ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Το Διεθνές Δίκαιο και η εθνική θέση της Ελλάδας για το καθεστώς των Δωδεκανήσων

news room 9 λεπτά ανάγνωση
ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ

Την εθνική θέση της Ελλάδας για το καθε­στώς των Δωδε­κα­νή­σων με βάση το Διεθνές Δίκαιο και τη συνθήκη Ειρήνης των Παρι­σίων του 1947 είχε ανα­πτύ­ξει ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίαςΠρο­κό­πης Παυ­λό­που­λος την 6η Μαρτίου 2017, κατά την ανα­κή­ρυξή του σε επίτιμο δημότη του Δήμου Ρόδου. Στην αντι­φώ­νησή του, ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας είχε τονίσει:

«Έχοντας πλήρη επί­γνωση του ότι, όπως επα­νει­λημ­μέ­νως έχω τονίσει σε ανά­λο­γες περι­στά­σεις, η τιμή αυτή δεν αφορά το πρόσωπό μου αλλά τον θεσμό του Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας, θέλω να σας δια­βε­βαιώσω πως έχω επίσης πλήρη επί­γνωση του ότι η ανα­κή­ρυξή μου ως Επί­τι­μου Δημότη του Δήμου Ρόδου μου επι­βάλ­λει, μεταξύ άλλων, και το αντί­στοιχο χρέος υπε­ρά­σπι­σης της Ιστο­ρίας της Ρόδου. Μιας ένδοξης Ιστο­ρίας χιλιε­τιών, την οποία λαμπρύ­νει επι­προ­σθέ­τως το απα­ρά­μιλλο κάλλος της Ρόδου, κάλλος που της έχει δώσει την θέση η οποία της ανήκει παγκο­σμίως.

I. Με βάση τα όσα προ­α­νέ­φερα, και τιμώ­ντας εμπρά­κτως την σημε­ρινή μεγάλη επέτειο, επι­τρέ­ψατέ μου να σας εκθέσω τα όσα συνά­γο­νται, με βάση το σύνολο του διε­θνούς δικαίου, από τις δια­τά­ξεις περί παρα­χώ­ρη­σης των Δωδε­κα­νή­σων στην Ελλάδα. Και εδώ θέλω να κάνω τις εξής δύο διευ­κρι­νί­σεις:

Α. Πρώτον, ότι τα συμπε­ρά­σματα αυτά δεν αφορούν μόνο την υπε­ρά­σπιση των συνόρων, της εδα­φι­κής ακε­ραιό­τη­τας και της κυριαρ­χίας της Χώρας μας αλλά και την συνα­κό­λουθη υπε­ρά­σπιση των συνόρων, της εδα­φι­κής ακε­ραιό­τη­τας και της κυριαρ­χίας της ίδιας της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, δοθέ­ντος ότι η Ελλάδα ήταν, είναι και θα παρα­μεί­νει ανα­πό­σπα­στο και θεμε­λιώ­δες μέρος του Ευρω­παϊ­κού Οικο­δο­μή­μα­τος.

Β. Δεύ­τε­ρον, τα ίδια συμπε­ρά­σματα απευ­θύ­νο­νται, στη­ρι­ζό­μενα στο με το αμάχητο τεκ­μή­ριο της συμ­φω­νίας τους με το διεθνές και το ευρω­παϊκό δίκαιο στο σύνολό τους, προς κάθε κατεύ­θυνση. Πρω­τί­στως δε προς εκεί­νους οι οποίοι είτε επι­νο­ούν δήθεν «γκρίζες ζώνες» στο Αιγαίο, είτε διεκ­δι­κούν εδάφη που δεν τους ανήκουν είτε, τέλος, αμφι­σβη­τούν την πλήρη κυριαρ­χία της Ελλάδας επί των Δωδε­κα­νή­σων. Βεβαίως με έμφαση στο αυτο­νό­ητο δικαί­ωμα της Ελλάδας να τα θωρα­κί­ζει αμυ­ντικά ενα­ντίον κάθε επι­βου­λής, με όλα τα δια­θέ­σιμα μέσα.

II. Το καθε­στώς της τελικής παρα­χώ­ρη­σης των Δωδε­κα­νή­σων στην Ελλάδα διέ­πε­ται από τις δια­τά­ξεις της Συν­θή­κης Ειρήνης των Παρι­σίων (Απρί­λιος του 1947) μεταξύ των Συμ­μά­χων, νικητών του Β΄ Παγκό­σμιου Πολέμου, και της Ιταλίας. Ιδιαί­τερη σημασία, εντός αυτού του θεσμι­κού πλαι­σίου, έχουν οι δια­τά­ξεις του άρθρου 14 της ως άνω Συν­θή­κης, σύμφωνα με τις οποίες: «1. Η Ιταλία εκχωρεί εις την Ελλάδα εν πλήρει κυριαρ­χία τας νήσους της Δωδε­κα­νή­σου τας κατω­τέρω απα­ριθ­μου­μέ­νας, ήτοι: Αστυ­πά­λαιαν, Ρόδον, Χάλκην, Κάρ­πα­θον, Κάσον, Τήλον, Νίσυρον, Κάλυ­μνον, Λέρον, Πάτμον, Λιψόν, Σύμην, Κω και Καστελ­λό­ρι­ζον ως και τας παρα­κει­μέ­νας νησίδας. 2. Αι ανωτέρω νήσοι θα απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­θώσι και θα παρα­μεί­νουν απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­μέ­ναι». Από τις δια­τά­ξεις αυτές, ερμη­νευό­με­νες με βάση το σύνολο, όπως ήδη τόνισα, του διε­θνούς δικαίου -άρα και με βάση τις γενικές αρχές που διέπουν την ερμη­νεία του διε­θνούς και του ευρω­παϊ­κού δικαίου- συνά­γο­νται και τα ακό­λουθα ως προς το σημε­ρινό καθε­στώς των Δωδε­κα­νή­σων.

Α. Η δια­τύ­πωση της παρα­γρά­φου 1 του άρθρου 14 της Συν­θή­κης Ειρήνης των Παρι­σίων είναι τόσο σαφής, ώστε δεν αφήνει περι­θώ­ριο αμφι­βο­λίας ως προς την ουσία και την έκταση της κυριαρ­χίας της Ελλάδας και της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης επί των Δωδε­κα­νή­σων. Ειδι­κό­τερα:

1. Η κυριαρ­χία αυτή είναι «πλήρης», πράγμα το οποίο σημαί­νει ότι ουδένα περιο­ρι­σμό επι­δέ­χε­ται κατά την άσκησή της. Το δε περιε­χό­μενο της «πλήρους» κυριαρ­χίας προσ­διο­ρί­ζε­ται, ως προς τα Δωδε­κά­νησα, με βάση τους κανόνες του ισχύ­ο­ντος Ελλη­νι­κού Συντάγ­μα­τος περί κυριαρ­χίας καθώς και με βάση τις περί κυριαρ­χίας των κρατών-μελών δια­τά­ξεις ιδίως του άρθρου 4 παρ. 2 της Συν­θή­κης της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης (ΣυνθΕΕ), δοθέ­ντος ότι η Ελλάδα είναι κράτος-μέλος της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης. Οια­δή­ποτε λοιπόν αμφι­σβή­τηση της ερμη­νείας των δια­τά­ξεων της παρα­γρά­φου 1 του άρθρου 14 της Συν­θή­κης Ειρήνης των Παρι­σίων συνιστά, αυτο­θρόως, παρα­βί­αση του διε­θνούς και του ευρω­παϊ­κού δικαίου.

2. Η κυριαρ­χία της Ελλάδας, με την ως άνω έννοια, εκτεί­νε­ται όχι μόνον εφ’ όλων των νήσων που ανα­φέ­ρο­νται ρητώς στην παρά­γραφο 1 του άρθρου 14 της Συν­θή­κης Ειρήνης των Παρι­σίων αλλά, κατά την κατη­γο­ρη­μα­τική δια­τύ­πωση της κατά τα ανωτέρω παρα­γρά­φου, και επί των «παρα­κει­μέ­νων νησίδων» στο σύνολό τους. Επειδή δε οι δια­τά­ξεις αυτές ουδεμία διά­κριση κάνουν εν προ­κει­μένω, η δια­τύ­πωσή τους κατα­λαμ­βά­νει τις κάθε είδους «παρα­κεί­με­νες νησίδες», ανε­ξαρ­τή­τως μεγέ­θους τους ή άλλου χαρα­κτη­ρι­στι­κού τους (π.χ. κατοι­κη­μέ­νες ή μη). Υπό το πρίσμα δε αυτό είναι προ­φα­νές πως και στην περιοχή των Δωδε­κα­νή­σων δεν είναι νοητές, από πλευράς διε­θνούς δικαίου, «γκρίζες ζώνες» ανα­φο­ρικά με την έκταση και το περιε­χό­μενο της Ελλη­νι­κής και Ευρω­παϊ­κής κυριαρ­χίας στην ως άνω περιοχή.

Β. Ως προς την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των Δωδε­κα­νή­σων, την οποία προ­βλέ­πουν οι δια­τά­ξεις του άρθρου 14 παρ. 2 της Συν­θή­κης Ειρήνης των Παρι­σίων, με βάση τους κανόνες του διε­θνούς δικαίου ισχύουν τα εξής:

1. Τα περί απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των Δωδε­κα­νή­σων, κατά τις δια­τά­ξεις του άρθρου 14 παρ. 2 της Συν­θή­κης Ειρήνης των Παρι­σίων, πρέπει να ερμη­νεύ­ε­ται και υπό το φως της εκ μέρους της Ελλάδας άσκησης, έναντι της Τουρ­κίας, του δικαιώ­μα­τος προ­λη­πτι­κής άμυνας («anticipatory self-defence»), ιδίως μετά το 1974 και κατ’ ακο­λου­θία της τουρ­κι­κής εισβο­λής στην Κύπρο και της εντεύ­θεν ραγδαίας και απρο­κά­λυ­πτης αύξησης της επι­θε­τι­κό­τη­τας της Τουρ­κίας εις βάρος της Χώρας μας.

α) Το δικαί­ωμα προ­λη­πτι­κής άμυνας θεμε­λιώ­νε­ται στις δια­τά­ξεις του άρθρου 51 του Χάρτη του ΟΗΕ, οι οποίες καθιε­ρώ­νουν -και μάλιστα ως jus cogens- το φυσικό δικαί­ωμα της «ατο­μι­κής ή συλ­λο­γι­κής νόμιμης άμυνας» κράτους-μέλους του ΟΗΕ. Παρά δε την δια­τύ­πωση των ως άνω δια­τά­ξεων που, prima faciae, φαί­νε­ται να θέτουν ως προ­ϋ­πό­θεση της προ­λη­πτι­κής άμυνας την εκδη­λω­μένη ένοπλη επίθεση, η μεγάλη πλειο­ψη­φία των διε­θνο­λό­γων αλλά και η ίδια η διεθνής πρα­κτική δέχο­νται ότι για την άσκηση του δικαιώ­μα­τος προ­λη­πτι­κής άμυνας αρκεί και η επι­κεί­μενη απειλή, πολλώ μάλλον η απειλή χρήσης βίας, η οποία και συνιστά ευθεία παρα­βί­αση των δια­τά­ξεων του άρθρου 2 παρ. 4 του Χάρτη του ΟΗΕ. Έτσι π.χ. οι ΗΠΑ, μετά τις τρο­μο­κρα­τι­κές επι­θέ­σεις της 11ης Σεπτεμ­βρίου 2001, προ­σέ­φυ­γαν στην άσκηση του δικαιώ­μα­τος προ­λη­πτι­κής άμυνας -και μάλιστα χωρίς χρονικό περιο­ρι­σμό, αφού η απειλή εμφα­νί­ζε­ται επι­κεί­μενη επ’ αόριστο- ως νόμιμης προ­λη­πτι­κής δράσης λόγω επι­κεί­με­νης απειλής και, κατ’ ακο­λου­θία, επι­κεί­με­νης επί­θε­σης. Την άποψη αυτή υιο­θέ­τησε πλήρως ο ίδιος ο Γενικός Γραμ­μα­τέας του ΟΗΕ, δηλώ­νο­ντας -στις 21 Μαρτίου 2005- μεταξύ άλλων και ότι: «Επι­κεί­με­νες απειλές καλύ­πτο­νται πλήρως από το άρθρο 51, το οποίο δια­σφα­λί­ζει το φυσικό δικαί­ωμα των κυρί­αρ­χων κρατών να αμυν­θούν ενα­ντίον ένοπλης επί­θε­σης».

β) Ενόψει των προ­ε­κτε­θέ­ντων, a fortiori η Ελλάδα νομι­μο­ποιεί­ται, όταν και εφόσον το κρίνει σκόπιμο για την άμυνά της, να κάνει χρήση και ως προς τα Δωδε­κά­νησα του κατά τις δια­τά­ξεις του άρθρου 51 του Χάρτη του ΟΗΕ δικαιώ­μα­τος προ­λη­πτι­κής άμυνας έναντι της Τουρ­κίας, δίχως μάλιστα χρονικό περιο­ρι­σμό. Και τούτο διότι, ιδίως μετά το 1974 κατά τ’ ανωτέρω, η απειλή χρήσης βίας εκ μέρους της Τουρ­κίας -άρα η συνα­κό­λουθη επι­κεί­μενη απειλή, όπως προεκτέθηκε- είναι αφενός κάτι παρα­πάνω από προ­φα­νής, και δη με επα­νει­λημ­μέ­νες και δια­φό­ρων μορφών προ­κλή­σεις και, αφε­τέ­ρου, διαρκής όπως κατα­δει­κνύει ακόμη και η σημε­ρινή τουρ­κική συμπε­ρι­φορά στο Αιγαίο. Πρό­σθετη από­δειξη συνιστά και το γεγονός του, εντελώς αντί­θε­του με κάθε έννοια του διε­θνούς δικαίου, «casus belli» της Τουρ­κίας ως προς την επέ­κταση των χωρικών υδάτων της Ελλάδας.

2. Πέραν όμως της ως άνω επι­χει­ρη­μα­το­λο­γίας η Τουρκία δεν έχει, εν πάση περι­πτώ­σει, δικαί­ωμα να επι­κα­λεί­ται την Συνθήκη Ειρήνης των Παρι­σίων του 1947. Και τούτο διότι:

α) Οι δια­τά­ξεις των άρθρων 34, 35 και 36 της προ­α­να­φε­ρό­με­νης Συν­θή­κης της Βιέννης περί του Δικαίου των Διεθνών Συν­θη­κών (1969) ορίζουν, μεταξύ άλλων, και ότι:

α1) Κάθε συνθήκη ισχύει -επέκεινα δε δημιουρ­γεί δικαιώ­ματα και υποχρεώσεις- μόνον μεταξύ των συμ­βαλ­λό­με­νων μερών. Έναντι, λοιπόν, τρίτων κρατών η συνθήκη συνιστά «res inter alios acta».

α2) Εξ αυτού του λόγου μια συνθήκη δημιουρ­γεί υπο­χρέ­ωση για τρίτο κράτος μόνο υπό την διπλή προ­ϋ­πό­θεση ότι από τη μια πλευρά αυτή είναι η πρόθεση των συμ­βαλ­λό­με­νων μερών και, από την άλλη πλευρά, το τρίτο κράτος έχει απο­δε­χθεί την υπο­χρέ­ωση ρητώς και εγγρά­φως.

α3) Κατά λογική νομική ακο­λου­θία, μια συνθήκη δημιουρ­γεί δικαί­ωμα για τρίτο κράτος μόνον υπό την, επίσης διπλή, προ­ϋ­πό­θεση ότι τα συμ­βαλ­λό­μενα μέρη επι­διώ­κουν δια της συν­θή­κης εκχώ­ρηση δικαιώ­μα­τος στο τρίτο κράτος και, από την άλλη πλευρά, το τελευ­ταίο συγκα­τα­τί­θε­ται προς τούτο.

β) Η Τουρκία δεν είναι, υφ’ οιαν­δή­ποτε νομικώς παρα­δε­κτή έννοια, συμ­βαλ­λό­μενο μέρος στην Συνθήκη Ειρήνης των Παρι­σίων του 1947. Άρα η συνθήκη αυτή, ως προς την οποία η Τουρκία είναι τρίτο κράτος, δεν δημιουρ­γεί δικαιώ­ματα ή υπο­χρε­ώ­σεις υπέρ η εις βάρος της αντι­στοί­χως. Επι­πλέον:

β1) Ουδεμία διάταξη της Συν­θή­κης Ειρήνης των Παρι­σίων -όπως άλλωστε απο­δει­κνύει η ως τώρα εφαρ­μογή της- τεκ­μη­ριώ­νει, έστω και καθ’ υπο­φο­ράν, ότι τα συμ­βαλ­λό­μενα μέρη επι­δί­ω­ξαν δι’ αυτής να εκχω­ρή­σουν οιο­δή­ποτε δικαί­ωμα στην Τουρκία, πολλώ δε μάλλον δικαί­ωμα σχετικό με την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των Δωδε­κα­νή­σων. Πραγ­μα­τικά, όπως ανεν­δοιά­στως προ­κύ­πτει από τις περι­στά­σεις, υπό τις οποίες είχε συνα­φθεί η Συνθήκη Ειρήνης των Παρι­σίων το 1947, η απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των Δωδε­κα­νή­σων απο­φα­σί­σθηκε ύστερα από πρόταση της τότε Σοβιε­τι­κής Ένωσης, προ­κει­μέ­νου αυτή να δεχθεί την παρα­χώ­ρησή τους στην Ελλάδα, λόγω των τότε επι­φυ­λά­ξεων της σοβιε­τι­κής πλευράς ανα­φο­ρικά με την χρη­σι­μο­ποί­ησή τους για στρα­τιω­τι­κούς λόγους από χώρα του δυτικού μπλοκ, όπως η Ελλάδα. Ουδεμία δηλαδή σχέση είχε η πρό­βλεψη της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των Δωδε­κα­νή­σων με την Τουρκία και την ασφά­λειά της. Επι­πλέον, ουδείς μπορεί να ισχυ­ρι­σθεί, ακόμη και με εντελώς υπο­τυ­πώδη επι­χει­ρή­ματα, ότι τα Δωδε­κά­νησα συνι­στούν, έστω και καθ’ υπο­φο­ράν, απειλή για την Τουρκία των 79 και πλέον εκα­τομ­μυ­ρίων κατοί­κων και των απέ­να­ντι των Δωδε­κα­νή­σων ακτών της.

β2) Τα ανωτέρω ενι­σχύ­ο­νται και από το ότι ουδέ­ποτε ζητή­θηκε συγκα­τά­θεση της Τουρ­κίας για εκχώ­ρηση τέτοιου δικαιώ­μα­τος και ουδέ­ποτε, κατά συνέ­πεια, υπήρξε εκ μέρους της τέτοια συγκα­τά­θεση. Την ακρί­βεια του επι­χει­ρή­μα­τος αυτού τεκ­μη­ριώ­νει, και δη αμα­χή­τως, η ίδια η συμπε­ρι­φορά της Τουρ­κίας. Πραγ­μα­τικά, π.χ. το 1975 η Τουρκία είχε απευ­θυν­θεί -βλ. το τουρ­κικό Aide Memoire της 3ης Απρι­λίου 1975- στα συμ­βαλ­λό­μενα μέρη της Συν­θή­κης Ειρήνης των Παρι­σίων καταγ­γέλ­λο­ντας δήθεν παρα­βιά­σεις της, εκ μέρους της Ελλάδας, στην ευρύ­τερη περιοχή των Δωδε­κα­νή­σων. Η καταγ­γε­λία της αυτή κατέ­ληγε με το εξής: «Ενα­πό­κει­ται στις κυβερ­νή­σεις των συμ­βαλ­λο­μέ­νων χωρών… να απαι­τή­σουν από την Ελλη­νική Κυβέρ­νηση να συμ­μορ­φω­θεί στο πνεύμα και στο γράμμα» της Συν­θή­κης Ειρήνης των Παρι­σίων. Και μόνο από την δια­τύ­πωση αυτή προ­κύ­πτει αβιά­στως πως ούτε η ίδια η Τουρκία ισχυ­ρί­σθηκε ότι αντλεί δικαί­ωμα προ­ερ­χό­μενο εκ της Συν­θή­κης Ειρήνης των Παρι­σίων ως προς το καθε­στώς των Δωδε­κα­νή­σων. Η δε «εκκω­φα­ντική» σιωπή των συμ­βαλ­λό­με­νων μερών της Συν­θή­κης Ειρήνης των Παρι­σίων σ’ αυτή την «καταγ­γε­λία» της Τουρ­κίας βεβαιώ­νει του λόγου το ασφαλές.

Κύριε Δήμαρχε,

Με τις σκέψεις αυτές, και αφού σας ευχα­ρι­στήσω εκ νέου για την μεγάλη τιμή που μου επι­δα­ψι­λεύ­ετε ανα­κη­ρύσ­σο­ντάς με Επίτιμο Δημότη σας, επι­τρέ­ψατέ μου να κατα­λήξω παρέ­χο­ντάς σας την ακό­λουθη δια­βε­βαί­ωση: Καθ’ όλη την διάρ­κεια της θητείας μου, και όχι μόνο, θα πράξω ό,τι μου ανα­λο­γεί προ­κει­μέ­νου να υπε­ρα­σπι­σθώ αφενός την μακραί­ωνη Ιστορία της μαγευ­τι­κής Ρόδου και τα διδάγ­ματα που αυτή μας κλη­ρο­δο­τεί. Και, αφε­τέ­ρου και σύμφωνα με όσα εξέθεσα, τα σύνορα, την εδαφική ακε­ραιό­τητα και την κυριαρ­χία της Χώρας μας και της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης εν γένει.»

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠ

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.