«Η κατάσταση στην ακτοπλοΐα εν μέσω της πανδημίας του κορωνοϊού»

Πρό­σφα­τα δη­μο­σιεύ­τη­κε η Ετή­σια Με­λέ­τη για την Ελ­λη­νι­κή Ακτο­πλο­ΐα με τίτλο “Συ­νυ­πευ­θυ­νό­τη­τα και ρε­α­λι­σμός οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις για την αντι­με­τώ­πι­ση της νέας πραγ­μα­τι­κό­τη­τας”. Η φε­τι­νή χρο­νιά πα­ρου­σιά­ζει τε­ρά­στιο εν­δια­φέ­ρον αφού αφε­νός πε­ρι­γρά­φει το επι­τυ­χη­μέ­νο δια­χει­ρι­στι­κό έτος του 2019 και αφε­τέ­ρου εξε­τά­ζει και τις προ­ο­πτι­κές ανά­πτυ­ξης στο άμεσο μέλ­λον μετά την εί­σο­δο της παν­δη­μί­ας στη ζωή μας.

Αναμ­φι­σβή­τη­τα οι προ­βλέ­ψεις για το άμεσο μέλ­λον είναι πα­ρα­κιν­δυ­νευ­μέ­νες αλλά είναι αδύ­να­τον να δια­τη­ρη­θεί ένα δί­κτυο θα­λασ­σί­ων με­τα­φο­ρών, ανα­γκαίο για την κοι­νω­νία χωρίς σχε­δια­σμούς για το μέλ­λον, προ­βλέ­ψεις και προ­ο­πτι­κές.

Σή­με­ρα μι­λά­ει στην «δ» ο διευ­θύ­νων σύμ­βου­λος τη XRTC Business Consultants κ. Γιώρ­γος Ξη­ρα­δά­κης, ανα­λύ­ο­ντας την κα­τά­στα­ση στην ακτο­πλοϊα εν μέσω της παν­δη­μί­ας του κο­ρω­νοϊ­ού και τις επι­πτώ­σεις που έχει υπο­στεί.

• Κύριε Ξη­ρα­δά­κη, πρό­σφα­τα δη­μο­σιεύ­τη­κε η με­λέ­τη της XRTC Business Consultants για την Ελ­λη­νι­κή Ακτο­πλο­ΐα. Θα ήθελα να ανα­φερ­θεί­τε επι­γραμ­μα­τι­κά στα κύρια ση­μεία της με­λέ­της όσον αφορά στα προ­βλή­μα­τα που αντι­με­τω­πί­ζει η Ελ­λη­νι­κή Ακτο­πλο­ΐα εξαι­τί­ας της παν­δη­μί­ας του κο­ρο­νοϊ­ού Covid-19.

Η ακτο­πλο­ΐα είναι ευαί­σθη­τη στις επι­πτώ­σεις τυχόν οι­κο­νο­μι­κής ύφε­σης είτε στην ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία είτε στην του­ρι­στι­κή αγορά ή ακόμη σε έκτα­κτα γε­γο­νό­τα, όπως είναι η εμ­φά­νι­ση της παν­δη­μί­ας του κο­ρω­νοϊ­ού COVID-19, τα οποία οδη­γούν σε μειω­μέ­νη ζή­τη­ση που σε συν­δυα­σμό με πι­θα­νή πλε­ο­νά­ζου­σα προ­σφο­ρά σε μειω­μέ­νους ναύ­λους και πλη­ρό­τη­τα, επη­ρε­ά­ζουν αρ­νη­τι­κά την κερ­δο­φο­ρία των εται­ριών. Η πτώση της ζή­τη­σης των ακτο­πλοϊ­κών με­τα­φο­ρών γί­νε­ται εμ­φα­νής τόσο στις με­τα­φο­ρές επι­βα­τών όσο και σε αυτές των προ­ϊ­ό­ντων. Οι δεύ­τε­ρες επη­ρε­ά­ζο­νται από την πα­ρα­γω­γή αγρο­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων προς εξα­γω­γή αλλά και τις αφί­ξεις του­ρι­στών αφού εξυ­πη­ρε­τούν απο­κλει­στι­κά την τρο­φο­δο­σία των κα­τα­λυ­μά­των και όλης της του­ρι­στι­κής κα­τα­νά­λω­σης.

Κάτω από αυτό το πρί­σμα, τα απο­τε­λέ­σμα­τα του πρώ­του πε­ντα­μή­νου του 2020 ήταν απο­γοη­τευ­τι­κά αφού δια­πι­στώ­θη­κε μια πτώση της τάξης του 60% στο με­τα­φο­ρι­κό έργο. Η ει­κό­να είναι ίδια και σε διε­θνές επί­πε­δο όπου ο κλά­δος αντι­με­τω­πί­ζει σω­ρεία προ­βλη­μά­των και επι­ζη­τά λύ­σεις για τη δια­τή­ρη­ση της τρο­φο­δο­τι­κής αλυ­σί­δας. Όλα τα κράτη προ­σφέ­ρουν πα­κέ­τα διά­σω­σης με σκοπό τη δια­τή­ρη­ση του δι­κτύ­ου θα­λασ­σί­ων συ­γκοι­νω­νιών.

Ο ακτο­πλοϊ­κός στό­λος μόνο κατά την υψηλή πε­ρί­ο­δο ανα­δι­πλώ­θη­κε σε έναν ικα­νο­ποι­η­τι­κό βαθμό για να μπο­ρέ­σει να κα­λύ­ψει το πε­ριο­ρι­στι­κό μέτρο που επι­βά­λει η κοι­νω­νι­κή από­στα­ση του 65% και όχι γιατί η πλη­ρό­τη­τα ήταν ικα­νο­ποι­η­τι­κή. Όταν ο στό­λος δεν ήταν ικα­νός να κα­λύ­ψει τις με­τα­φο­ρι­κές ανά­γκες, τότε ο συ­ντε­λε­στής πλη­ρό­τη­τας ανέ­βη­κε στο 80% κι αυτό για με­ρι­κές μόνο εβδο­μά­δες.

Η πρό­βλε­ψη της XRTC για την ακτο­πλοϊ­κή κί­νη­ση του 2020 πα­ρα­τί­θε­ται ως εξής:

• Ποια είναι η ση­μα­σία της ελ­λη­νι­κής ακτο­πλο­ΐ­ας για τη χώρα και την οι­κο­νο­μία της;

Η πρό­σφα­τη παν­δη­μία ανέ­δει­ξε πε­ρί­τρα­να τον βα­σι­κό ρόλο που δια­δρα­μα­τί­ζει ο νευ­ραλ­γι­κός αυτός κλά­δος στη βιω­σι­μό­τη­τα της νη­σιω­τι­κής Ελ­λά­δας η οποία στη­ρί­ζε­ται σε δύο βα­σι­κούς άξο­νες οι­κο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας. Ο πρώ­τος αφορά στη στή­ρι­ξη της πα­ρα­γω­γι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας των νη­σιών που προ­έρ­χε­ται από τον πρω­το­γε­νή και δευ­τε­ρο­γε­νή τομέα και ο δεύ­τε­ρος αφορά στην υπο­στή­ρι­ξη των δρα­στη­ριο­τή­των που σχε­τί­ζο­νται με τον του­ρι­σμό και κάθε εί­δους υπη­ρε­σία σχε­τι­ζό­με­νη με αυτόν. Με πολύ απλά λόγια η ελ­λη­νι­κή ακτο­πλοϊ­κή αγορά υπο­στη­ρί­ζει μια πλειά­δα εφο­δια­στι­κών αλυ­σί­δων που σχε­τί­ζο­νται με το σύ­νο­λο των οι­κο­νο­μι­κών δρα­στη­ριο­τή­των των νη­σιών μας κατά τη διάρ­κεια του έτους που χωρίς αυτή η επι­βί­ω­ση σε αυτά δεν θα είναι δυ­να­τή.

• Θα κα­τα­φέ­ρουν να επι­βιώ­σουν οι ακτο­πλοϊ­κές εται­ρί­ες μετά από την πα­ρού­σα δεινή κα­τά­στα­ση;

Η ελ­λη­νι­κή ακτο­πλοϊ­κή αγορά ει­σέρ­χε­ται σε μια δύ­σκο­λη πε­ρί­ο­δο με άγνω­στους πα­ρά­γο­ντες επη­ρε­α­σμού της λει­τουρ­γί­ας της και με με­γά­λη αδυ­να­μία προσ­διο­ρι­σμού των ση­μεί­ων στή­ρι­ξης. Το ζη­τού­με­νο την πε­ρί­ο­δο που δια­νύ­ου­με δεν είναι η ευ­ρω­στία των εται­ριών αλλά η δια­τή­ρη­ση της οι­κο­νο­μι­κής τους υπό­στα­σης. Το γε­γο­νός βε­βαί­ως ότι αυτή την δυ­σκο­λία δεν την διέρ­χε­ται μόνη της αλλά πλέει πα­ράλ­λη­λα με όλους σχε­δόν τους το­μείς της οι­κο­νο­μί­ας της δίνει την δυ­να­τό­τη­τα να ελ­πί­ζει για την επι­βί­ω­σή της.

Δεν υπάρ­χει καμία πε­ρί­πτω­ση την χρο­νιά που δια­νύ­ου­με να υπάρ­ξουν θε­τι­κά πρό­ση­μα στην εκ­με­τάλ­λευ­ση του στό­λου παρά μόνο σε ένα μικρό αριθ­μό εται­ριών που εξυ­πη­ρε­τούν απο­κλει­στι­κά γραμ­μές δη­μο­σί­ου συμ­φέ­ρο­ντος. Είναι λοι­πόν ση­μα­ντι­κό τόσο οι Επεν­δυ­τές όσο και οι Χρη­μα­το­δό­τες των εται­ριών να αντι­με­τω­πί­σουν την κα­τά­στα­ση με σύ­νε­ση ώστε να απο­φύ­γουν την άμεση κα­τάρ­ρευ­ση των εται­ριών. Σε αντί­θε­τη πε­ρί­πτω­ση τα γε­νό­με­να νέα βάρη θα είναι δυ­σβά­στα­χτα και οι ζη­μί­ες πολ­λές. Στην ίδια όχθη ο άλλος εταί­ρος της αγο­ράς που είναι το Κρά­τος πρέ­πει να συ­νει­δη­το­ποι­ή­σει ότι χωρίς την στή­ρι­ξή του δεν θα μπο­ρέ­σει σε καμία πε­ρί­πτω­ση να δια­τη­ρή­σει το δί­κτυο θα­λασ­σιών με­τα­φο­ρών της χώρας.

Για ολό­κλη­ρο τον πα­γκό­σμιο χάρτη η επι­στρο­φή στην κα­νο­νι­κό­τη­τα πα­ρα­μέ­νει άγνω­στη. Το να συ­ζη­τά­με για το ποιο θα είναι το πο­σο­στό μεί­ω­σης του με­τα­φο­ρι­κού έργου των ακτο­πλοϊ­κών εται­ριών είτε στο εσω­τε­ρι­κό είτε στο εξω­τε­ρι­κό είναι απλά εκτι­μή­σεις υψη­λού ρί­σκου γιατί οι εξε­λί­ξεις είναι τόσο απρό­βλε­πτες, ξαφ­νι­κές και βε­βαί­ως επι­κίν­δυ­νες. Η ανι­σορ­ρο­πία στην οποία έχου­με ει­σέλ­θει λόγω της παν­δη­μί­ας έχει πα­ρα­με­ρί­σει τις δια­χρο­νι­κές σκο­τού­ρες που έχου­με από την εφαρ­μο­γή των νόμων των πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κών επι­πτώ­σε­ων ή των γε­ω­πο­λι­τι­κών κιν­δύ­νων συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων και αυτών του με­τα­να­στευ­τι­κού και προ­σφυ­γι­κού προ­βλή­μα­τος.

Ο χει­μώ­νας του 2020-2021 θα είναι ιδιαι­τέ­ρως δύ­σκο­λος για τον κλάδο καθώς τα έσοδα από το πρώτο εξά­μη­νο και το κα­λο­καί­ρι δεν αρ­κούν για να κα­λύ­ψουν τις λει­τουρ­γι­κές τους ανά­γκες, επο­μέ­νως ο μόνος τρό­πος για να μπο­ρέ­σουν να αντε­πε­ξέλ­θουν στις υπο­χρε­ώ­σεις τους τόσο σε οι­κο­νο­μι­κό επί­πε­δο όσο και σε λει­τουρ­γι­κό είναι η άμεση κρα­τι­κή ή ευ­ρω­παϊ­κή επι­χο­ρή­γη­ση για την απρό­σκο­πτη λει­τουρ­γία τους. Υπάρ­χουν όμως και ιδιαί­τε­ρες ευ­και­ρί­ες που θα πρέ­πει οι εταί­ροι της αγο­ράς να δια­γνώ­σουν για να σχε­διά­σουν τις επό­με­νες κι­νή­σεις τους. Η πα­γκό­σμια κοι­νό­τη­τα δια­πί­στω­σε τη συμ­βο­λή της εφο­δια­στι­κής αλυ­σί­δας. Η θέση της Ελ­λά­δας στο Νο­τιο­α­να­το­λι­κό άκρο της Ευ­ρώ­πης αλλά και στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, της δίνει τη δυ­να­τό­τη­τα να με­λε­τή­σει και να σχε­διά­σει το ρόλο της στο πλαί­σιο της εφο­δια­στι­κής αλυ­σί­δας, καθώς απο­τε­λεί ση­μα­ντι­κό κόμβο λόγω της ανά­πτυ­ξης του εμπο­ρί­ου με την Κίνα και τη Νότια Ασία αλλά και της γει­το­νι­κής σχέ­σης που έχει με πα­ρα­γω­γι­κές χώρες της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου των οποί­ων τα προ­ϊ­ό­ντα είναι σε άμεση ζή­τη­ση από τους Ευ­ρω­παί­ους. Στη Με­λέ­τη αυτή, η πρό­κλη­ση του νέου αυτού ρόλου της χώρας ανα­λύ­θη­κε επι­στα­μέ­νως σε προη­γού­με­νο κε­φά­λαιο.

• Θα ήθελα την εκτί­μη­σή σας σχε­τι­κά με την Ελ­λη­νι­κή Ακτο­πλοϊ­κή Αγορά. Αλ­λά­ζει το τοπίο;

Η αλ­λα­γή του το­πί­ου υπό τις πα­ρού­σες συν­θή­κες δεν είναι ούτε εύ­κο­λη ούτε απλή υπό­θε­ση. Αυτό που υπο­στη­ρί­ζω είναι ότι οι οι εται­ρεί­ες του ακτο­πλοϊ­κού κλά­δου θα πρέ­πει να δώ­σουν με­γα­λύ­τε­ρη βα­ρύ­τη­τα σε ένα νέο επι­χει­ρη­μα­τι­κό μο­ντέ­λο το οποίο σχε­τί­ζε­ται με τη συ­νει­δη­τή επι­λο­γή ως προς την εξει­δί­κευ­ση των εφο­δια­στι­κών αλυ­σί­δων που θέ­λουν να εξυ­πη­ρε­τούν στο μέλ­λον. Το επι­χει­ρη­μα­τι­κό αυτό μο­ντέ­λο θα πρέ­πει να συ­νο­δεύ­ε­ται και από πο­λι­τι­κές οι οποί­ες θα στη­ρί­ζουν ένα νέο μο­ντέ­λο ανά­πτυ­ξης της Ελ­λη­νι­κής οι­κο­νο­μί­ας που θα στη­ρί­ζε­ται στη δη­μιουρ­γία υπη­ρε­σιών στον κλάδο της εφο­δια­στι­κής αλυ­σί­δας και ει­δι­κά της διοι­κη­τι­κής μέ­ρι­μνας (logistics). Με­τα­ξύ των πρώ­των συ­μπε­ρα­σμά­των της παν­δη­μί­ας είναι ότι μια από τις οι­κο­νο­μι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες που χρή­ζει συ­νε­χούς υπο­στή­ρι­ξης είναι αυτή της πα­ρα­γω­γής τρο­φί­μων και άλλων προ­ϊ­ό­ντων. Ο κλά­δος των με­τα­φο­ρών και συ­γκε­κρι­μέ­να η ακτο­πλο­ΐα υπο­στή­ρι­ξε την πα­ρα­γω­γι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα των νη­σιών σε εξαι­ρε­τι­κά ικα­νο­ποι­η­τι­κό βαθμό δε­δο­μέ­νου ότι ως κλά­δος δεν ήταν έτοι­μος να αντε­πε­ξέλ­θει σε μία τέ­τοια κα­τά­στα­ση.

Η προ­τρο­πή μας για ένα νέο επι­χει­ρη­μα­τι­κό μο­ντέ­λο από μέ­ρους των ακτο­πλοϊ­κών εται­ρειών σχε­τί­ζε­ται άμεσα με την ανα­νέ­ω­ση του στό­λου που θα πρέ­πει να ξε­κι­νή­σει δε­δο­μέ­νου του υψη­λού μέσου όρου ηλι­κί­ας του στό­λου. Το κυ­ριό­τε­ρο πρό­βλη­μα που αντι­με­τώ­πι­σαν οι ακτο­πλοϊ­κές εται­ρεί­ες ήταν η από­το­μη μεί­ω­ση της ζή­τη­σης για τη με­τα­φο­ρά κυ­ρί­ως επι­βα­τών και δευ­τε­ρευό­ντως προ­ϊ­ό­ντων καθώς και αργή ανά­καμ­ψη αυτής. Η ανα­νέ­ω­ση του στό­λου θα πρέ­πει να συ­νο­δευ­τεί λαμ­βά­νο­ντας υπόψη σειρά κρι­τη­ρί­ων όπως είναι οι οι­κο­νο­μι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες που χρή­ζουν αδιά­λει­πτης υπο­στή­ρι­ξης και χα­ρα­κτη­ρί­ζο­νται από ανε­λα­στι­κή ζή­τη­ση, ακο­λου­θού­με­νες από αυτές που έχουν με­γα­λύ­τε­ρη ελα­στι­κό­τη­τα. Η διά­κρι­ση αυτή με­τα­ξύ των δια­φο­ρε­τι­κών τύπων ζή­τη­σης που εξυ­πη­ρε­τεί η ακτο­πλοϊ­κή αγορά είναι βα­σι­κός πα­ρά­γο­ντας για την επι­λο­γή και πι­θα­νό σχε­δια­σμό νέων τύπων πλοί­ων που θα προ­σφέ­ρουν κα­λύ­τε­ρες και οι­κο­νο­μι­κά απο­δο­τι­κές ευ­και­ρί­ες. Το επί­πε­δο ελα­στι­κό­τη­τας της ζή­τη­σης προσ­διο­ρί­ζει την έκ­θε­ση των εται­ρειών στην από­το­μες με­τα­βο­λές της και επο­μέ­νως κα­θο­ρί­ζει και την οι­κο­νο­μι­κή βιω­σι­μό­τη­τα του πλοί­ου και κατ’ επέ­κτα­ση των εται­ρειών και του κλά­δου γε­νι­κό­τε­ρα.

Για να μπο­ρέ­σει βέ­βαια να ευ­δο­κι­μή­σει αυτό το επι­χει­ρη­μα­τι­κό μο­ντέ­λο είναι απα­ραί­τη­τες οι πα­ρα­κά­τω προ­ϋ­πο­θέ­σεις:

1. Ο συ­νει­δη­τός προ­σα­να­το­λι­σμός προς τη δη­μιουρ­γία ενός νέου εθνι­κού οι­κο­νο­μι­κού μο­ντέ­λου που θα έχει με­τα­ξύ των αξό­νων οι­κο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας του τον κλάδο της εφο­δια­στι­κής αλυ­σί­δας.

2. Την πα­ρο­χή κι­νή­τρων για τη δια­τή­ρη­ση και πε­ραι­τέ­ρω ενί­σχυ­ση της οι­κο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας στη νη­σιω­τι­κή Ελ­λά­δα η οποία αντι­προ­σω­πεύ­ει το 12% του ΑΕΠ της χώρας και το 13% του πλη­θυ­σμού.

3. Τον συ­ντο­νι­σμό του ακτο­πλοϊ­κού κλά­δου με την Πο­λι­τεία για τη στή­ρι­ξη αυτού του μο­ντέ­λου εθνι­κής ανά­πτυ­ξης μέσω της δη­μιουρ­γί­ας της κα­τάλ­λη­λης υπο­δο­μής σε πλοία και λι­με­νι­κές εγκα­τα­στά­σεις.

4. Τη δη­μιουρ­γία νέων οδι­κών οδών με­τα­ξύ των χωρών της Ν.Α. Με­σο­γεί­ου όπως Κύ­πρου, Ισ­ρα­ήλ, Ιορ­δα­νί­ας και Αι­γύ­πτου.