Πού χάθηκαν τα 20 δισ. του Καζίνου Ρόδου και γιατί το «αντισταθμιστικό πακέτο» δεν έγινε ποτέ πράξη

• Μια υπόθεση που ξεκινά από διεθνή δια­γω­νι­σμό του 1995 και φτάνει σε γνω­μο­δο­τή­σεις, παρα­τά­σεις, όρους του Δήμου, άγονους δια­γω­νι­σμούς και μετα­βί­βαση επο­πτείας, με κοινό παρο­νο­μα­στή ότι τα έργα που συν­δέ­θη­καν με την άδεια καζίνου δεν υλο­ποι­ή­θη­καν ποτέ, όπως κατα­γρά­φε­ται και σε υπη­ρε­σιακό σημεί­ωμα του Υπουρ­γείου Του­ρι­σμού με ημε­ρο­μη­νία 11/2/2014

Η Ρόδος κουβαλά εδώ και δεκα­ε­τίες μια εκκρε­μό­τητα που, στα χαρτιά, έμοιαζε να υπό­σχε­ται ανα­πτυ­ξιακή ανάσα και συγκε­κρι­μένα αντι­σταθ­μι­στικά οφέλη, όμως στην πράξη εξε­λί­χθηκε σε ένα δια­χρο­νικό αδιέ­ξοδο.

Η ιστορία των 20.000.000.000 δραχμών που συν­δέ­θη­καν με την άδεια λει­τουρ­γίας του Καζίνου Ρόδου δεν είναι απλώς ένα επει­σό­διο κακο­δια­χεί­ρι­σης ή καθυ­στέ­ρη­σης.

Είναι μια συμπυ­κνω­μένη εικόνα του πώς ένα κράτος, ένας Δήμος, μια τράπεζα, μια αδειού­χος εται­ρεία και μια σειρά από θεσμικά όργανα μπορούν να παγι­δευ­τούν σε μια αλλη­λου­χία δεσμεύ­σεων, παρα­τά­σεων, όρων και γνω­μο­δο­τή­σεων, χωρίς τελικό απο­τέ­λε­σμα.

Στο κέντρο βρί­σκε­ται μια ρήτρα που μπήκε ρητά στην υπουρ­γική απόφαση παρα­χώ­ρη­σης της άδειας, μια σύμβαση που υπο­γρά­φηκε το 1996 και μια υπο­χρέ­ωση που, ακόμη και όταν αμφι­σβη­τή­θηκε η υπαι­τιό­τητα, κρίθηκε ότι παρα­μέ­νει ακέραιη, ανα­προ­σαρ­μο­σμένη σε σημε­ρι­νές τιμές.

Ο διεθνής δια­γω­νι­σμός του 1995 και η δέσμευση που έγινε όρος άδειας

Το χρονικό ξεκινά πριν από την ίδια την άδεια. Το 1995 προ­κη­ρύ­χθηκε διεθνής δια­γω­νι­σμός για τη χορή­γηση άδειας ίδρυσης και λει­τουρ­γίας καζίνου στη Ρόδο. Συμ­με­τεί­χαν 2 εται­ρείες και η «Καζίνο Ρόδου Α.Ε.» ανα­δεί­χθηκε πρώτη με διαφορά 0,5 βαθμών.

Το κρίσιμο στοι­χείο δεν βρί­σκε­ται μόνο στη βαθ­μο­λο­γία, αλλά στο «πακέτο» δεσμεύ­σεων που συνό­δευε την υπο­ψη­φιό­τητα. Υπήρξαν επι­στο­λές το καλο­καίρι του 1995, τόσο προς τον Δήμο Ροδίων όσο και προς την Επι­τροπή του δια­γω­νι­σμού, με ανα­φο­ρές στη δημιουρ­γία ανα­πτυ­ξια­κής εται­ρείας και στην πραγ­μα­το­ποί­ηση επεν­δύ­σεων ύψους 20.000.000.000 δρχ. μέσα στα πρώτα 5 έτη από τη σύστασή της. Στο ίδιο πλαίσιο, αξιο­ποι­ή­θη­καν και σχε­τι­κές ανα­φο­ρές από πλευράς Εμπο­ρι­κής Τρά­πε­ζας, με έγγραφα και επι­στο­λές που μνη­μο­νεύ­ο­νται ρητά ως βάση της υπο­χρέ­ω­σης.

Με την έκδοση της Τ/633/1996 από­φα­σης της υπουρ­γού Ανά­πτυ­ξης, παρα­χω­ρή­θηκε η άδεια λει­τουρ­γίας του Καζίνου Ρόδου. Στο άρθρο 3, παρά­γρα­φος 2, εδάφιο 6, ορί­στηκε ότι ο κάτοχος της άδειας οφείλει να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει επεν­δύ­σεις 20.000.000.000 δρχ., σύμφωνα με τις συγκε­κρι­μέ­νες επι­στο­λές του 1995, σε συν­δυα­σμό με την επι­στολή του διοι­κητή της Εμπο­ρι­κής Τρά­πε­ζας και έγγραφο του Δήμου.

Η σύμβαση καταρ­τί­στηκε και υπε­γράφη στις 8/10/1996, όμως, σύμφωνα με το υπη­ρε­σιακό σημεί­ωμα, δεν προσ­διο­ρί­στη­καν εξαρχής οι ειδι­κό­τε­ρες επεν­δύ­σεις, γεγονός που άφησε το ζήτημα εκτε­θει­μένο σε ερμη­νείες και μετα­γε­νέ­στε­ρες συγκρού­σεις .

Η «ΡΟΔΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ Α.Ε.» και το πρώτο μεγάλο κενό εφαρ­μο­γής

Η ανα­πτυ­ξιακή εται­ρεία που είχε προ­βλε­φθεί στις επι­στο­λές, συστά­θηκε στις 4/11/1998 με την επω­νυ­μία «ΡΟΔΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ Α.Ε.». Όμως, αντί να λει­τουρ­γή­σει ως εργα­λείο επι­τά­χυν­σης, έγινε σημείο τριβής. Παρέ­μεινε επί μακρό χρονικό διά­στημα εκκρε­μές το ζήτημα της συμ­με­το­χής της Εμπο­ρι­κής Τρά­πε­ζας ή θυγα­τρι­κής της στη μετο­χική σύνθεση και στο διοι­κη­τικό συμ­βού­λιο.

Σε μια υπόθεση όπου η χρη­μα­το­δό­τηση και η επο­πτεία είναι κλειδιά, η αμφι­ση­μία στη σύνθεση της εται­ρείας ισο­δυ­να­μούσε με ανα­στολή.

Την ίδια στιγμή, κατα­γρά­φο­νται μετα­βι­βά­σεις μετοχών. Στις 16/11/1998, οι μέτοχοι της «ΑΙΝΕΙΑΣ Α.Ε.», που κατείχε 34,5% του μετο­χι­κού κεφα­λαίου της «Καζίνο Ρόδου Α.Ε.», μετα­βί­βα­σαν το σύνολο των μετοχών τους στη «RESITO TOURISM INVESTMENT B.V.», η οποία στη συνέ­χεια μετα­βί­βασε το ήμισυ στη «AVALON CASINO DEVELOPMENTS B.V.». Οι μετα­βι­βά­σεις εγκρί­θη­καν από την Επι­τροπή Επο­πτείας της Λει­τουρ­γίας των Καζίνων, μετά από δέσμευση της Εμπο­ρι­κής Τρά­πε­ζας έναντι του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου και του Δήμου Ροδίων ότι θα τηρήσει τις υπο­χρε­ώ­σεις. Εδώ, η υπόθεση αποκτά και ένα ακόμη χαρα­κτη­ρι­στικό, τη μετα­τό­πιση του επι­χει­ρη­μα­τι­κού σχή­μα­τος, ενώ η δημόσια απαί­τηση παρα­μέ­νει ίδια.

Ο Του­ρι­στι­κός Λιμένας Ρόδου, οι όροι του Δήμου και η παρά­ταση ως «λύση που γεννά νέα αδιέ­ξοδα»

Στις 13/6/2003 καταρ­τί­στηκε σύμβαση παρα­χώ­ρη­σης μεταξύ Ελλη­νι­κού Δημο­σίου και Δήμου Ροδίων για τη δημιουρ­γία, λει­τουρ­γία και εκμε­τάλ­λευση του Του­ρι­στι­κού Λιμένα Ρόδου. Ο Δήμος ανέλαβε την υπο­χρέ­ωση να κατα­σκευά­σει συγκε­κρι­μένα τεχνικά έργα και εγκα­τα­στά­σεις στη ζώνη του λιμένα.

Στο υπη­ρε­σιακό σημεί­ωμα τονί­ζε­ται ότι υπήρχε εκδη­λω­μένο ενδια­φέ­ρον τόσο από την Εμπο­ρική Τράπεζα όσο και από την «Καζίνο Ρόδου Α.Ε.» για τη συγκε­κρι­μένη επέν­δυση, καθώς και για υπόγεια πάρ­κινγκ.

Η εται­ρεία ζήτησε να παρα­τα­θεί ο χρόνος εντός του οποίου θα έπρεπε να εκτε­λε­στούν οι επεν­δύ­σεις μέχρι 13/9/2007, ώστε να κατα­στεί δυνατή η υλο­ποί­ησή τους και να καλυ­φθούν οι συμ­βα­τι­κές υπο­χρε­ώ­σεις.

Εκδό­θηκε απόφαση του υπουρ­γού Ανά­πτυ­ξης που παρέ­τεινε τον χρόνο μέχρι 13/9/2007, υπό προ­ϋ­πό­θεση έγγρα­φης συναί­νε­σης του Δήμου Ροδίων.

Η συναί­νεση δόθηκε, αλλά με όρους. Εκεί ακριβώς ξεκινά η μακρά αντι­πα­ρά­θεση. Ο Δήμος, με απόφαση του δημο­τι­κού συμ­βου­λίου, έθεσε όρους που συν­δέ­ο­νταν με προσ­διο­ρι­σμό έργων, υποβολή προ­με­λε­τών, συγκε­κρι­μέ­νες προ­θε­σμίες και ρήτρες που σχε­τί­ζο­νταν ακόμη και με ενδε­χό­μενη ανά­κληση άδειας σε περί­πτωση μη τήρησης υπο­χρε­ώ­σεων.

Οι εται­ρείες ζήτησαν άρση των όρων, ο Δήμος αρνή­θηκε και περιο­ρί­στηκε σε τρο­πο­ποί­ηση ώστε να είναι λιγό­τερο επα­χθείς. Το απο­τέ­λε­σμα ήταν να προ­στε­θεί μια επι­πλέον στρώση αβε­βαιό­τη­τας. Η παρά­ταση, αντί να απο­τε­λέ­σει ορι­στική έξοδο, έγινε ένας νέος κύκλος δια­πραγ­μά­τευ­σης.

Το 2004 προ­κη­ρύ­χθηκε δια­γω­νι­σμός για την κατα­σκευή του του­ρι­στι­κού λιμένα, με ημε­ρο­μη­νία 15/12/2004. Ο δια­γω­νι­σμός απέβη άγονος. Έτσι, ακόμη και στο επίπεδο του βασικού έργου που θα μπο­ρούσε να λει­τουρ­γή­σει ως «όχημα» υλο­ποί­η­σης της υπο­χρέ­ω­σης, η δια­δι­κα­σία κόλλησε.

Το 2005, οι εξη­γή­σεις, το ερώτημα για έκπτωση και η γνω­μο­δό­τηση 331/22.6.2005

Στις 15/2/2005, η Διεύ­θυνση Καζίνο ζήτησε από την «Καζίνο Ρόδου Α.Ε.» εξη­γή­σεις για την εκκρε­μό­τητα.

Η απά­ντηση απο­δί­δει ευθύνες στον Δήμο. Στις 10/3/2005, ο υφυ­πουρ­γός Του­ρι­στι­κής Ανά­πτυ­ξης υπέβαλε το κρίσιμο ερώτημα αν ο υπουρ­γός Του­ρι­στι­κής Ανά­πτυ­ξης μπορεί, μετά από σύμφωνη γνώμη της Επι­τρο­πής Επο­πτείας της Λει­τουρ­γίας των Καζίνων, να κηρύξει έκπτωτη την εται­ρεία και να ανα­κα­λέ­σει την άδεια λει­τουρ­γίας, λόγω μη υλο­ποί­η­σης της επέν­δυ­σης των 20.000.000.000 δρχ.

Η γνω­μο­δό­τηση 331/22.6.2005 του Ν.Σ.Κ. έδωσε ένα σαφές πλαίσιο: εάν η εται­ρεία δεν προβεί, από υπαι­τιό­τητά της, στην επέν­δυση, ο υπουρ­γός δύναται μετά την εκπνοή της παρα­τα­θεί­σας προ­θε­σμίας να την κηρύξει έκπτωτη και να ανα­κα­λέ­σει την άδεια, με σύμφωνη γνώμη της Επι­τρο­πής. Για πρώτη φορά, η υπόθεση αποκτά μια καθαρή διοι­κη­τική «έξοδο» που θα μπο­ρούσε να οδη­γή­σει σε επιβολή συνέ­πειας. Όμως, η έξοδος αυτή παρα­μέ­νει στη θεωρία.

Η περί­ο­δος 2007 έως 2009

Ακο­λού­θησε μια νέα φάση, όπου ζητή­θηκε από την Επι­τροπή Επο­πτείας να εξε­τά­σει την υπόθεση κατ’ ουσίαν και να υπο­βά­λει πόρισμα για την υπαι­τιό­τητα των μερών και την ενδε­χό­μενη επιβολή κυρώ­σεων. Η Επι­τροπή δια­βί­βασε το ζήτημα στη Διεύ­θυνση Επο­πτείας των Καζίνων, η οποία, με εισή­γηση 31/1/2007, πρό­τεινε να κληθούν όλα τα εμπλε­κό­μενα μέρη να παρα­στούν και να κατα­θέ­σουν προ­φο­ρικά και με υπο­μνή­ματα τις θέσεις τους, ώστε να εξα­χθούν ασφαλή συμπε­ρά­σματα.

Η Επι­τροπή απο­φά­σισε αναβολή ορι­στι­κής από­φα­σης και παρα­πο­μπή στο Ν.Σ.Κ. Εκδό­θηκε η γνω­μο­δό­τηση 110/2008, σύμφωνα με την οποία δεν προ­κύ­πτει με βεβαιό­τητα ποιος και σε ποια έκταση ήταν υπαί­τιος της μη υλο­ποί­η­σης, αν δηλαδή ευθύ­νε­ται η «Καζίνο Ρόδου Α.Ε.» και η Εμπο­ρική Τράπεζα ή ο Δήμος Ροδίων. Ταυ­τό­χρονα, όμως, η γνω­μο­δό­τηση υπο­γραμ­μί­ζει ότι παρα­μέ­νει ακέραιη η υπο­χρέ­ωση εκτέ­λε­σης της επέν­δυ­σης των 20.000.000.000 δρχ., ανα­προ­σαρ­μο­σμέ­νης σε σημε­ρι­νές τιμές, και ότι θα έπρεπε να προσ­διο­ρι­στεί ως προς το εκτε­λε­στέο έργο εντός ευλόγου δια­στή­μα­τος, με συμ­φω­νία μεταξύ Ελλη­νι­κού Δημο­σίου, «Καζίνο Ρόδου Α.Ε.» και Εμπο­ρι­κής Τρά­πε­ζας. Κατά την ίδια γνω­μο­δό­τηση, δεν τίθεται τότε θέμα ανά­κλη­σης της άδειας λει­τουρ­γίας του καζίνου. Η γνω­μο­δό­τηση έγινε απο­δε­κτή από τον υπουργό Του­ρι­στι­κής Ανά­πτυ­ξης στις 16/2/2009.

Η αποδοχή της γνω­μο­δό­τη­σης, αντί να κλείσει το θέμα, λει­τούρ­γησε ως νέα μετά­θεση. Η συζή­τηση μετα­κι­νεί­ται από το «αν έγινε η επέν­δυση» στο «ποιος φταίει που δεν έγινε», ενώ η ίδια η υπο­χρέ­ωση παρα­μέ­νει στον αέρα, περι­μέ­νο­ντας έναν νέο προσ­διο­ρι­σμό έργων και ένα νέο συμ­φω­νη­μένο πλαίσιο που δεν ήρθε.

Οι απο­φά­σεις του Δήμου και το αίτημα για νέο χρο­νο­διά­γραμμα, εγγυ­ή­σεις και τρο­πο­ποί­ηση σύμ­βα­σης

Στις 26/2/2009, το δημο­τικό συμ­βού­λιο Ροδίων έστειλε έγγραφο προς τον υπουργό Του­ρι­στι­κής Ανά­πτυ­ξης που περιε­λάμ­βανε την 780/2008 απόφαση του δημο­τι­κού συμ­βου­λίου. Η απόφαση κατέ­ληγε σε σειρά αιτη­μά­των, όπως τρο­πο­ποί­ηση της σύμ­βα­σης που αφορά στην άδεια του Καζίνου Ρόδου, ανα­προ­σαρ­μογή του ποσού των 20 δισ. δρχ., ανα­θε­ώ­ρηση της έννοιας του αντα­πο­δο­τι­κού χαρα­κτήρα των έργων, κατάρ­τιση συγκε­κρι­μέ­νου χρο­νο­δια­γράμ­μα­τος, προσ­διο­ρι­σμό εγγυ­ή­σεων για την ολο­κλή­ρωση και νομο­θε­τική πρό­βλεψη για τον τρόπο ανά­θε­σης των έργων. Πρό­κει­ται για μια στιγμή που ο Δήμος επι­χει­ρεί να επα­να­φέ­ρει το ζήτημα σε πρα­κτι­κούς όρους, να μετα­τρέ­ψει δηλαδή την υπο­χρέ­ωση σε μετρή­σιμη δια­δι­κα­σία παρά­δο­σης.

Η Διεύ­θυνση Επο­πτείας των Καζίνων επα­νει­σή­γαγε την υπόθεση στην Επι­τροπή, εκθέ­το­ντας ότι θα πρέπει να συγκλη­θούν τα αρχικά συμ­βλη­θέ­ντα μέρη για νέες συζη­τή­σεις, ώστε να εξευ­ρε­θεί κοινό και συμ­φω­νη­μένο πλαίσιο ως προς το ποια έργα θα εκτε­λε­στούν και σε ποιο χρονικό διά­γραμμα.

Ακο­λού­θως, θα έπρεπε να συντα­χθεί νέο σχέδιο σύμ­βα­σης που να ανα­φέ­ρε­ται ειδικά στην υπο­χρέ­ωση της επέν­δυ­σης των 20.000.000.000 δρχ., ανα­προ­σαρ­μο­σμέ­νης σε σημε­ρι­νές τιμές. Τονί­στηκε επίσης η ανάγκη για σαφείς νέους όρους και ασφα­λι­στι­κές δικλεί­δες, ώστε να μην υπάρχει δυνα­τό­τητα από­κλι­σης ή ανα­βο­λής μέσω παρελ­κυ­στι­κών τακτι­κών.

Επί αυτής της εισή­γη­σης, η Επι­τροπή Επο­πτείας της Λει­τουρ­γίας των Καζίνων εξέδωσε στις 3/6/2009 από­σπα­σμα πρα­κτι­κού και από­φα­σης, με το οποίο έκρινε ότι δεν έχει αρμο­διό­τητα να εκπρο­σω­πεί το Ελλη­νικό Δημόσιο σε δια­πραγ­μα­τεύ­σεις. Η εκπρο­σώ­πηση, κατά την απόφαση, ανήκει στον υπουργό Του­ρι­στι­κής Ανά­πτυ­ξης, με υπο­βο­ή­θηση από τη Διεύ­θυνση Επο­πτείας Καζίνο. Το απο­τέ­λε­σμα ήταν ένα ακόμη θεσμικό μπλο­κά­ρι­σμα, τη στιγμή που απαι­τού­νταν πολι­τική και διοι­κη­τική καθο­δή­γηση.

Η μετα­βί­βαση αρμο­διο­τή­των στην Ε.Ε.Ε.Π. και το νέο επίπεδο δυσκο­λίας

Ακο­λού­θησε μια σημα­ντική εξέλιξη που περι­πλέ­κει περαι­τέρω την υπόθεση. Η αρμο­διό­τητα ελέγχου και επο­πτείας των ελλη­νι­κών καζίνων μετα­βι­βά­στηκε στην Επι­τροπή Ελέγχου και Επο­πτείας Παι­γνίων, με ρυθ­μί­σεις που προ­βλέ­φθη­καν στους νόμους 4002/2011 και 4038/2012 και ολο­κλη­ρώ­θη­καν με το άρθρο 92 του ν. 4182/2013. Υπήρξε ειδική πρόνοια ώστε να εξαι­ρεί­ται από τη μετα­βί­βαση ο έλεγχος και η επο­πτεία των θεμάτων που αφορούν στα αντι­σταθ­μι­στικά οφέλη που έχουν συμ­βα­τικά ανα­λά­βει να παρέ­χουν τα καζίνα.

Ωστόσο, επειδή η σύμβαση του 1996 ρυθ­μί­ζει μαζί λει­τουρ­γικά θέματα και αντι­σταθ­μι­στικά οφέλη, οποια­δή­ποτε τρο­πο­ποί­ησή της είναι ενδε­χό­μενο να απαιτεί σύμπραξη του Υπουρ­γείου Του­ρι­σμού και της Ε.Ε.Ε.Π.. Δηλαδή, ακόμη και η διοι­κη­τική «πόρτα» που θα οδη­γούσε σε νέα συμ­φω­νία, πλέον περνά μέσα από περισ­σό­τε­ρους μηχα­νι­σμούς.

Το ζήτημα είχε μετα­τρα­πεί σε θεσμική ρουτίνα. Η υπόθεση δεν έμεινε ανοικτή επειδή δεν υπάρ­χουν κείμενα. Υπάρ­χουν υπουρ­γι­κές απο­φά­σεις, συμ­βά­σεις, παρα­τά­σεις, δημο­τι­κές απο­φά­σεις, γνω­μο­δο­τή­σεις του Ν.Σ.Κ., ειση­γή­σεις υπη­ρε­σιών, πρα­κτικά επι­τρο­πών. Έμεινε ανοικτή επειδή δεν μετα­τρά­πηκε ποτέ σε συγκε­κρι­μένο, δεσμευ­τικό και εκτε­λε­στό σχέδιο έργων με χρονικά ορόσημα, ασφα­λι­στι­κές δικλεί­δες και συνέ­πειες που να ενερ­γο­ποιού­νται χωρίς νέες ερμη­νείες.

Το σκάν­δαλο των 20.000.000.000 δρχ. του Καζίνου Ρόδου συνιστά ένα δια­χρο­νικό πεδίο σύγκρου­σης ανάμεσα σε συμ­βα­τι­κές υπο­χρε­ώ­σεις και σε θεσμι­κές ασά­φειες. Και έτσι, μια υπό­σχεση που παρου­σιά­στηκε ως ανα­πτυ­ξιακή αντα­πό­δοση για τη λει­τουρ­γία ενός καζίνου, κατέ­ληξε να απο­τε­λεί παρά­δειγμα ενός κράτους που κατα­γρά­φει τις εκκρε­μό­τη­τές του με ευλά­βεια, αλλά δυσκο­λεύ­ε­ται να τις λύνει.

Το τελικό απο­τύ­πωμα στη Ρόδο δεν μετριέ­ται σε σελίδες εγγρά­φων, αλλά σε έργα που δεν έγιναν, σε χρόνια που πέρασαν και σε μια δημόσια αίσθηση ότι, στην Ελλάδα, ακόμη και τις ρητές υπο­χρε­ώ­σεις μπορούν να «ανοί­ξουν τη γη και να τις κατα­πιούν».