Πώς φτάσαμε στο “ΟΧΙ” και τι έγινε την 28η Οκτωβρίου 1940

28η Οκτω­βρίου 1940: Τι πρέπει να γνω­ρί­ζουμε για την επέτειο του ΟΧΙ. Οι περισ­σό­τε­ροι από μας γνω­ρί­ζουμε ότι η μέρα αυτή σημά­δεψε την Ελλάδα από τον πόλεμο του 1940 και έμεινε γνωστή ως επέ­τειος του «ΟΧΙ», αλλά τι ακριβώς είναι αυτό που γιορ­τά­ζουμε;

Η είσοδος της Ελλάδας στον Β’ Παγκό­σμιο Πόλεμο

Η Επέ­τειος του ΟΧΙ μνη­μο­νεύει την άρνηση της Ελλάδας στις ιτα­λι­κές αξιώ­σεις που περιείχε το τελε­σί­γραφο που επι­δό­θηκε στις 28 Οκτω­βρίου του 1940 στον Έλληνα Δικτά­τορα που έφερε τίτλο του Πρω­θυ­πουρ­γού Ιωάννη Μεταξά. Συνέ­πεια της άρνησης αυτής ήταν η είσοδος της Χώρας στο Β΄ Παγκό­σμιο Πόλεμο και η έναρξη του Ελλη­νοϊ­τα­λι­κού πολέμου του 1940. Η ημε­ρο­μη­νία αυτή καθιε­ρώ­θηκε να εορ­τά­ζε­ται στην Ελλάδα και την Κύπρο κάθε χρόνο ως επίσημη εθνική εορτή και αργία. Επίσης, σε πολλές χώρες του κόσμου, ελλη­νι­κές κοι­νό­τη­τες γιορ­τά­ζουν την Επέτειο του «ΌΧΙ»

Το χρονικό του Ελλη­νοι­τα­λι­κού πολέμου

Ο Ελλη­νοϊ­τα­λι­κός πόλεμος του 1940-41 (στην Ελλάδα ανα­φέ­ρε­ται και ως Πόλεμος του ’40 ή Έπος του ’40) ήταν η πολε­μική σύγκρουση μεταξύ Ελλάδας και συνα­σπι­σμού Ιταλίας και Αλβα­νίας, η οποία διήρ­κεσε από τις 28 Οκτω­βρίου 1940 μέχρι τις 31 Μαΐου 1941, όταν και ολο­κλη­ρώ­θηκε η κατά­ληψη της χώρας από τις Γερ­μα­νι­κές δυνά­μεις, οι οποίες επι­τέ­θη­καν στην Ελλά­δα­στις 6 Απρι­λίου 1941.

Τη στιγμή της γερ­μα­νι­κής εισβο­λής, ο Ελλη­νι­κός στρατός είχε προ­ε­λά­σει στα Αλβα­νικά εδάφη, ως απο­τέ­λε­σμα της μέχρι τότε απο­τε­λε­σμα­τι­κής αντι­με­τώ­πι­σης των Ιταλο-Αλβανικών δυνά­μεων. Η ιταλική κυβέρ­νηση απέ­στειλε στην Ελλάδα τελε­σί­γραφο με το οποίο και απαι­τούσε την ελεύ­θερη διέ­λευση του ιτα­λι­κού στρατού από την Ελλη­νο­αλ­βα­νική μεθόριο προ­κει­μέ­νου στη συνέ­χεια να κατα­λά­βει κάποια στρα­τη­γικά σημεία της Ελλάδος. Η άρνηση της Ελλάδας εορ­τά­ζε­ται στην Επέτειο του Όχι.

Ο πόλεμος αυτός ήταν προϊόν της επε­κτα­τι­κής πολι­τι­κής του φασι­στι­κού καθε­στώ­τος του Μπενίτο Μου­σο­λίνι που είχε εγκα­θι­δρύ­σει στην Ιταλία και που άρχισε να εκδη­λώ­νε­ται με την έναρξη του Β’ Π.Π. και ειδι­κό­τερα μετά τη συνο­μο­λό­γηση του Χαλύ­βδι­νου Συμ­φώ­νου. Στα μέσα του 1940, ο Μπενίτο Μου­σο­λίνι, έχοντας ως πρότυπο τις κατα­κτή­σεις του Αδόλφου Χίτλερ, θέλησε να απο­δεί­ξει στους Γερ­μα­νούς συμ­μά­χους του Άξονα ότι μπορεί και ο ίδιος να οδη­γή­σει την Ιταλία σε ανά­λο­γες στρα­τιω­τι­κές επι­τυ­χίες.

Ταυ­τό­χρονα ο Μου­σο­λίνι επι­θυ­μούσε να ισχυ­ρο­ποι­ή­σει τα συμ­φέ­ρο­ντα της Ιταλίας στα Βαλ­κά­νια, που ένιωθε ότι απει­λού­νταν από τη γερ­μα­νική πολι­τική από την στιγμή που η Ρου­μα­νία είχε δεχθεί την γερ­μα­νική προ­στα­σία για τα πετρε­λαϊκά της κοι­τά­σματα.

Το τελε­σί­γραφο του Μου­σο­λίνι και το ΟΧΙ του Μεταξά

Τις πρώτες πρωινές ώρες της 28ης Οκτω­βρίου του 1940, ο Ιταλός Πρέσβης στην Αθήνα, Εμα­νου­έλε Γκράτσι επέδωσε ιδιό­χειρα στον Έλληνα δικτά­τορα Ιωάννη Μεταξά, στην οικία του δεύ­τε­ρου, στην Κηφισιά, τελε­σί­γραφο, με το οποίο απαι­τούσε την ελεύ­θερη διέ­λευση του Ιτα­λι­κού στρατού από την Ελλη­νο­αλ­βα­νική μεθόριο, προ­κει­μέ­νου στη συνέ­χεια να κατα­λά­βει κάποια στρα­τη­γικά σημεία του Ελλη­νι­κού Βασι­λείου, (λιμένες, αερο­δρό­μια κλπ.), για τις ανάγκες ανε­φο­δια­σμού και άλλων διευ­κο­λύν­σεών του για τη μετέ­πειτα προ­ώ­θησή του στην Αφρική.

Μετά το ΟΧΙ

Μετά την άρνηση του δικτά­τορα (το γνωστό «όχι»), ιτα­λι­κές στρα­τιω­τι­κές δυνά­μεις άρχισαν τις στρα­τιω­τι­κές επι­χει­ρή­σεις εισβο­λής στην Ελλάδα μέσω των Ελληνο-αλβανικών συνόρων.

Ο Ελλη­νι­κός Στρατός αντε­πι­τέ­θηκε και ανά­γκασε τον ιταλικό σε υπο­χώ­ρηση. Μέχρι τα μέσα Δεκεμ­βρίου οι Ελλη­νι­κές δυνά­μεις είχαν προ­ω­θη­θεί στο ένα τέταρτο σχεδόν του εδάφους της Αλβα­νίας, κατα­λαμ­βά­νο­ντας κατά σειρά τις πόλεις: Κορυτσά, Πόγρα­δετς, Άγιοι Σαράντα, Αργυ­ρό­κα­στρο και Χει­μάρρα. Η αντε­πί­θεση των Ιταλών, το Μάρτιο του 1941, απέτυχε, με κέρδος μόνο μικρές εδα­φι­κές εκτά­σεις στην περιοχή βόρεια της Χει­μάρ­ρας[4].

Τiς πρώτες μέρες του Απρι­λίου, με την έναρξη της γερ­μα­νι­κής επί­θε­σης, οι Ιταλοί ξεκί­νη­σαν και αυτοί νέα αντε­πί­θεση. Από τις 12 Απρι­λίου, ο Ελλη­νι­κός Στρατός άρχισε να υπο­χω­ρεί από την Αλβανία, για να μην περι­κυ­κλω­θεί από τους προ­ε­λαύ­νο­ντες Γερ­μα­νούς. Ακο­λού­θησε η συν­θη­κο­λό­γηση με τους Γερ­μα­νούς, στις 20 Απρι­λίου και με τους Ιταλούς, τρεις μέρες αργό­τερα, οι οποίες περαί­ω­σαν τυπικά τον ελλη­νοϊ­τα­λι­κό­γερ­μα­νικό πόλεμο.

Η από­κρουση της ιτα­λι­κής εισβο­λής απο­τέ­λεσε την πρώτη νίκη των Συμ­μά­χων κατά των δυνά­μεων του Άξονα στη διάρ­κεια του Δεύ­τε­ρου Παγκο­σμίου Πολέμου και ανύψωσε το ηθικό των λαών στη σκλα­βω­μένη Ευρώπη.

Πολλοί ιστο­ρι­κοί υπο­στη­ρί­ζουν ότι η νίκη των Ελλήνων επη­ρέ­ασε την έκβαση ολό­κλη­ρου του πολέμου, καθώς υπο­χρέ­ωσε τους Γερ­μα­νούς να ανα­βά­λουν την επίθεση κατά της Σοβιε­τι­κής Ένωσης, προ­κει­μέ­νου να βοη­θή­σουν τους συμ­μά­χους τους Ιταλούς που έχαναν τον πόλεμο με την Ελλάδα. Η καθυ­στε­ρη­μένη επίθεση τον Ιούνιο του 1941, ενέ­πλεξε τις γερ­μα­νι­κές δυνά­μεις στις σκληρές συν­θή­κες του ρωσικού χειμώνα, με απο­τέ­λε­σμα την ήττα τους στη διάρ­κεια της Μάχης της Μόσχας.

Γιατί καθιε­ρώ­θηκε ο εορ­τα­σμός την ημέρα αυτή

Το λεγό­μενο «Έπος του Σαράντα», το οποίο ακο­λού­θησε, και οι μεγάλες νίκες που ο ελλη­νι­κός στρατός κατή­γαγε εις βάρος των Ιταλών, καθιε­ρώ­θηκε να γιορ­τά­ζο­νται κάθε χρόνο στις 28 Οκτω­βρίου, την ημέρα της επί­δο­σης του ιτα­λι­κού τελε­σι­γρά­φου και της άρνησης του Ιωάννη Μεταξά να συναι­νέ­σει.

Η Ελλάδα γιορ­τά­ζει με την 28η Οκτω­βρίου την είσοδό της στον πόλεμο, ενώ οι περισ­σό­τε­ρες άλλες χώρες γιορ­τά­ζουν την ημε­ρο­μη­νία λήξης του πολέμου.

Πότε καθιε­ρώ­θηκε η γιορτή

Η επέ­τειος του «ΟΧΙ» γιορ­τά­στηκε για πρώτη φορά στα χρόνια της Κατοχής. Στο κεντρικό κτίριο και στον προ­αύ­λιο χώρο του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε ο πρώτος εορ­τα­σμός στις 28 Οκτω­βρίου 1941. Γίνο­νταν ομιλίες από τους φοι­τη­τές, ενώ μίλησε για την επέτειο την παρα­μονή και ο καθη­γη­τής Κων­στα­ντί­νος Τσάτσος, ο οποίος αρνή­θηκε να κάνει μάθημα την ημέρα της επε­τείου με απο­τέ­λε­σμα να απο­λυ­θεί από το Πανε­πι­στή­μιο.

Στην δεύτερη επέτειο (28/10/1942), ο εορ­τα­σμός έγινε στην Πλατεία Συντάγ­μα­τος. Υπήρχε ανη­συ­χία για το πώς θα αντι­δρά­σουν οι ιτα­λι­κές δυνά­μεις κατοχής, οι οποίες όμως δεν παρε­νέ­βη­σαν. Εκδη­λώ­σεις και δια­δη­λώ­σεις εκείνη την ημέρα έγιναν και σε άλλες πόλεις. Στον Πειραιά πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν ολι­γο­πλη­θείς συγκε­ντρώ­σεις, ανέ­βαινε κάποιος σε μια καρέκλα, έβγαζε ένα σύντομο λόγο, και κατόπιν δια­λύ­ο­νταν, για να απο­φύ­γουν επέμ­βαση των καρα­μπι­νιέ­ρων.

Δεν υπάρ­χουν πολλές πλη­ρο­φο­ρίες για το τι έγινε στις 28 Οκτω­βρίου 1943. Σύμφωνα με τον Ηλία Βενέζη γιορ­τά­στηκε η επέ­τειος στο κτίριο της Εθνικής Τρά­πε­ζας, στην πλατεία Κοτζιά (ο Βενέζης ήταν τότε υπάλ­λη­λος της τρά­πε­ζας). Κατέ­φθα­σαν όμως οι Γερ­μα­νοί, που είχαν την ευθύνη της αστυ­νό­μευ­σης πλέον, υπο­χρέ­ω­σαν όσους συμ­με­τεί­χαν να σταθούν με τα χέρια ψηλά μέχρι το βράδυ, ενώ έστει­λαν και είκοσι περίπου από αυτά τα άτομα σε στρα­τό­πεδα συγκέ­ντρω­σης. Κάποια δεν επέ­στρε­ψαν.

Για πρώτη φορά η επέ­τειος γιορ­τά­στηκε επίσημα στις 28 Οκτω­βρίου 1944 με παρέ­λαση ενώπιον του πρω­θυ­πουρ­γού Γεωρ­γίου Παπαν­δρέου.

Η Εκκλη­σία της Ελλάδος απο­φά­σισε, το 1952, η γιορτή της Αγίας Σκέπης από την 1η Οκτω­βρίου να μετα­φερ­θεί στις 28 Οκτω­βρίου, με το αιτιο­λο­γικό ότι η Παναγία βοήθησε τον Ελλη­νικό Στρατό στον πόλεμο της Αλβα­νίας.