Αννα Καραμάνου: «Η ρίζα του κακού είναι η πατριαρχία, η αντίληψη ότι οι γυναίκες θα πρέπει να είναι υποτελείς στους άνδρες»

Η συγ­γρα­φέ­ας -πο­λι­τι­κή επι­στή­μο­νας, πρώην ευ­ρω­βου­λευ­τής και εκ των ιστο­ρι­κών προ­έ­δρων της Επι­τρο­πής Δι­καιω­μά­των των Γυ­ναι­κών και Ισό­τη­τας των Φύλων του Ευ­ρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λί­ου, Άννα Κα­ρα­μά­νου, σε συ­νέ­ντευ­ξη που πα­ρα­χώ­ρη­σε στη «δ» μιλά για το φαι­νό­με­νο των γυ­ναι­κο­κτο­νιών που συ­γκλο­νί­ζει την ελ­λη­νι­κή κοι­νω­νία. Δη­λώ­νει ότι η «ρίζα του κακού» βρί­σκε­ται στην πα­τριαρ­χία, στην αντί­λη­ψη ότι οι γυ­ναί­κες είναι υπο­τε­λείς στους άν­δρες

Στο νέο της βι­βλίο ”Η ει­ρη­νι­κή εξέ­γερ­ση των θη­λυ­κών SAPIENS”, η Άννα Κα­ρα­μά­νου συ­νε­παίρ­νει τον ανα­γνώ­στη σε ένα συ­ναρ­πα­στι­κό τα­ξί­δι με αφε­τη­ρία την Επα­νά­στα­ση του 1821 και τερ­μα­τι­κό σταθ­μό την παν­δη­μία και το κί­νη­μα MeToo 2021, που όπως δη­λώ­νει στη «δ» είναι ό,τι κα­λύ­τε­ρο προ­έ­κυ­ψε τα τε­λευ­ταία χρό­νια για τις γυ­ναί­κες, καθώς άνοι­ξε τα στό­μα­τα και εξά­λει­ψε το φόβο.

Ακο­λυ­θεί το πλή­ρες κεί­με­νο της συ­νέ­ντευ­ξης τα κυ­ρί­ας Κα­ρα­μά­νου προς τη «δ»:

• Με­τρά­με 17 γυ­ναι­κο­κτο­νί­ες στην Ελ­λά­δα αυτή τη χρο­νιά, ένας θλι­βε­ρός απο­λο­γι­σμός, ένα φαι­νό­με­νο που συ­γκλο­νί­ζει την κοι­νω­νία. Που πι­στεύ­ε­τε ότι βρί­σκε­ται η ρίζα του κακού;

Η ρίζα του κακού είναι η πα­τριαρ­χία, δη­λα­δή η αντί­λη­ψη ότι οι γυ­ναί­κες θα πρέ­πει να είναι υπο­τε­λείς στους άν­δρες. Η γε­νε­σιουρ­γός αιτία, είναι η άνιση κα­τα­νο­μή της δύ­να­μης και της εξου­σί­ας ανά­με­σα στα δύο φύλα. Σή­με­ρα, πα­ρό­λο που οι γυ­ναί­κες έχουν κάνει βή­μα­τα προ­ό­δου σε όλους τους το­μείς, σπου­δά­ζουν, εκ­παι­δεύ­ο­νται, ερ­γά­ζο­νται, συ­νει­σφέ­ρουν στην εθνι­κή οι­κο­νο­μία, υπάρ­χει ένα χάσμα ισχύ­ος, εξου­σί­ας ανά­με­σα στα δύο φύλα. Και οι όποιες προ­σπά­θειες των γυ­ναι­κών, να εντα­χθούν και να συμ­με­τέ­χουν στα κέ­ντρα λήψης απο­φά­σε­ων και εξου­σί­ας, εκλαμ­βά­νο­νται ως ένα παι­χνί­δι μη­δε­νι­κού αθροί­σμα­τος…

• Γιατί όμως στη σύγ­χρο­νη κοι­νω­νία δεν κα­τα­φέ­ρα­με να γε­φυ­ρώ­σου­με το χάσμα αυτό;

Η Ελ­λά­δα ξε­κί­νη­σε αργά τις αλ­λα­γές που συ­ντε­λέ­στη­καν στην Ευ­ρώ­πη με τον Ευ­ρω­παϊ­κό Δια­φω­τι­σμό. Επί ευ­ρω­παϊ­κού δια­φω­τι­σμού η Ελ­λά­δα βρι­σκό­ταν υπό την Οθω­μα­νι­κή Αυ­το­κρα­το­ρία. Με­τρά­με μόλις 200 χρό­νια ελ­λη­νι­κού έθνους κρά­τους και αυτός ο χρό­νος φαί­νε­ται ότι δεν είναι ικα­νός για να αλ­λά­ξει τη σκλη­ρή πα­τριαρ­χία που υπάρ­χει στην Ελ­λά­δα. Και πρό­κει­ται ξε­κά­θα­ρα για κα­τά­λοι­πο της Οθω­μα­νι­κής Κουλ­τού­ρας! Μπο­ρεί να είναι εύ­κο­λο να αλ­λά­ξεις τους νό­μους σε ένα βράδι, δεν μπο­ρείς όμως να αλ­λά­ξεις την επι­κρα­τού­σα κουλ­τού­ρα με την ίδια ευ­κο­λία. Αλ­λά­ζει με πολύ αρ­γούς ρυθ­μούς και δυ­στυ­χώς η έξαρ­ση της βίας κατά των γυ­ναι­κών, οι δο­λο­φο­νί­ες δεί­χνουν ότι υπάρ­χει μία σκλη­ρή αν­δρο­κρα­τία και πα­τριαρ­χία στην Ελ­λά­δα. Για να συ­ντε­λε­στεί η αλ­λα­γή, χρειά­ζο­νται και προ­γράμ­μα­τα και μέτρα και πολλά άλλα που πρέ­πει να κάνει το πο­λι­τι­κό σύ­στη­μα.

• Πι­στεύ­ε­τε ότι το κί­νη­μα “me too”, το γε­γο­νός ότι πολ­λές γυ­ναί­κες μι­λούν πλέον ανοι­χτά για τη βία που έχουν υπο­στεί από τους άν­δρες, θα συμ­βά­λει στην αντι­με­τώ­πι­ση της έμ­φυ­λης βίας;

Πι­στεύω ό,τι το κί­νη­μα me too, είναι ότι κα­λύ­τε­ρο προ­έ­κυ­ψε τα τε­λευ­ταία χρό­νια για τις γυ­ναί­κες, άνοι­ξε τα στό­μα­τα ξε­φό­βι­σε τις γυ­ναί­κες, διότι υπήρ­χε τρο­μο­κρα­τία από την πλευ­ρά των αν­δρών απέ­να­ντί τους. Και βε­βαί­ως σύμ­φω­να με την επι­κρα­τού­σα νο­ο­τρο­πία, πάντα έφται­γαν οι γυ­ναί­κες. Εάν κα­τήγ­γελ­λε μία γυ­ναί­κα ένα βια­σμό έλε­γαν ότι δεν μπο­ρεί, κού­νη­σε την ουρά της, ότι έφται­γε εκεί­νη. Γε­νι­κώς, βρί­σκου­με πάντα δι­καιο­λο­γί­ες υπέρ των αν­δρών. Πώς να κα­ταγ­γεί­λει μία γυ­ναί­κα το βια­στή της φο­βού­με­νη ότι θα δια­πο­μπευό­ταν η ίδια…; Και αυτό συμ­βαί­νει ακόμη, στις χώρες του ισλάμ όπου κα­τη­γο­ρεί­ται και δο­λο­φο­νεί­ται η βια­σθεί­σα, όχι ο θύτης, ο βια­στής.

• Η εκλο­γή της Κα­τε­ρί­νας Σα­κελ­λα­ρο­πού­λου ως προ­έ­δρου της Δη­μο­κρα­τί­ας, δεν απο­τε­λεί ένα βήμα προ­ό­δου;

Η εκλο­γή της Κα­τε­ρί­νας Σα­κελ­λα­ρο­πού­λου, εκ­πέ­μπει ένα πολύ ισχυ­ρό μή­νυ­μα ότι δη­λα­δή μπο­ρούν να κυ­βερ­νή­σουν οι γυ­ναί­κες και ότι μπο­ρούν να φτά­σουν μέχρι τα ανώ­τα­τα πο­λι­τεια­κά αξιώ­μα­τα. Από αυτή την άποψη, ήταν πολύ θε­τι­κή η εκλο­γή της και πι­στεύω ότι απο­τε­λεί το επι­στέ­γα­σμα των αγώ­νων του φε­μι­νι­στι­κού κι­νή­μα­τος εδώ και 200 χρό­νια.

Ασκή­θη­κε πίεση από τον ελά­χι­στο, τον πολύ μικρό αριθ­μό των γυ­ναι­κών που βρί­σκο­νται στα κέ­ντρα απο­φά­σε­ων, το γυ­ναι­κείο κί­νη­μα και την κοινή γνώμη την οποία ο Πρω­θυ­πουρ­γός, πι­στεύω ότι την αι­σθάν­θη­κε.

Κάτω από αυτές τις συν­θή­κες, έγινε η σωστή επι­λο­γή, διότι πι­στεύω ότι η Κα­τε­ρί­να Σα­κελ­λαρ­πού­λου εκ­φρά­ζει προ­ο­δευ­τι­κές ιδέες, έχει ανα­πτύ­ξει με­γά­λη κοι­νω­νι­κή δράση και δίνει ένα δείγ­μα γρα­φής για τις αξίες των γυ­ναι­κών, πώς θα είναι τα πράγ­μα­τα όταν κυ­βερ­νή­σουν οι γυ­ναί­κες.

• Η Ελ­λη­νί­δα φαί­νε­ται να μην έχει κα­τα­φέ­ρει να κα­τα­κτή­σει τη θέση που της ανα­λο­γεί στην Πο­λι­τι­κή και στα ανώ­τα­τα πο­λι­τεια­κά όρ­γα­να. Που οφεί­λε­ται αυτό;

Δυ­στυ­χώς τα πράγ­μα­τα πα­ρα­μέ­νουν δύ­σκο­λα για τις γυ­ναί­κες. Στις εκλο­γές για την ανά­δει­ξη του προ­έ­δρου του ΚΙΝΑΛ λ.χ. και οι έξι υπο­ψή­φιοι για τη θέση του νέου προ­έ­δρου ήταν άν­δρες, δεν τόλ­μη­σε καμία γυ­ναί­κα να θέσει υπο­ψη­φιό­τη­τα. Το κλίμα είναι αρ­νη­τι­κό απέ­να­ντί τους.

Κι εγώ, πα­ρό­λο ου υπη­ρέ­τη­σα στο Ευ­ρω­κοιν­βού­λιο, σας ομο­λο­γώ ότι είχα χα­μη­λή αυ­το­ε­κτί­μη­ση. Ούτε διεκ­δί­κη­σα ποτέ τί­πο­τε. Έπει­τα από 23 χρό­νια στην πο­λι­τι­κή, πολύ δειλά δή­λω­σα την επι­θυ­μία του για το Ευ­ρω­παϊ­κό Κοι­νο­βού­λιο, καθώς είμαι ευ­ρω­πα­ΐ­στρια και πι­στεύω στο Θεσμό και τε­λι­κά το κόμμα μου ικα­νο­ποί­η­σε την επι­θυ­μία μου.

Εκεί­νο που έχω να πω, είναι ότι οι ίδιες οι γυ­ναί­κες θα πρέ­πει να μά­θουν να διεκ­δι­κούν, να διεκ­δι­κούν να τις ακούν, διότι οι άν­δρες δεν ακούν τις γυ­ναί­κες. Το έχω ζήσει αυτό και στα κομ­μα­τι­κά όρ­γα­να. Όταν μία γυ­ναί­κα παίρ­νει το λόγο, κα­νέ­νας δεν προ­σέ­χει.

Τα πράγ­μα­τα είναι πολύ δύ­σκο­λα στην πο­λι­τι­κή, πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο από ό,τι είναι στην εκ­παί­δευ­ση. Δεν μας εμπο­δί­ζει κα­νείς λ.χ. να εκ­παι­δευ­τού­με καθώς υπάρ­χει ισό­τη­τα στην εκ­παί­δευ­ση, ενώ και οι ερ­γα­σια­κοί νόμοι υπο­στη­ρί­ζουν την ισό­τη­τα. Στην πο­λι­τι­κή όμως, δεν υπάρ­χει αυτή η νο­ο­τρο­πία, πράγ­μα που απο­τρέ­πει πολ­λές γυ­ναί­κες από το να διεκ­δι­κή­σουν το χώρο τους.

• Βε­βαί­ως, το ΚΙΝΑΛ διέ­θε­τε γυ­ναί­κα πρό­ε­δρο. Θα ήθελα το σχό­λιό σας για την προ­σφά­τως απο­δη­μή­σα­σα Φώφη Γεν­νη­μα­τά…

Τη Φώφη Γεν­νη­μα­τά προ­σω­πι­κά την υπο­στή­ρι­ξα. Ήταν μία πολύ ικανή και έξυ­πνη γυ­ναί­κα. Βε­βαί­ως κλη­ρο­νό­μη­σε και ένα βαρύ όνομα που τη διευ­κό­λυ­νε να γίνει αρ­χη­γός του ΚΙΝΑΛ. Δεν ξέρω εάν της δι­νό­ταν η δυ­να­τό­τη­τα αυτή, σε πε­ρί­πτω­ση που δεν ήταν η κόρη του Γιώρ­γου Γεν­νη­μα­τά. Δεν θέλω να πω ότι δεν διέ­θε­τε ικα­νό­τη­τες. Το αντί­θε­το μά­λι­στα. Βοη­θή­θη­κε οπωσ­δή­πο­τε και από το όνομα. Από εκεί και πέρα, επί της αρ­χη­γί­ας της δεν ανα­δεί­χθη­καν πολ­λές γυ­ναί­κες, δια­φο­ρε­τι­κά θα εί­χα­με και υπο­ψή­φιες για τη θέση του νέου προ­έ­δρου του ΚΙΝΑΛ. Βλέ­πε­τε, στην Ευ­ρώ­πη πα­ντού εκλέ­γο­νται γυ­ναί­κες από αρ­χη­γοί κομ­μά­των πλην της Ελ­λά­δας εί­μα­στε η τε­λευ­ταία χώρα στο θέμα της ισό­τη­τας των φύλων και αυτά τα λένε τα στα­τι­στι­κά στοι­χεία και οι δεί­κτες του ευ­ρω­παϊ­κού συμ­βου­λί­ου ισό­τη­τας των φύλων. Γιατί να εί­μα­στε τε­λευ­ταί­οι;

• Ποιες δια­φο­ρές εντο­πί­ζε­τε ανά­με­σα στο Ευ­ρω­παϊ­κό Κοιν­βού­λιο και στον τρόπο που αντι­με­τω­πί­ζε­ται η γυ­ναί­κα στην πο­λι­τι­κή σκηνή στην Ελ­λά­δα;

Τε­ρά­στια δια­φο­ρά… στις νο­ο­τρο­πί­ες το Ευ­ρω­κοι­νο­βού­λιο. Λει­τουρ­γεί με δια­δι­κα­σί­ες δη­μο­κρα­τι­κές, υπάρ­χει διά­λο­γος. Συμ­με­τέ­χον άν­θρω­ποι από δια­φο­ρε­τι­κές χώρες, θρη­σκεί­ες και κουλ­τού­ρες και τε­λι­κά βρί­σκουν κοι­νούς τό­πους, κάτι που δεν ισχύ­ει στην Ελ­λά­δα. Εδώ, κα­νείς δεν επι­θυ­μεί το διά­λο­γο. Κα­θέ­νας τα­μπου­ρώ­νε­ται πίσω από τις δικές του από­ψεις και πε­ρι­μέ­νει από τον άλλο να τις απο­δε­χθεί. Δυ­στυ­χώς, ακόμη η Ελ­λά­δα δεν έχει απο­κτή­σει την νο­ο­τρο­πία των ανε­πτυγ­μέ­νων χωρών της Ευ­ρώ­πης και ανα­φέ­ρο­μαι κυ­ρί­ως στη Σκαν­δι­να­βία όπου η σο­σιαλ­δη­μο­κρα­τία έχει κάνει πραγ­μα­τι­κά ένα θαύμα, εκεί υπάρ­χει κα­λύ­τε­ρη εκ­προ­σώ­πη­ση των γυ­ναι­κών πα­ντού.

• Θα ήθελα να πε­ρά­σου­με στο βι­βλίο σας που μόλις κυ­κλο­φό­ρη­σε με τίτλο ”Η ει­ρη­νι­κή εξέ­γερ­ση των θη­λυ­κών SAPIENS”. Μι­λή­στε μας γι’ αυτό…

Αυτό το βι­βλίο γρά­φτη­κε, γιατί ήθελα να υπάρ­χει η ιστο­ρία-έστω μια σύ­νο­ψή-των τε­λευ­ταί­ων 200 χρό­νων της Ελ­λά­δας που να συ­μπε­ρι­λαμ­βά­νει τους αγώ­νες των γυ­ναι­κών για ισό­τη­τα και για δι­καιώ­μα­τα. Αυτά δεν τα ανα­φέ­ρει κα­νέ­νας ιστο­ρι­κός.

Ο Κων­στα­ντί­νος Πα­πα­ρη­γό­που­λος είχε πει παλιά ότι η ιστο­ρία της Ελ­λά­δας μοιά­ζει με το Άγιο Όρος, όπου κα­νέ­να θη­λυ­κό δεν ει­σχω­ρεί. Οι ιστο­ρι­κοί μας γρά­φουν για τα με­γά­λα ιστο­ρι­κά γε­γο­νό­τα χωρίς να μπουν στον κόπο να δουν ποια ήταν η συμ­βο­λή των γυ­ναι­κών στον εκ­μο­ντερ­νι­σμό της Ελ­λά­δας.

Είναι καλό και χρή­σι­μο το βι­βλίο, διότι δίνει γνώση για τα με­γά­λα γε­γο­νό­τα στο διάβα αυτών των 200 χρό­νων από την Επα­νά­στα­ση του ‘21 μέχρι το κί­νη­μα me too το 2021. Βοηθά τον ανα­γνώ­στη να απο­κρυ­σταλ­λώ­σει κά­ποια πράγ­μα­τα για την ελ­λη­νι­κή ιστο­ρία και την ιστο­ρία τω φε­μι­νι­στι­κών αγώ­νων.

Επί Όθωνα ήταν μόνο η δη­μο­τι­κή εκ­παί­δευ­ση υπο­χρε­ω­τι­κή για τις γυ­ναί­κες. Φτά­σα­με στο 1917 για να δη­μιουρ­γη­θούν γυ­μνά­σια θη­λέ­ων και χρειά­στη­κε να δο­θούν αγώ­νες γι’ αυτό. Όταν διεκ­δι­κείς το δι­καί­ω­μα στη μόρ­φω­ση και στην ερ­γα­σία που διεκ­δι­κού­σαν οι γυ­ναί­κες τον 19ο αιώνα, ση­μαί­νει ότι συμ­βάλ­λεις και στον εκ­συγ­χρο­νι­σμό και στην πρό­ο­δο της χώρας σου. Κά­ποιες-ελά­χι­στες-γυ­ναί­κες θέ­λη­σαν να βγουν από την αμά­θεια και το μαύρο σκό­τος, δια­μαρ­τυ­ρή­θη­καν, εξε­γέρ­θη­καν. Για αυτό και μιλάω για εξέ­γερ­ση στο βι­βλίο μου, η εξέ­γερ­ση των θη­λυ­κών sapiens, των θη­λυ­κών αν­θρώ­πων.

Όσο για την επα­νά­στα­ση του ‘21 συμ­με­τεί­χαν αυ­θόρ­μη­τα οι γυ­ναί­κες. Μπή­καν από μόνες τους και πρό­σφε­ραν τα πάντα, τις πε­ριου­σί­ες τους και όταν ήρθε η ώρα της νομής της εξου­σί­ας, όταν ιδρύ­θη­κε το ελ­λη­νι­κό κρά­τος, τις άφη­σαν απέξω στα σπί­τια να υπη­ρε­τούν τους άν­δρες, να κά­νουν παι­διά… Αυτή ήταν η κα­τά­στα­ση. Υπήρ­ξε απί­στευ­τη αχα­ρι­στία και έλ­λει­ψη ικα­νό­τη­τας των αν­δρών να ανα­γνω­ρί­σουν ότι οι γυ­ναί­κες είναι εξί­σου ικα­νές και άξιες και ότι μπο­ρούν να συ­νει­σφέ­ρουν, όπως ακρι­βώς οι άν­δρες.

• Τι εύ­χε­στε για το 2022 όσον αφορά στις κα­τα­κτή­σεις και τα δι­καιώ­μα­τα της γυ­ναί­κας;

Πρό­σφα­τα ανα­κοι­νώ­θη­κε το Εθνι­κό Σχέ­διο Δρά­σης για την Ισό­τη­τα των Φύλων 2021-2025 που πα­ρα­κο­λου­θεί το αντί­στοι­χο ευ­ρω­παϊ­κό πρό­γραμ­μα. Εάν όλα όσα ανα­γρά­φο­ντα στα προ­γράμ­μα­τα, υλο­ποι­η­θούν θα μπο­ρού­με να ελ­πί­ζου­με σε καλά απο­τε­λέ­σμα­τα. Χρειά­ζο­νται βε­βαί­ως μη­χα­νι­σμοί πα­ρα­κο­λού­θη­σης. Πρέ­πει επί­σης να εστιά­σου­με στην πρό­λη­ψη ακόμη και σε εκ­παι­δευ­τι­κά προ­γράμ­μα­τα. Ήδη από το νη­πια­γω­γείο θα πρέ­πει να μι­λά­με για τα αν­θρώ­πι­να δι­καιώ­μα­τα, την ισό­τη­τα των φύλων. Κα­ταρ­γού­νται δυ­στυ­χώς όμως από τα σχο­λεία τα αν­θρω­πι­στι­κά μα­θή­μα­τα και αυτό δεν θεωρώ ότι κάνει καλό και δεν θα μας βοη­θή­σει να εκ­συγ­χρο­νι­στεί και εκ­μο­ντερ­νι­στεί η ανα­το­λι­κό­τρο­πη κουλ­τού­ρα που μας χα­ρα­κτη­ρί­ζει.