απο­δέ­κτης των προ­σπα­θειών του υπήρ­ξε ο τότε αντι­πρό­ε­δρος και υπουρ­γός Εσω­τε­ρι­κών Στ.Πατ­τα­κός, ενώ σώ­ζε­ται πλού­σια αλ­λη­λο­γρα­φία του κ. Χα­ρί­του. Η επί­ση­μη από­φα­ση, δη­μο­σιευ­μέ­νη στο ΦΕΚ με αριθ­μό 24908 (23 Οκτω­βρί­ου 1971), φέρει την υπο­γρα­φή του υπουρ­γού Πο­λι­τι­σμού Κων­στα­ντί­νου Πα­να­γιω­τά­κη και ανα­φέ­ρει χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά: «Κη­ρύσ­σο­μεν ως ιστο­ρι­κόν τόπον και δια­τη­ρη­τέ­ον μνη­μεί­ον άπαν το αρ­χι­τε­κτο­νι­κόν σύ­νο­λον το πε­ρι­λαμ­βα­νό­με­νον εντός της κω­μο­πό­λε­ως Σύμης […] ως εμ­φα­νί­ζον όλως ιδιαί­τε­ρον ιστο­ρι­κόν και καλ­λι­τε­χνι­κόν εν­δια­φέ­ρον και απο­τε­λούν χρη­σι­μώ­τα­τον στοι­χεί­ον δια την ιστο­ρί­αν της νε­ο­ελ­λη­νι­κής αρ­χι­τε­κτο­νι­κής».

Νέο σχέ­διο Απο­θε­τη­ρί­ου Δια­τη­ρη­τέ­ων Κτι­σμά­των

Πε­ρισ­σό­τε­ρο από μισό αιώνα αρ­γό­τε­ρα, το όραμα για την τεκ­μη­ριω­μέ­νη προ­στα­σία και ανά­δει­ξη της νη­σιω­τι­κής αρ­χι­τε­κτο­νι­κής απο­κτά ψη­φια­κή διά­στα­ση. Πρό­σφα­τα, υπε­γρά­φη Πρω­τό­κολ­λο Συ­νερ­γα­σί­ας ανά­με­σα στον υφυ­πουρ­γό Ναυ­τι­λί­ας και Νη­σιω­τι­κής Πο­λι­τι­κής Στέ­φα­νο Γκίκα, εκ μέ­ρους της Γε­νι­κής Γραμ­μα­τεί­ας Αι­γαί­ου και Νη­σιω­τι­κής Πο­λι­τι­κής (ΓΓΑΙΝΠ), και τον πρό­ε­δρο του Τε­χνι­κού Επι­με­λη­τη­ρί­ου Ελ­λά­δας (ΤΕΕ) Γιώρ­γο Στα­σι­νό. Η συ­νερ­γα­σία αυτή στο­χεύ­ει στη δη­μιουρ­γία ενός Απο­θε­τη­ρί­ου Δια­τη­ρη­τέ­ων Κτι­σμά­των και Οι­κι­στι­κών Συ­νό­λων, που θα συ­γκε­ντρώ­νει, τεκ­μη­ριώ­νει και κα­θι­στά δη­μό­σια προ­σβά­σι­μα τα στοι­χεία για τα δια­τη­ρη­τέα κτή­ρια των νη­σιών. Το έργο εντάσ­σε­ται στο Ετή­σιο Σχέ­διο Δρά­σης της ΓΓΑΙΝΠ, ως μέρος του Ενο­ποι­η­μέ­νου Σχε­δί­ου Κυ­βερ­νη­τι­κής Πο­λι­τι­κής (ΕΣΚΥΠ) 2026. Με τη συ­στη­μα­το­ποί­η­ση και ψη­φιο­ποί­η­ση του πο­λύ­τι­μου αρ­χεί­ου που τη­ρεί­ται στη Διεύ­θυν­ση Πε­ρι­βάλ­λο­ντος της ΓΓΑΙΝΠ, ιδιο­κτή­τες, μη­χα­νι­κοί και δη­μό­σιες υπη­ρε­σί­ες θα μπο­ρούν να έχουν άμεση, δια­φα­νή και εύ­χρη­στη πρό­σβα­ση στις πλη­ρο­φο­ρί­ες. Η πρω­το­βου­λία δεν πε­ριο­ρί­ζε­ται μόνο στη διοι­κη­τι­κή διευ­κό­λυν­ση· επι­διώ­κει να ανα­δεί­ξει τον αρ­χι­τε­κτο­νι­κό πλού­το των νη­σιών και να θέσει βά­σεις για ενιαία πο­λι­τι­κή προ­στα­σί­ας και βιώ­σι­μης ανά­πτυ­ξης του νη­σιω­τι­κού χώρου. «Η κα­τα­γρα­φή, δια­τή­ρη­ση, προ­στα­σία και ανά­δει­ξη του πλού­του των δια­τη­ρη­τέ­ων κτι­σμά­των και των πα­ρα­δο­σια­κών οι­κι­σμών των νη­σιών μας συ­νι­στά πο­λύ­τι­μο ερ­γα­λείο για τη δια­τή­ρη­ση της πο­λι­τι­στι­κής και αρ­χι­τε­κτο­νι­κής μας κλη­ρο­νο­μιάς» δή­λω­σε ο υφυ­πουρ­γός Στέ­φα­νος Γκί­κας. Από την πλευ­ρά του, ο γε­νι­κός γραμ­μα­τέ­ας Αι­γαί­ου και Νη­σιω­τι­κής Πο­λι­τι­κής Μα­νώ­λης Κου­του­λά­κης ση­μεί­ω­σε: «Η ενί­σχυ­ση της νη­σιω­τι­κής πο­λι­τι­κής απαι­τεί τεκ­μη­ρί­ω­ση, συ­νέρ­γειες και συ­στη­μα­τι­κό σχε­δια­σμό. Δη­μιουρ­γού­με μία στα­θε­ρή βάση συ­νερ­γα­σί­ας για την προ­στα­σία και ανά­δει­ξη της ταυ­τό­τη­τας των νη­σιών μας». Ενώ ο πρό­ε­δρος του ΤΕΕ Γιώρ­γος Στα­σι­νός υπο­γράμ­μι­σε: «Η αξία των νη­σιών του Αι­γαί­ου για την Ελ­λά­δα είναι αυ­το­νό­η­τη. Η συ­νερ­γα­σία μας με το Υπουρ­γείο Ναυ­τι­λί­ας και Νη­σιω­τι­κής Πο­λι­τι­κής απο­σκο­πεί στην προ­στα­σία του αρ­χι­τε­κτο­νι­κού πλού­του της χώρας».

Υπο­γειο­ποί­η­ση κα­λω­δί­ων από τον ΔΕΔ­ΔΗΕ

Στο πνεύ­μα αυτής της ολι­στι­κής προ­σέγ­γι­σης προ­στα­σί­ας του νη­σιω­τι­κού το­πί­ου, ση­μα­ντι­κή είναι και η δου­λειά που βρί­σκε­ται σε εξέ­λι­ξη από τον ΔΕΔ­ΔΗΕ για την υπο­γειο­ποί­η­ση των κα­λω­δί­ων με­σαί­ας και υψη­λής τάσης στα νησιά. Ήδη έχουν ολο­κλη­ρω­θεί τμή­μα­τα όπως στα Νοι­κιά της Νι­σύ­ρου, έχει προ­χω­ρή­σει η πρώτη φάση στους Λει­ψούς, ενώ βρί­σκο­νται σε εξέ­λι­ξη έργα σε πε­ριο­χές όπως Αρ­με­ός, Μυρ­τιές και Μα­σού­ρι στην Κά­λυ­μνο, καθώς και σε άλλα νησιά των Δω­δε­κα­νή­σων. Οι πα­ρεμ­βά­σεις αυτές, πέρα από την ενερ­γεια­κή ασφά­λεια, συμ­βάλ­λουν κα­θο­ρι­στι­κά στη δια­τή­ρη­ση της αι­σθη­τι­κής και μορ­φο­λο­γι­κής κα­θα­ρό­τη­τας των νη­σιω­τι­κών οι­κι­σμών, προ­στα­τεύ­ο­ντας το φυ­σι­κό και αρ­χι­τε­κτο­νι­κό τοπίο από οπτι­κές αλ­λοιώ­σεις. Από τον φακό του Νίκου Ση­φου­νά­κη, που κα­τέ­γρα­φε τη μα­γεία των νη­σιω­τι­κών οι­κι­σμών, έως τα σύγ­χρο­να έργα υπο­δο­μής και την ψη­φια­κή τεκ­μη­ρί­ω­ση των δια­τη­ρη­τέ­ων, η προ­στα­σία της νη­σιω­τι­κής κλη­ρο­νο­μιάς απο­δει­κνύ­ε­ται μια διαρ­κής, συλ­λο­γι­κή υπό­θε­ση.