Γάζα: Ο ρόλος του Ερυθρού Σταυρού στην εφαρμογή της εκεχειρίας

Από την Κυ­ρια­κή, 19/1/25, οπότε και με ανα­κού­φι­ση υπο­δέ­χθη­κε ο πλα­νή­της την πο­λυα­να­με­νό­με­νη (και έως ένα ση­μείο ανέλ­πι­στη) εκε­χει­ρία στη Γάζα με­τα­ξύ Ισ­ρα­ήλ και Χεζ­μπο­λάχ, κά­νουν το γύρω του κό­σμου φω­το­γρα­φί­ες και βί­ντεο με εκ­προ­σώ­πους του Ερυ­θρού Σταυ­ρού – συ­γκε­κρι­μέ­να της Διε­θνούς Επι­τρο­πής του Ερυ­θρού Σταυ­ρού (I.C.R.C.) – να πα­ρα­λαμ­βά­νουν και να με­τα­φέ­ρουν τους ομή­ρους κατά τη δια­δι­κα­σία της ανταλ­λα­γής. Πως, όμως, έχει τη δυ­να­τό­τη­τα αυτή ο Ερυ­θρός Σταυ­ρός; Για να δοθεί απά­ντη­ση, πρέ­πει να κά­νου­με μία ιστο­ρι­κή ανα­δρο­μή:

Στις 24 Ιου­νί­ου 1859 ο Ερ­ρί­κος Ντυ­νάν, ένας εύ­πο­ρος Ελ­βε­τός, ήρθε αντι­μέ­τω­πος με τη φρίκη του πο­λέ­μου, όταν βρι­σκό­με­νος στο χωριό Κα­στι­λιό­νε της Ιτα­λί­ας, άρ­χι­σαν να κα­τα­φθά­νουν από το Σολ­φε­ρί­νο, οι τραυ­μα­τί­ες στρα­τιώ­τες της Αυ­στρια­κής Αυ­το­κρα­το­ρί­ας και Γαλλο-Σαρ­δη­νια­κής συμ­μα­χί­ας. Μπρο­στά το απάν­θρω­πο θέαμα, ξε­κί­νη­σε να ορ­γα­νώ­νει βο­ή­θεια στην εκ­κλη­σία της πε­ριο­χής, μιας και την εποχή εκεί­νη δεν υπήρ­χαν ορ­γα­νω­μέ­νες στρα­τιω­τι­κές ια­τρι­κές υπη­ρε­σί­ες. Επι­στρέ­φο­ντας στη Γε­νεύη, γρά­φει το βι­βλίο «Μία ανά­μνη­ση από το Σολ­φε­ρί­νο», πε­ρι­γρά­φο­ντας όσα έζησε και προ­τεί­νο­ντας τη δη­μιουρ­γία ανά χώρα Επι­τρο­πών Βοη­θεί­ας στους τραυ­μα­τί­ες, που σε καιρό ει­ρή­νης θα εκ­παι­δεύ­ουν τα μέλη τους στην πα­ρο­χή πρώ­των βοη­θειών και σε καιρό πο­λέ­μου θα συν­δρά­μουν τις υγειο­νο­μι­κές υπη­ρε­σί­ες του στρα­τού.

Για να προ­ω­θή­σουν την ιδέα του αυτή, τέσ­σε­ρις επι­φα­νείς Ελ­βε­τοί πο­λί­τες πλαι­σιώ­νουν τον Ερ­ρί­κο Ντυ­νάν και συ­γκρο­τούν την «Διε­θνή Επι­τρο­πή Βο­ή­θειας στους Τραυ­μα­τί­ες», η οποία αρ­γό­τε­ρα με­το­νο­μά­στη­κε σε «Διε­θνής Επι­τρο­πή Ερυ­θρού Σταυ­ρού». Η Επι­τρο­πή απέ­στει­λε πρό­σκλη­ση και ει­δι­κοί από 16 χώρες συ­γκε­ντρώ­θη­καν στην Γε­νεύη, τον Οκτώ­βριο του 1863, λαμ­βά­νο­ντας δέκα απο­φά­σεις οι οποί­ες απο­τέ­λε­σαν τον θε­μέ­λιο χάρτη του Ερυ­θρού Σταυ­ρού, κα­θο­ρί­ζο­ντας τις λει­τουρ­γί­ες και τις με­θό­δους ερ­γα­σί­ας των Επι­τρο­πών Βοη­θεί­ας στους τραυ­μα­τί­ες. Έτσι γεν­νή­θη­κε ο Ερυ­θρός Σταυ­ρός!

Πρώτο μέ­λη­μα της Διεθνoύς Επι­τρο­πής ήταν να πει­σθούν οι κυ­βερ­νή­σεις ότι οι τραυ­μα­τί­ες και εκεί­νοι που τους φρο­ντί­ζουν θα πρέ­πει να θε­ω­ρού­νται ου­δέ­τε­ροι και να τυγ­χά­νουν προ­στα­σί­ας. Για να επι­τευ­χθεί το εγ­χεί­ρη­μα αυτό, η Ελ­βε­τι­κή Συ­νο­μο­σπον­δία συ­γκά­λε­σε στη Γε­νεύη μια δι­πλω­μα­τι­κή διά­σκε­ψη τον Αύ­γου­στο του 1864, όπου αντι­πρό­σω­ποι 12 χωρών (με­γά­λων δυ­νά­με­ων της επο­χής εκεί­νης), υιο­θέ­τη­σαν ένα σχέ­διο συν­θή­κης που είχε προ­ε­τοι­μά­σει η Διε­θνής Επι­τρο­πή. Η συμ­φω­νία ονο­μά­σθη­κε «Σύμ­βα­ση της Γε­νεύ­ης για την Βελ­τί­ω­ση της Κα­τα­στά­σε­ως των Τραυ­μα­τιών των Στρα­τευ­μά­των στο Πεδίο Μάχης» (σύμ­βα­ση που ανα­φέ­ρε­ται ως «Σύμ­βα­ση της Γε­νεύ­ης» σε κάθε σο­βα­ρή πο­λε­μι­κή ται­νία). Η συν­θή­κη αυτή απο­τέ­λε­σε ση­μα­ντι­κό­τα­το γε­γο­νός στην αν­θρώ­πι­νη ιστο­ρία, καθώς για πρώτη φορά φά­νη­κε πως το δί­καιο θα μπο­ρού­σε να εφαρ­μο­σθεί ακόμη και κατά την διάρ­κεια πο­λέ­μου και θα μπο­ρού­σε να ρυθ­μί­ζει τη συ­μπε­ρι­φο­ρά των στρα­τιω­τών. Πλέον ανα­γνω­ρί­ζο­νταν ως ου­δέ­τε­ρα τα ασθε­νο­φό­ρα, τα στρα­τιω­τι­κά νο­σο­κο­μεία και το ια­τρι­κό προ­σω­πι­κό και ως εκ τού­του έπρε­πε να τύ­χουν της προ­στα­σί­ας και του σε­βα­σμού των αντι­μα­χο­μέ­νων. Οι τραυ­μα­τί­ες ή οι ασθε­νείς εμπό­λε­μοι, ανε­ξάρ­τη­τα σε ποιο έθνος ανή­κουν, θα πε­ρι­συλ­λέ­γο­νται και θα φρο­ντί­ζο­νται. Ταυ­τό­χρο­να, ο κόκ­κι­νος σταυ­ρός σε λευκό φόντο συ­μπε­ρι­λή­φθη­κε στην συν­θή­κη ως το προ­στα­τευ­τι­κό έμ­βλη­μα των στρα­τιω­τι­κών ια­τρι­κών υπη­ρε­σιών. Έτσι έγι­ναν τα πρώτα βή­μα­τα, γι’ αυτό που σή­με­ρα ονο­μά­ζου­με «Διε­θνές Αν­θρω­πι­στι­κό Δί­καιο» (ή «Δί­καιο του Πο­λέ­μου»). Ιστο­ρι­κά, η χώρα μας υπήρ­ξε από τις πρώ­τες που υπέ­γρα­ψαν τη συν­θή­κη, τον Ια­νουά­ριο του 1865.

Μετά τις φρι­κα­λε­ό­τη­τες του δευ­τέ­ρου πα­γκο­σμί­ου πο­λέ­μου, δό­θη­καν εκτε­τα­μέ­νες αρ­μο­διό­τη­τες στην ICRC με τις νέες Τέσ­σε­ρις Συμ­βά­σεις της Γε­νεύ­ης του 1949 (με­τα­ξύ αυτών για τη με­τα­χεί­ρι­ση αιχ­μα­λώ­των πο­λέ­μου και την προ­στα­σία των αμά­χων σε καιρό πο­λέ­μου). Συ­γκε­κρι­μέ­να, η ΙCRC, ως νο­μι­κό πρό­σω­πο, ίδρυ­μα ανε­ξάρ­τη­το και ελ­βε­τι­κό, ενερ­γεί ως ου­δέ­τε­ρος με­σο­λα­βη­τής σε πε­ρι­πτώ­σεις ενό­πλων συρ­ρά­ξε­ων. Δυ­νά­μει των κα­νό­νων του Διε­θνούς Αν­θρω­πι­στι­κού Δι­καί­ου, τους οποί­ους προ­ω­θεί και ανα­πτύσ­σει, πα­ρέ­χει προ­στα­σία και βο­ή­θεια στα θύ­μα­τα, είτε πρό­κει­ται για αιχ­μα­λώ­τους πο­λέ­μου, είτε άμαχο πλη­θυ­σμό, είτε τραυ­μα­τί­ες ή ασθε­νείς, με­τα­κι­νού­με­να άτομα ή πρό­σω­πα ευ­ρι­σκό­με­να σε πε­ριο­χές υπό κα­το­χή. Το σύ­νο­λο των κρα­τών έχει υπο­γρά­ψει τις συμ­βά­σεις της Γε­νεύ­ης, ενώ για να ανα­γνω­ρι­στεί ένα νέο κρά­τος, η υπο­γρα­φή των συμ­βά­σε­ων αυτών απο­τε­λεί προ­α­παι­τού­με­νο! Ανώ­τα­το όρ­γα­νο της ICRC είναι η Γε­νι­κή της Συ­νέ­λευ­σή, η οποία απο­τε­λεί­ται ΜΟΝΟ από Ελ­βε­τούς πο­λί­τες (25 άτομα). Ο πε­ριο­ρι­σμός αυτός στη ιθα­γέ­νεια των μελών είναι φε­ρέγ­γυο της αμε­ρό­λη­πτης στά­σης του ορ­γά­νου, λόγω της πα­γκο­σμί­ως ανα­γνω­ρι­σμέ­νης ου­δε­τε­ρό­τη­τας των Ελ­βε­τών. Οι αντι­πρό­σω­ποι της ICRC έχουν το δι­καί­ω­μα να επι­σκέ­πτο­νται νο­σο­κο­μεία, στρα­τό­πε­δα, τους τό­πους ερ­γα­σί­ας και τις φυ­λα­κές όπου ευ­ρί­σκο­νται κρα­τού­με­νοι. Μπο­ρούν να βλέ­πουν όλους τους κρα­του­μέ­νους, να συ­ζη­τούν ελεύ­θε­ρα μαζί τους χωρίς πα­ρου­σία τρί­του, να έχουν πρό­σβα­ση σε όλα τα μέρη κρά­τη­σης και να επα­να­λαμ­βά­νουν τις επι­σκέ­ψεις αυτές, να με­τα­φέ­ρουν την αλ­λη­λο­γρα­φία τους στα μέλη της οι­κο­γέ­νειά τους (συ­νέ­βη στην πε­ρί­πτω­ση του Σα­ντάμ Χου­σείν), ενώ οι αντι­μα­χό­με­νες πλευ­ρές οφεί­λουν να πα­ρέ­χουν κα­τά­λο­γο με τα στοι­χεία των κρα­του­μέ­νων [με βάση την τε­λευ­ταία υπο­χρέ­ω­ση δη­μιουρ­γή­θη­κε η πε­ρί­φη­μη υπη­ρε­σία Ανα­ζη­τή­σε­ων του Ερυ­θρού Σταυ­ρού, γνω­στή πλέον ως «RFL» (Restoring Family Links)]. Οι αντι­πρό­σω­ποι της ICRC συ­ντάσ­σουν εκ­θέ­σεις για τις συν­θή­κες κρά­τη­σης, οι οποί­ες εκ­θέ­σεις είναι εμπι­στευ­τι­κές, υπο­βάλ­λο­νται μόνον στις αρχές κρά­τη­σης (και σε πε­ρί­πτω­ση αιχ­μα­λώ­των πο­λέ­μου, στο κρά­τος προ­έ­λευ­σης) και δεν δί­νο­νται στη δη­μο­σιό­τη­τα. Μόνο αν οι συν­θή­κες είναι τέ­τοιες που πα­ρα­βιά­ζουν όσα ορί­ζει το Διε­θνές Αν­θρω­πι­στι­κό Δί­καιο και παρά τις συ­νε­χείς εκ­κλή­σεις δεν αλ­λά­ζουν, τότε γί­νο­νται γνω­στές στη Διε­θνή Κοι­νό­τη­τα (όπως έγινε στην πε­ρί­πτω­ση του Γκουα­ντά­να­μο). Ως ου­δέ­τε­ρη και αμε­ρό­λη­πτη αν­θρω­πι­στι­κή ορ­γά­νω­ση, δεν συμ­με­τέ­χει σε οποιεσ­δή­πο­τε δια­πραγ­μα­τεύ­σεις ή πο­λι­τι­κές συμ­φω­νί­ες με­τα­ξύ των αντι­μα­χό­με­νων πλευ­ρών. Όσον αφορά την απε­λευ­θέ­ρω­ση ομή­ρων, ο ρόλος της είναι να πα­ρέ­χει πρα­κτι­κή υπο­στή­ρι­ξη για να βοη­θή­σει στην απε­λευ­θέ­ρω­σή τους μόλις υπάρ­ξει συμ­φω­νία με­τα­ξύ των αντι­μα­χό­με­νων πλευ­ρών.

Με τις δυ­να­τό­τη­τες, λοι­πόν, που δί­νο­νται στην ICRC από τη Διε­θνή Κοι­νό­τη­τα, στις 12/01/2025, η πρό­ε­δρος της ICRC  Mirjana Spoljaric έφτα­σε στο Τελ Αβίβ με σκοπό να έρθει σε επαφή με άτομα που υπο­φέ­ρουν από τις αν­θρω­πι­στι­κές συ­νέ­πειες της σύ­γκρου­σης. Επί­σης, συ­να­ντή­θη­κε με τις αρχές και των δύο πλευ­ρών για να επι­βε­βαιώ­σει τη ση­μα­σία της τή­ρη­σης του Διε­θνούς Αν­θρω­πι­στι­κού Δι­καί­ου, καθώς και της συ­νε­χι­ζό­με­νης δέ­σμευ­σης της ICRC για την αντι­με­τώ­πι­ση των αν­θρω­πι­στι­κών ανα­γκών όλων των αμά­χων. Τε­λι­κώς στις 19/01/2025 τέ­θη­κε σε εφαρ­μο­γή μια συμ­φω­νία κα­τά­παυ­σης του πυρός με την ICRC να ανα­λαμ­βά­νει την ίδια ημέρα τη διευ­κό­λυν­ση της απε­λευ­θέ­ρω­σης τριών Ισ­ραη­λι­νών ομή­ρων και 90 Πα­λαι­στι­νί­ων κρα­του­μέ­νων. Η ίδια η Πρό­ε­δρος δή­λω­σε πως «Εί­μα­στε ανα­κου­φι­σμέ­νοι που όσοι απε­λευ­θε­ρώ­νο­νται μπο­ρούν να επα­νε­νω­θούν με τους αγα­πη­μέ­νους τους. Η δια­σφά­λι­ση της ασφα­λούς επι­στρο­φής τους και η πα­ρο­χή της απα­ραί­τη­της φρο­ντί­δας σε αυτή την κρί­σι­μη στιγ­μή είναι μια με­γά­λη ευ­θύ­νη. Αυτή η επι­χεί­ρη­ση είναι ένα ισχυ­ρό πα­ρά­δειγ­μα για το πώς ο ρόλος μας ως ου­δέ­τε­ρος πα­ρά­γο­ντας με­τα­ξύ των αντι­μα­χό­με­νων πλευ­ρών μπο­ρεί να σώσει και να αλ­λά­ξει ζωές, υπό την προ­ϋ­πό­θε­ση ότι τα μέρη θα έρ­θουν σε συμ­φω­νία. Η ICRC είναι έτοι­μη να συ­νε­χί­σει να εφαρ­μό­ζει τη συμ­φω­νία, ώστε να μπο­ρέ­σουν να επα­νε­νω­θούν πε­ρισ­σό­τε­ρες οι­κο­γέ­νειες.

Η επι­χεί­ρη­ση ήταν πο­λύ­πλο­κη, απαι­τώ­ντας αυ­στη­ρά μέτρα ασφα­λεί­ας, ώστε να ελα­χι­στο­ποι­η­θούν οι κίν­δυ­νοι για τους εμπλε­κό­με­νους. Η με­τα­φο­ρά των απε­λευ­θε­ρω­μέ­νων ανά­με­σα σε με­γά­λα πλήθη και ανά­μει­κτα συ­ναι­σθή­μα­τα έθεσε προ­κλή­σεις, με απο­τέ­λε­σμα οι ομά­δες της ICRC να ανα­γκά­ζο­νται να δια­χει­ρι­στούν κιν­δύ­νους που εγκυ­μο­νού­σαν τα άσκα­στα βλή­μα­τα πυ­ρο­βο­λι­κού και οι κα­τε­στραμ­μέ­νες υπο­δο­μές.

Η επι­χεί­ρη­ση ση­μα­το­δο­τεί την έναρ­ξη μιας πο­λυ­φα­σι­κής επι­χεί­ρη­σης, όπως συμ­φω­νή­θη­κε από τα μέρη, για να επι­στρέ­ψουν όμη­ροι και κρα­τού­με­νοι στα σπί­τια τους. Από τις 7 Οκτω­βρί­ου 2023 έως σή­με­ρα οι αντι­πρό­σω­ποι της ICRC ερ­γά­ζο­νται όλο το ει­κο­σι­τε­τρά­ω­ρο για να υπο­στη­ρί­ξουν τους ομή­ρους και να πα­ρέ­χουν πλη­ρο­φο­ρί­ες στις οι­κο­γέ­νειές τους. Από την πρώτη μέρα, η ICRC ζή­τη­σε την άμεση και άνευ όρων απε­λευ­θέ­ρω­ση όσων κρα­τού­νται, όπως και να έχουν οι αντι­πρό­σω­ποί της πρό­σβα­ση στους ομή­ρους, ώστε να μπο­ρούν να ελέγ­ξουν την κα­τά­στα­σή τους, όπως ορί­ζει το Διε­θνές Αν­θρω­πι­στι­κό Δί­καιο, να πα­ρα­δώ­σουν φάρ­μα­κα και να πα­ρέ­χουν επαφή με αγα­πη­μέ­να πρό­σω­πα.

Στις 25/01/2025 κατά τη δεύ­τε­ρη φάση της εκε­χει­ρί­ας πα­ρα­δό­θη­καν στην ICRC 4 Ισ­ραη­λι­νές όμη­ροι, οι οποί­ες με­τα­φέρ­θη­καν σε ισ­ραη­λι­νές στρα­τιω­τι­κές εγκα­τα­στά­σεις για  ια­τρι­κό έλεγ­χο και στη συ­νέ­χεια θα με­τα­φερ­θούν σε νο­σο­κο­μείο για να συ­να­ντη­θούν με τις οι­κο­γέ­νειές τους για πρώτη φορά μετά από 477 ημέ­ρες. Πα­ράλ­λη­λα, η Χαμάς δη­μο­σιο­ποί­η­σε τον κα­τά­λο­γο των 200 Πα­λαι­στί­νιων κρα­του­μέ­νων που ανα­μέ­νε­ται να απε­λευ­θε­ρω­θούν από το Ισ­ρα­ήλ.

Αξί­ζει να θυ­μί­σου­με πως το 2023 η ICRC συ­νέ­βα­λε στο να διευ­κο­λυν­θεί η απε­λευ­θέ­ρω­ση 109 ομή­ρων μαζί με 154 Πα­λαι­στί­νιους κρα­τού­με­νους – που πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε ως επί το πλεί­στον κατά τη διάρ­κεια της κα­τά­παυ­σης πυρός. Ως ου­δέ­τε­ρος Στο ρόλο της ως ου­δέ­τε­ρου με­σο­λα­βη­τής, η ICRC με­τέ­φε­ρε ομή­ρους που κρα­τού­νταν στη Γάζα στις ισ­ραη­λι­νές αρχές και στις οι­κο­γέ­νειές τους. Επί­σης, με­τέ­φε­ρε Πα­λαι­στί­νιους κρα­τού­με­νους στις αρχές της Δυ­τι­κής Όχθης, για να επα­νε­νω­θούν με τις οι­κο­γέ­νειές τους. Οι αντι­μα­χό­με­νοι συμ­φώ­νη­σαν στις λε­πτο­μέ­ρειες της επι­χεί­ρη­σης, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου του ποιος θα απε­λευ­θε­ρω­θεί και πότε. Η ICRC δεν συμ­με­τεί­χε στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις και ο ρόλος της ήταν να βοη­θή­σει στη διευ­κό­λυν­ση της συμ­φω­νί­ας ως ου­δέ­τε­ρος με­σά­ζο­ντας.

Ευχή όλων πα­ρα­μέ­νει η τή­ρη­ση της συμ­φω­νί­ας εκε­χει­ρί­ας και η λήξη του αι­μα­τη­ρού αυτού πο­λέ­μου.

Σπυ­ρί­δων Σα­λα­μα­στρά­κης