ΕΚΠΑ, Ευθ. Λέκκας: Οι λόγοι που η φωτιά ισοπέδωσε το Μάτι

Τους λόγους για τους οποίους η πυρ­κα­γιά της Αττικής που ισο­πέ­δωσε το Μάτι αφή­νο­ντας πίσω της του­λά­χι­στον 81 νεκρούς ήταν τόσο φονική αλλά και αστα­μά­τητη εξηγούν σε έρευνά τους ο καθη­γη­τής Ευθύμης Λέκκας και η ομάδα του από το Τμήμα Γεω­λο­γίας και Γεω­πε­ρι­βάλ­λο­ντος του Εθνικού και Καπο­δι­στρια­κού Πανε­πι­στή­μιου Αθηνών.

Η πυρ­κα­γιά ήταν μια χαρα­κτη­ρι­στική περί­πτωση πυρ­κα­γιάς σε ζώνη μίξης δασών οικι­σμών (wildland urban interface – WUI). Οι ζώνες αυτές είναι από τις περιο­χές με την υψη­λό­τερη πιθα­νό­τητα ανθρώ­πι­νων απω­λειών παγκο­σμίως, καθώς και στον Ελλη­νικό χώρο. Υπάρ­χουν δε πολυά­ριθ­μες περι­πτώ­σεις στον Ελλη­νικό χώρο.

Κατά τη διάρ­κεια της πυρ­κα­γιάς οι ισχυροί δυτικοί άνεμοι, ταχύ­τη­τας κατά θέσεις και κατά δια­στή­ματα ακόμα και άνω των 90 χιλ. την ώρα, δια­δρα­μά­τι­σαν πολύ σημα­ντικό ρόλο στη γρήγορη μετά­δοση της πυρ­κα­γιάς σε μορφή καθόδου προς τα χαμη­λό­τερα υψό­με­τρα (downslope spread). Σημειώ­νε­ται πως το Αστε­ρο­σκο­πείο Αθηνών μέτρησε ταχύ­τητα ανέμων έως και 120 χλμ την ώρα και αυτή η ταχύ­τατη πλευ­ρική εξά­πλωση της φωτιάς, απο­τέ­λεσε πιθα­νό­τατα, όπως σημειώ­νουν οι ερευ­νη­τές του ΕΚΠΑ, και τον κύριο λόγο που δεν υπήρξε έγκαιρη προει­δο­ποί­ηση.

Ως πρώτη εκτί­μηση, παρα­τη­ρή­θηκε ότι επη­ρε­ά­στη­καν κυρίως κατοι­κίες και κτίρια που ήταν υπε­ρυ­ψω­μένα ή με ορόφους, με μικρό­τε­ρες ζημιές στα ισόγεια και στα υπόγεια, δείγμα τυπικό μιας πυρ­κα­γιάς κόμης.

Μηδε­νι­κός χρόνος προει­δο­ποί­η­σης και αντί­δρα­σης 

Με βάση μαρ­τυ­ρίες που ανα­λύ­ο­νται αυτή τη στιγμή συστη­μα­τικά, προ­κύ­πτει ότι ο πλη­θυ­σμός που βρι­σκό­ταν κοντά στην παραλία, έλαβαν πλη­ρο­φο­ρία για το γεγονός ότι η πυρ­κα­γιά έρχεται προς την θέση που βρί­σκο­νται, όχι με τη μορφή έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης από κάποιο φορέα αλλά από άτομα που εκκέ­νω­ναν το δυτι­κό­τερο κομμάτι του οικι­σμού Μάτι, ενώ η πυρ­κα­γιά είχε ήδη πλήξει το δυτικό αυτό τμήμα του οικι­σμού. Το γεγονός αυτό δείχνει ότι δόθηκε σχεδόν μηδε­νι­κός χρόνος προει­δο­ποί­η­σης και αντί­δρα­σης.

Σημα­ντι­κός εκτι­μά­ται ότι είναι ο ιδιαί­τε­ρος πολε­ο­δο­μι­κός σχε­δια­σμός του οικι­σμού, ο οποίος ενέρ­γησε ως «παγίδα» για τον πλη­θυ­σμό που προ­σπά­θησε να εκκε­νώ­σει. Κάποια από τα σημα­ντικά χαρα­κτη­ρι­στικά του ήταν: οδοί μικρού πλάτους, πολυά­ριθμα αδιέ­ξοδα, ιδιαί­τερα επιμήκη οικο­δο­μικά τετρά­γωνα, χωρίς δυνα­τό­τητα πλευ­ρι­κής δια­φυ­γής.

Το ρόλο οδού δια­φυ­γής θα μπο­ρούσε να παίξει μια οδός παράλ­ληλη προς την ακτο­γραμμή αλλά μεγάλου πλάτους που να μετα­βαί­νει σε διπλα­νούς οικι­σμούς. Για να βγει κάποιος από τον οικισμό πρέπει να κατευ­θυν­θεί δυτικά (ως γενική κατεύ­θυνση), από εκεί που ερχόταν δηλαδή το μέτωπο της πυρ­κα­γιάς, ή κατά μήκος της παρα­λια­κής οδού που όμως κατά θέσεις κινεί­ται και αυτή προς τα δυτικά.

Σύμφωνα με τα πρώτα συμπε­ρά­σματα που προ­κύ­πτουν με βάση τις μαρ­τυ­ρίες που ανα­λύ­ο­νται αυτή τη στιγμή συστη­μα­τικά, η κυκλο­φο­ριακή συμ­φό­ρηση προ­έ­κυψε λόγω πανικού αλλά και μεγάλης συγκέ­ντρω­σης πλη­θυ­σμού (κατοί­κων αλλά και επι­σκε­πτών / του­ρι­στών που πιθανόν δεν γνώ­ρι­ζαν τη γεω­γρα­φία της περιο­χής)

Η μορ­φο­λο­γία της ακτο­γραμ­μής έκανε δυσχερή την πρό­σβαση στην παραλία στα περισ­σό­τερα σημεία (κρη­μνώ­δεις ακτές), ενώ περιο­ρι­σμέ­νες ήταν οι προ­σβά­σι­μες παρα­λίες όπου σε συν­δυα­σμό με την δυσκο­λία ορα­τό­τη­τας και απο­πνι­χτι­κής ατμό­σφαι­ρας συντέ­λε­σαν στον εγκλω­βι­σμό.

Γιατί η φωτιά ήταν εκρη­κτική;

Επίσης πιθανή είναι η απρό­σμενη συμπε­ρι­φορά της φωτιάς λόγω αλλαγής στον τύπο της βλά­στη­σης. Η πυρ­κα­γιά ξεκί­νησε από περιο­χές που είχαν καεί στο παρελ­θόν και μετέβη σε ένα χώρο που δεν είχε καεί σε πρό­σφατη πυρ­κα­γιά με συγκέ­ντρωση καύ­σι­μης ύλης και επο­μέ­νως η συμπε­ρι­φορά της έγινε κατά πολύ πιο εκρη­κτική.

Οι συντε­λε­στές της έρευνας: 

Δρ. Ευθύμης Λέκκας

Καθη­γη­τής Δυνα­μι­κής Τεκτο­νι­κής και Εφαρ­μο­σμέ­νης Γεω­λο­γίας

Δρ. Μιχάλης Δια­κά­κης

Επι­στη­μο­νι­κός συνερ­γά­της Γεω­λό­γος

Εμμα­νουήλ Ανδρε­α­δά­κης

Υπ. Διδ. Γεω­λό­γος

Σπυ­ρί­δων Μαυ­ρού­λης

Υπ. Διδ. Γεω­λό­γος, MSc Πρόληψη και δια­χεί­ριση Φυσικών Κατα­στρο­φών

Ναυσικά Ιωάννα Σπύρου

Γεω­γρά­φος, MSc Στρα­τη­γι­κές δια­χεί­ρι­σης περι­βάλ­λο­ντος, κατα­τρο­φών και κρίσεων

Μαρία Ευαγ­γε­λία Γώγου

Ωκε­α­νο­γρά­φος, MSc Στρα­τη­γι­κές δια­χεί­ρι­σης περι­βάλ­λο­ντος, κατα­τρο­φών και κρίσεων

Πηγή tvxs.gr