Σχέδιο επανεκκίνησης για τo νερό με τρεις εταιρείες σε όλη τη χώρα ΕΥΔΑΠ, ΕΥΑΘ και μια νέα ΑΕ

Τι φέρνει η νέα εθνική στρα­τη­γική στα τιμο­λό­για νερού – Πρό­βλεψη για αυξή­σεις ακόμη και πάνω από τον ευρω­παϊκό μέσο όρο – Ο ρόλος της ΔΕΗ και η μελέτη –παραγ­γε­λία της κυβέρ­νη­σης στην Deloitte  

Μια συνο­λική στρα­τη­γική μεταρ­ρύθ­μι­σης για τον τομέα των υδάτων, που περι­λαμ­βά­νει νέα δομή, αξιο­ποί­ηση χρη­μα­το­δο­τή­σεων και αύξηση των τιμο­λο­γίων, με την λει­τουρ­γία τριών ισχυρών φορέων ύδρευ­σης και απο­χέ­τευ­σης σε όλη την χώρα περι­λαμ­βά­νει το σχέδιο της κυβέρ­νη­σης στο πλαίσιο της κατάρ­τι­σης για την Εθνική Στρα­τη­γική Υδάτων των επό­με­νων δεκα­ε­τιών.

Με φόντο την ελλειμ­μα­τική δια­χεί­ριση, τις απαρ­χαιω­μέ­νες υπο­δο­μές και την κατα­κερ­μα­τι­σμένη αρμο­διό­τητα (με πάνω από 730 φορείς) αλλά και τα έντονα σημάδια λει­ψυ­δρίας, η κυβέρ­νηση δρο­μο­λο­γεί μια δομική επα­νεκ­κί­νηση που δεν περνά απα­ρα­τή­ρητη – ούτε από την αγορά, ούτε από τους παρα­γω­γι­κούς φορείς δίνο­ντας πρω­τα­γω­νι­στικό ρόλο στην ΕΥΔΑΠ, την ΕΥΑΘ και μια τρίτη οντό­τητα που θα έχει την μορφή ανώ­νυ­μης εται­ρείας και θα λει­τουρ­γεί ως ομπρέλα των 730 υφι­στά­με­νων τοπικών φορέων δια­χεί­ρι­σης υδάτων (ΔΕΥΑ, ΤΟΕΒ, ΓΟΕΒ κ.α) με στόχο ένα ευέ­λι­κτο τρόπο λει­τουρ­γίας στα πρότυπα της ΔΕΗ.

Το νερό απο­τε­λεί πόρο ζωτικής σημα­σίας και ταυ­τό­χρονα έναν από τους πιο κρί­σι­μους φυσι­κούς πόρους της χώρας. Με τη γεωργία να απορ­ροφά περίπου το 80% των υδα­τι­κών απο­λή­ψεων και τον του­ρι­σμό να εντεί­νει τις επο­χι­κές πιέσεις, ειδικά στα νησιά και τις περιο­χές με περιο­ρι­σμένη δια­θε­σι­μό­τητα, το υδατικό ισο­ζύ­γιο της Ελλάδας χαρα­κτη­ρί­ζε­ται ήδη ελλειμ­μα­τικό. Η χώρα μας  φιγου­ρά­ρει στην 19η θέση παγκο­σμίως ως προς τον κίνδυνο λει­ψυ­δρίας με την στάθμη των φραγ­μά­των να είναι σε ιστο­ρικά χαμηλά επίπεδα, την ίδια ώρα που τα απο­θέ­ματα στην Αττική έχουν μειωθεί πάνω από 50% σε σχέση με το 2022.

Η αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας και τα ακραία καιρικά φαι­νό­μενα μειώ­νουν τα απο­θέ­ματα, προ­κα­λώ­ντας απώ­λειες στην παρα­γωγή ενέρ­γειας από υδροη­λε­κτρικά και αυξά­νο­ντας το ενερ­γειακό κόστος. Σύμφωνα με τα στοι­χεία της ΔΕΗ, οι ταμιευ­τή­ρες των υδροη­λε­κτρι­κών  βρί­σκο­νται σε ιστο­ρικά χαμηλά επίπεδα, παρά τις βρο­χο­πτώ­σεις των προη­γού­με­νων μηνών, δημιουρ­γώ­ντας ανη­συ­χία τόσο για τα απο­θέ­ματα νερού όσο και ηλε­κτρο­πα­ρα­γωγή από υδροη­λε­κτρι­κούς σταθ­μούς. Μικρό­τερη όμως συμ­με­τοχή των νερών στο ηλε­κτρικό σύστημα μπορεί να οδη­γή­σει σε αύξηση του κόστους ενέρ­γειας.

Η υφι­στά­μενη δομή δια­χεί­ρι­σης υδάτων χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από κατα­κερ­μα­τι­σμό: περισ­σό­τε­ροι από 730 φορείς εμπλέ­κο­νται στη δια­χεί­ριση του νερού, από ΔΕΥΑ και δήμους, μέχρι Οργα­νι­σμούς Εγγείων Βελ­τιώ­σεων (ΤΟΕΒ/ΓΟΕΒ). Η κατα­γραφή περι­λαμ­βά­νει 125 Δημο­τι­κές Επι­χει­ρή­σεις ΄Υδρευσης-Αποχέτευσης, 403 ΤΟΕΒ/ΓΟΕΒ και δύο ισχυ­ρούς φορείς την ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ.  Οι αλλη­λο­ε­πι­κα­λύ­ψεις αρμο­διο­τή­των, η έλλειψη εθνικής στρα­τη­γι­κής, οι καθυ­στε­ρή­σεις στα έργα και η αδυ­να­μία αξιο­ποί­η­σης χρη­μα­το­δο­τή­σεων έχουν οδη­γή­σει σε σοβαρά λει­τουρ­γικά και οικο­νο­μικά προ­βλή­ματα τους οργα­νι­σμούς αυτούς για αυτό και η μεταρ­ρύθ­μιση προ­βλέ­πει ότι θα πρέπει να περι­λαμ­βά­νει το σύνολο των φορέων.

Μοντέλα από το εξω­τε­ρικό και το υψηλό κόστος του μέλ­λο­ντος

Η σύγκριση με άλλες ευρω­παϊ­κές χώρες, όπως η Ιρλαν­δία, η Πολωνία και η Τσεχία, ενι­σχύει την ανάγκη συγκε­ντρω­τι­κών μοντέ­λων δια­χεί­ρι­σης και συνερ­γα­σιών μεταξύ φορέων. Παρότι η Ελλάδα συγκα­τα­λέ­γε­ται στις χώρες με το χαμη­λό­τερο κόστος νερού, προ­βλέ­πε­ται στα­διακή αύξηση, κυρίως λόγω της ανάγκης για έργα, ανα­βάθ­μιση των υπο­δο­μών και ανά­κτηση κόστους λει­τουρ­γίας. Για παρά­δειγμα στην χώρα μας το κόστος νερού ανέρ­χε­ται σε 1,30 ευρώ ανά κυβικό με πιο κοντι­νές αγορές από πλευράς τιμο­λό­γη­σης την Ρου­μα­νία και την Βουλ­γα­ρία όπου το κυβικό δια­μορ­φώ­νε­ται σε 1,57 ευρώ και 1,67 ευρώ. Σε άλλες χώρες όπως η Ιταλία είναι στα 2,10 ευρώ, στη Γαλλία 4,08 ευρώ και στην Νορ­βη­γία 6,24 ευρώ. Η συγκέ­ντρωση δρα­στη­ριο­τή­των σε κεντρι­κούς φορείς παρα­τη­ρείτε και στο εξω­τε­ρικό με χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα την Irish Water στην Ιρλαν­δία η οποία δια­χει­ρί­ζε­ται όλα τα πάγια, τα έσοδα και τα κόστη για την επί­τευξη οικο­νο­μιών κλί­μα­κας, απο­δο­τι­κό­τερο κοστο­λο­γική βάση και καλύ­τερη εφαρ­μογή της εθνικής στρα­τη­γι­κής.

Τη βάση για τη δια­μόρ­φωση της νέας εθνικής στρα­τη­γι­κής για το νερό απο­τε­λεί μελέτη της Deloitte που υλο­ποι­ή­θηκε για λογα­ρια­σμό της κυβέρ­νη­σης, Η μελέτη της Deloitte με την κωδική ονο­μα­σία Project Aquarium, προ­βλέ­πει αύξηση του κόστους (ενδε­χο­μέ­νως και πάνω από τον ευρω­παικό μέσο όρο) λόγω: νέων έργων και επεν­δύ­σεων σε φράγ­ματα, υπο­δο­μών, αντλιο­στα­σίων και ΚΕΛ -ανάκτησης κόστους λει­τουρ­γίας για τους φορείς που σήμερα είναι ελλειμ­μα­τι­κοί, ανα­διάρ­θρω­σης τιμο­λο­γίων σε ΕΥΔΑΠ, ΕΥΑΘ, ΔΕΥΑ και ΤΟΕΒ, ανα­γκαίων τεχνο­λο­γι­κών επεν­δύ­σεων (π.χ. ψηφια­κές μετρή­σεις, ενερ­γεια­κές ανα­βαθ­μί­σεις). Η αύξηση εκτι­μά­ται ότι θα είναι ανι­σο­βα­ρής, επη­ρε­ά­ζο­ντας περισ­σό­τερο περιο­χές με προ­βλή­ματα λει­ψυ­δρίας (Νότιο Αιγαίο, Ιόνια, Κρήτη, Θεσ­σα­λία).

 

 

Η πρόταση της μεταρ­ρύθ­μι­σης

Η μελέτη της Deloitte εξε­τά­ζει πέντε σενάρια που μπορεί να επα­να­προσ­διο­ρί­σουν τη δια­χεί­ριση των υδάτων για ύδρευση και άρδευση: δια­τή­ρηση υφι­στά­με­νης κατά­στα­σης, νέα οντό­τητα με την μορφή Νομικού Προ­σώ­που Δημο­σίου Δικαίου ανά  λεκάνη απορ­ροής στα πρότυπα της ΕΥΔΑΠ Παγίων (με αρμο­διό­τητα τον πόρο, τα πάγια υδρο­λη­ψίας και μετα­φο­ράς), συγκέ­ντρωση και συνέ­νωση τοπικών φορέων  υπό την ομπρέλα μιας εύρω­στης ΔΕΥΑ ανά  γεω­γρα­φική περιοχή, νέος φορέας μόνο για έργα ή νέος φορέας για όλα τα έργα. Με βάση τα σενάρια των τελευ­ταίων ημερών που είδαν το φως της δημο­σιό­τη­τας φαί­νε­ται να προ­κρί­νε­ται ένα μοντέλο ενο­ποί­η­σης, με την δημιουρ­γία μιας νέας εται­ρείας, η οποία θα έχει δημόσιο χαρα­κτήρα και σε αυτή θα εισφέ­ρουν πάγια περιου­σιακά στοι­χεία και υπο­χρε­ώ­σεις και θα συμ­με­τέ­χουν μετο­χικά όλες οι δημο­τι­κές επι­χει­ρή­σεις ύδρευ­σης – απο­χέ­τευ­σης (ΔΕΥΑ) και οι Τοπικοί και Γενικοί οργα­νι­σμοί εγγείων βελ­τιώ­σεων (ΤΟΕΒ – ΓΟΕΒ) της χώρας. Όπως δήλωσε χθες ο Αντι­πρό­ε­δρος της κυβέρ­νη­σης και όπως φαί­νε­ται ο άνθρω­πος που κινεί τα νήματα του σχε­δια­σμού Κωστής Χατζη­δά­κης, το σχέδιο ανα­μέ­νε­ται να ορι­στι­κο­ποι­η­θεί έως τον Σεπτέμ­βριο.

Η στρα­τη­γική που προ­τεί­νε­ται μέσω του Project Αcquarius της Deloitte βασί­ζε­ται σε έναν ολι­στικό σχε­δια­σμό, με στόχο την δημιουρ­γία της εθνικής στρα­τη­γι­κής για τα νερά με σαφή δια­χω­ρι­σμό αρμο­διο­τή­των, αξιο­λό­γηση όλων των υφι­στά­με­νων φορέων και έργων, και την ίδρυση νέων νομικών οντο­τή­των (Α.Ε.) ανά λεκάνη απορ­ροής. Οι εται­ρείες αυτές, εκτός Γενικής Κυβέρ­νη­σης, θα δια­θέ­τουν πάγια περιου­σιακά στοι­χεία και υπο­χρε­ώ­σεις, θα έχουν πιστο­λη­πτική ικα­νό­τητα, και θα είναι σε θέση να αντλούν πόρους από την Ευρω­παϊκή Τράπεζα Επεν­δύ­σεων και άλλα χρη­μα­το­δο­τικά εργα­λεία. Ταυ­τό­χρονα, το σχέδιο προ­βλέ­πει ενιαίο σύστημα τιμο­λό­γη­σης ανά χρήση (ύδρευση, άρδευση, βιο­μη­χα­νία), ψηφιο­ποί­ηση των δικτύων ύδρευ­σης και άρδευ­σης και ενιαία βάση δεδο­μέ­νων και μηχα­νι­σμό κοστο­λό­γη­σης του νερού.

Όπως ανα­φέ­ρε­ται η Ευρω­παϊκή Τράπεζα Επεν­δύ­σεων (ΕΤΕπ) μπορεί να παρέχει χρη­μα­το­δό­τηση 2-3 δισ. ευρώ ανά έτος για έργα που σχε­τί­ζο­νται με τη δια­χεί­ριση των υδάτων (δίκτυα, φράγ­ματα κ.λπ.) σε νομικές οντό­τη­τες με τη μορφή Ανώ­νυ­μων Εται­ρειών (ΑΕ).

Τα επόμενα βήματα και η ΔΕΗ

Η πρώτη φάση του σχεδίου – απο­τύ­πωση υφι­στά­με­νης κατά­στα­σης, απο­τί­μηση παγίων και αξιο­λό­γηση έργων – ξεκινά άμεσα εντός του 2025. Ακο­λου­θούν η δια­μόρ­φωση εθνικής στρα­τη­γι­κής και η οργά­νωση του συστή­μα­τος δια­κυ­βέρ­νη­σης, ενώ η ψηφιο­ποί­ηση και η ενο­ποί­ηση τιμο­λό­γη­σης θα ολο­κλη­ρω­θούν μέχρι το 2028.

Στο κάδρο του νέου σχε­δια­σμού βρί­σκε­ται η ΔΕΗ με έντονο ενδια­φέ­ρον και παρου­σία στις σχε­τι­κές κυβερ­νη­τι­κές συσκέ­ψεις  αλλά και στις ζυμώ­σεις που υπάρ­χουν για την κατάρ­τιση του κυβερ­νη­τι­κού σχεδίου που ανα­μέ­νε­ται να έχει ορι­στι­κο­ποι­η­θεί ως το Σεπτέμ­βριο. Στην ουρά όμως των ενδια­φε­ρό­με­νων μπαί­νουν και άλλοι ισχυροί επι­χει­ρη­μα­τι­κοί όμιλοι που έχουν αρχίσει να παίρ­νουν θέση στην αγορά. Σε αυτούς θα πρέπει να θεω­ρού­νται σίγου­ροι η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, Metlen, Motor Oil αλλά και άλλοι μικρό­τε­ροι αλλά εξει­δι­κευ­μέ­νοι παίκτες της αγοράς.

Μέχρι πρό­τι­νος, η ΔΕΗ προ­σα­να­το­λι­ζό­ταν στην ανά­πτυξη μονάδων αφα­λά­τω­σης σε πετρε­λαϊ­κές μονάδες που δια­θέ­τει στα νησιά και στα­διακά εγκα­τα­λεί­πο­νται λόγω ηλε­κτρι­κών δια­συν­δέ­σεων. Πλέον, φαί­νε­ται πως το ενδια­φέ­ρον της επε­κτεί­νε­ται στρα­τη­γικά, με πλη­ρο­φο­ρίες να κάνουν λόγο για διευ­ρυ­μένο ρόλο στην υλο­ποί­ηση, δια­χεί­ριση ή/και παροχή υπη­ρε­σιών στον τομέα του νερού χωρίς να απο­κλεί­ε­ται και η συμ­με­το­χής στο νέο ενιαίο φορέα που εξε­τά­ζει η κυβέρ­νηση υπό την ομπρέλα του οποίου θα βρεθούν οι τοπικές επι­χει­ρή­σεις δια­χεί­ρι­σης υδάτων.

Όσοι πάντως παρα­κο­λου­θούν το κυβερ­νη­τικό σχε­δια­σμό ελπί­ζουν να μην έχει την τύχη του Φορέα Δια­χεί­ρι­σης Υδάτων Θεσ­σα­λίας που φαί­νε­ται να υπάρχει μόνο στα χαρτιά και τονί­ζουν την ανάγκη για δημιουρ­γία ενός συνε­κτι­κού σχεδίου που θα συντο­νί­σουν στελέχη με γνώση και κατάρ­τιση του αντι­κει­μέ­νου και με σαφή και ξεκά­θαρο χρονικό προσ­διο­ρι­σμό. Τονί­ζουν μάλιστα ότι όλος αυτός ο σχε­δια­σμός κιν­δυ­νεύει από την μικρο­πο­λι­τική και τα τοπικά συμ­φέ­ρο­ντα με προ­σφυ­γές που θα μπο­ρού­σαν να φρε­νά­ρουν κάθε κυβερ­νη­τικό σχέδιο.

Σύμφωνα με  πλη­ρο­φο­ρίες  έντονες αντι­δρά­σεις υπάρ­χουν ήδη για τον σχε­δια­σμό όχι μόνο σε τοπικό επίπεδο αλλά και από τα Υπουρ­γεία Εσω­τε­ρι­κών και Περι­βάλ­λο­ντος. Για το θέμα έχει τοπο­θε­τη­θεί ήδη η ΚΕΔΕ, από τον περα­σμένο Νοέμ­βριο, κατά τη διάρ­κεια του τελευ­ταίου συνε­δρίου της και είχε εκδοθεί ομόφωνο ψήφισμα το οποίο συμπε­ριε­λάμ­βανε και τοπο­θέ­τηση κατά των συγ­χω­νεύ­σεων των ΔΕΥΑ σε 13, όπως ήταν τότε ο σχε­δια­σμός και όχι σε 3, με βάση όσα σενάρια κυκλο­φο­ρούν τελευ­ταία.

Η ΚΕΔΕ μιλά για απο­σπα­σμα­τικό και μη συνε­κτικό σχέδιο, για ανα­γκα­στι­κές συνε­νώ­σεις των ΔΕΥΑ, που προ­φα­νώς αντί­κει­νται στο Σύνταγμα και στους Νόμους που διέπουν την λει­τουρ­γία τους, καθώς και την προ­στα­σία των λει­τουρ­γι­κών και περιου­σια­κών δικαιω­μά­των τους. Οι δήμοι έχουν κατα­θέ­σει σε συνερ­γα­σία με την ΕΔΕΥΑ και την ΕΕΤΑΑ  συγκε­κρι­μένη και επι­χει­ρη­σιακά τεκ­μη­ριω­μένη λύση για τις ΔΕΥΑ, η οποία, σε αντί­θεση με την κυβ­νερ­νη­τική πρόταση για τη δημιουρ­γία φαρα­ω­νι­κών ΔΕΥΑ ανά περι­φέ­ρεια, όπως χαρα­κτη­ρί­ζουν προ­βλέ­πει τη λει­τουρ­γία μίας ΔΕΥΑ σε κάθε νομό ( ή και δύο όπου κριθεί απα­ραί­τητο), μόνο σε εθε­λού­σια βάση και το  Δ.Σ. του νέου σχή­μα­τος να ανήκει 100% στην Αυτο­διοί­κηση.

Σε ότι αφορά στα νησιά,  η θέση της ΚΕΔΕ είναι να παρα­μεί­νει το υπάρχον σύστημα δηλώ­νο­ντας αντί­θετη με το σχέδιο για τις Κυκλά­δες, σύμφωνα με το οποίο θα εφαρ­μο­στεί ένα 11μελές σύστημα διοί­κη­σης, στο οποίο την πλειο­ψη­φία θα έχει η ΕΥΔΑΠ Νήσων ή η ΕΥΔΑΠ.

Σχέδιο επα­νεκ­κί­νη­σης για τo νερό – Tρεις εται­ρείες σε όλη τη χώρα: ΕΥΔΑΠ, ΕΥΑΘ και μια νέα ΑΕ (πίνακες)