Σεξουαλική παρενόχληση στη δουλειά, στο 85% των γυναικών στην Ελλάδα

Η έρευνα διε­ξή­χθη από την εται­ρεία «Qed market research» για λογα­ρια­σμό της ActionAid και περιε­λάμ­βανε δύο σκέλη: Το πρώτο αφο­ρούσε σε έναν ευρύ­τερο πλη­θυ­σμό 1.001 γυναι­κών σε όλη τη χώρα (έγινε τον Ιούλιο 2020) και το δεύτερο σε 376 εργα­ζό­με­νες στους κλάδους του επι­σι­τι­σμού και του του­ρι­σμού πανελ­λα­δικά (τον Ιούλιο και τον Σεπτέμ­βριο 2020).

Όπως τονί­ζε­ται στην έρευνα, η επιλογή του του­ρι­σμού, του επι­σι­τι­σμού και γενι­κό­τερα της βιο­μη­χα­νίας της φιλο­ξε­νίας βασί­στηκε «στη σημα­ντική παρά­με­τρο ότι αυτές οι επι­χει­ρή­σεις (π.χ. μπαρ, εστια­τό­ρια, καφέ, ξενο­δο­χεία κ.λπ.) απα­σχο­λούν τους/τις περισ­σό­τε­ρους/-ες εργα­ζό­με­νους/-ες στην Ελλάδα, συχνά με αδήλωτη ή/και άτυπη εργασία, ενώ δυστυ­χώς για πολλές εργα­ζό­με­νες στον τομέα δια­σκέ­δα­σης και φιλο­ξε­νίας, η σεξουα­λική παρε­νό­χληση ενα­ντίον τους συνιστά “μέρος” της εργα­σια­κής καθη­με­ρι­νό­τη­τάς τους».

Σύμφωνα με τα ευρή­ματα της έρευνας στον γενικό πλη­θυ­σμό, το 85% των γυναι­κών που συμ­με­τείχε, ανέφερε ότι έχει υποστεί σεξουα­λικά παρε­νο­χλη­τική συμπε­ρι­φορά στην εργασία. Μία στις δέκα γυναί­κες έχει υπάρξει θύμα από­πει­ρας σεξουα­λι­κής επί­θε­σης, ενώ μία στις πέντε σημειώ­νει ότι έχει υπάρξει θύμα σεξουα­λι­κού εκβια­σμού. Το θέμα φαί­νε­ται να αφορά σε όλες τις γυναί­κες, ωστόσο κάποιες μορφές σεξουα­λι­κής παρε­νό­χλη­σης συνα­ντώ­νται περισ­σό­τερο στις ηλι­κιακά νεό­τε­ρες με μικρό­τερη εργα­σιακή προ­ϋ­πη­ρε­σία. Οι αυτο­α­πα­σχο­λού­με­νες γυναί­κες παρου­σιά­ζουν υψη­λό­τερα ποσοστά περι­στα­τι­κών που περι­λαμ­βά­νουν την παρου­σί­αση πορ­νο­γρα­φι­κού υλικού (19%), ενώ οι γυναί­κες που εργά­ζο­νται στον δημόσιο τομέα, παρά το γεγονός ότι απο­τε­λούν μόνο το 7% των συνο­λι­κών θυμάτων, εντού­τοις διπλα­σιά­ζουν το ποσοστό τους σε ό,τι αφορά στα περι­στα­τικά από­πει­ρας σεξουα­λι­κής επί­θε­σης (29%).

Οι μισές από τις γυναί­κες θύματα επε­σή­μα­ναν ότι το περι­στα­τικό προήλθε από συνά­δελφο, ενώ μία στις τέσ­σε­ρις ανέφερε ότι ο δράστης ήταν πελάτης. Μία στις πέντε φορές εμπλέ­κε­ται ο διευ­θυ­ντής/ιδιο­κτή­της της επι­χεί­ρη­σης, ενώ παρα­πάνω από το ένα τρίτο των περι­στα­τι­κών αφορά σε ανώτερο στη διοί­κηση.

Το 56% των παρα­βια­στι­κών συμπε­ρι­φο­ρών εκδη­λώ­νε­ται στον χώρο γρα­φείου, ενώ το 29% των γυναι­κών ανέφερε ότι περι­στα­τικά έχουν εκδη­λω­θεί και σε κοι­νό­χρη­στους χώρους (π.χ. κουζίνα ή μπάνιο) και το 16% τα τοπο­θέ­τησε σε κάποια κοι­νω­νική δρα­στη­ριό­τητα της εργα­σίας (π.χ. εκδη­λώ­σεις, πάρτι).

Στην ερώτηση «Τι συνέ­πειες είχε για εσάς η παρε­νό­χληση που βιώσατε;», το 35% απά­ντησε ότι υπέστη αρνη­τι­κές συνέ­πειες στη σωμα­τική και ψυχική υγεία, το 92% των θυμάτων βίωσε επι­πτώ­σεις σε προ­σω­πικό και επαγ­γελ­μα­τικό επίπεδο, ενώ το 18% ανα­γκά­στηκε να παραι­τη­θεί.

Μόνο το 6% των γυναι­κών που έχει υποστεί σεξουα­λική παρε­νό­χληση κατήγ­γειλε επίσημα το περι­στα­τικό σε αρμόδιο φορέα (π.χ. Σώμα Επι­θε­ώ­ρη­σης Εργα­σίας) και μόνο το 37% το ανέφερε στη διοί­κηση της εται­ρείας ή του οργα­νι­σμού. Το 94% των γυναι­κών υπο­γραμ­μί­ζει την ανα­γκαιό­τητα θέσπι­σης και εφαρ­μο­γής πολι­τι­κών από τη διοί­κηση της εργα­σίας τους, το 86% ανα­φέ­ρει ότι, συχνά, οι γυναί­κες δεν μιλάνε γιατί φοβού­νται ότι θα χάσουν τη δουλειά τους και το 78% δεν θεωρεί ότι η σεξουα­λική παρε­νό­χληση είναι σπάνιο φαι­νό­μενο στους εργα­σια­κούς χώρους.

Το 22% των εργα­ζό­με­νων στην εστίαση θύμα επί­θε­σης

Σχετικά με τις εργα­ζό­με­νες στον επι­σι­τι­σμό και τον του­ρι­σμό δια­πι­στώ­θηκε ότι το 85% των γυναι­κών που εργά­ζο­νται σήμερα στους συγκε­κρι­μέ­νους κλάδους ανα­φέ­ρουν ότι έχουν υποστεί σεξουα­λική παρε­νό­χληση στον χώρο εργα­σίας. Tα πιο συχνά περι­στα­τικά αφορούν μη λεκτική συμπε­ρι­φορά και κυρίως προ­κλη­τικά βλέμ­ματα με μία στις τρεις εργα­ζό­με­νες στον κλάδο να τα βιώνει καθη­με­ρινά ή συχνά. Συνο­λικά, περίπου 80% των εργα­ζο­μέ­νων στον κλάδο έχει γίνει στόχος βλεμ­μά­των και λεκτι­κής σεξουα­λι­κής παρε­νό­χλη­σης, καθώς και απο­δέ­κτης σεξουα­λι­κών ιστο­ριών. Τρεις στις τέσ­σε­ρις γυναί­κες έχουν νιώσει ανε­πι­θύ­μητη σωμα­τική επαφή, ενώ παρα­πάνω από τέσ­σε­ρις στις δέκα γυναί­κες έχουν υποστεί πίεση για ερωτικό ραντε­βού, παρε­νο­χλη­τική παρα­κο­λού­θηση (stalking) και μηνύ­ματα προ­σβλη­τι­κού περιε­χο­μέ­νου. Τέλος, μία στις τέσ­σε­ρις δηλώνει ότι τής έχει παρου­σια­στεί πορ­νο­γρα­φικό υλικό. Χαρα­κτη­ρι­στικό της έντασης του προ­βλή­μα­τος της σεξουα­λι­κής παρε­νό­χλη­σης στους χώρους του του­ρι­σμού και της εστί­α­σης είναι ότι το 22% των γυναι­κών ανα­φέ­ρει πως έχει υπάρξει θύμα σεξουα­λι­κής επί­θε­σης/βιασμού, ενώ το 27% δηλώνει ότι έχει υπάρξει θύμα σεξουα­λι­κού εκβια­σμού. Τα αντί­στοιχα ποσοστά για τις γυναί­κες από τον γενικό πλη­θυ­σμό είναι 13% και 18%, αντί­στοιχα.

Από τις εργα­ζό­με­νες στον κλάδο, το 60% δήλωσε ότι εργά­ζε­ται σε θέση πρώτης γραμμής, όπου οι πελάτες τούς αφήνουν φιλο­δώ­ρημα. Από αυτές, είναι αξιο­ση­μεί­ωτο ότι σχεδόν οι μισές δήλωσαν ότι έχουν νιώσει πως πρέπει να υπο­στούν σεξουα­λική παρε­νό­χληση, προ­κει­μέ­νου να εξα­σφα­λί­σουν το φιλο­δώ­ρημά τους.

Σε ό,τι αφορά τη σχέση του δράστη με τη γυναίκα θύμα, οι περισ­σό­τε­ρες ανα­φο­ρές εμπλέ­κουν κάποιον πελάτη, σε συνέ­πεια με τα αντί­στοιχα ευρή­ματα διεθνών ερευνών από τον χώρο του του­ρι­σμού. Ενδει­κτικά, ανα­φε­ρό­μενη σε περι­στα­τικό παρε­νό­χλη­σης από πελάτη στο εστια­τό­ριο, όπου δούλευε, η 26χρονη Α. περι­γρά­φει: «Όταν έφευγα από το μαγαζί, κοι­τούσα πάντα πίσω μου να δω αν με ακο­λου­θεί. Ή έκανα ότι έμπαινα σε ένα λεω­φο­ρείο, κρυ­βό­μουν και τελικά έμπαινα στο επόμενο. Το έκανα πάρα πολλές φορές αυτό. Να σπα­τα­λάς τόση ενέρ­γεια καθη­με­ρινά για να νιώθεις ασφαλής, να έχει μετα­κυ­λι­στεί όλο το άγχος πάνω σου».

Στην ερώτηση «Τι συνέ­πειες είχε για εσάς η παρε­νό­χληση που βιώσατε;», οι εργαζόμενες-θύματα ανα­φέ­ρουν, σε ποσοστό 40%, αρνη­τι­κές συνέ­πειες στη σωμα­τική και ψυχική υγεία τους. Παράλ­ληλα, σε αυτόν τον κλάδο είναι υψη­λό­τερα τα ποσοστά των γυναι­κών θυμάτων που ανα­γκά­στη­καν να παραι­τη­θούν λόγω της σεξουα­λι­κής παρε­νό­χλη­σης, σε σχέση με τα αντί­στοιχα ποσοστά του γενικού πλη­θυ­σμού (μία στις τρεις έναντι μία στις πέντε).

Στο 53% των περι­πτώ­σεων σεξουα­λι­κής παρε­νό­χλη­σης δεν υπήρξε καμία συνέ­πεια για τον δράστη, ενώ χαρα­κτη­ρι­στικό είναι επίσης το γεγονός ότι σε κανένα από τα περι­στα­τικά που ο δράστης ήταν συνά­δελ­φος, δεν απο­λύ­θηκε. Εξάλλου, λιγό­τε­ρες από τις μισές (43%) εργα­ζό­με­νες του κλάδου δηλώ­νουν ότι γνω­ρί­ζουν για τα νομικά και συν­δι­κα­λι­στικά δικαιώ­ματα που έχουν σε περι­πτώ­σεις σεξουα­λι­κής παρε­νό­χλη­σης.

Προ­τά­σεις της ActionAid

Η έρευνα διε­νερ­γή­θηκε στο πλαίσιο της εκστρα­τείας της Actionaid για την κατα­πο­λέ­μηση της βίας κατά των γυναι­κών στον χώρο εργα­σίας με τίτλο «Ποτέ και πουθενά». Όπως εξηγεί στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρα­κτο­ρείο Ειδή­σεων η υπεύ­θυνη εκστρα­τειών της οργά­νω­σης, Μάττα Σαμίου, η καμπά­νια έχει τρεις κατευ­θύν­σεις: Την αλλαγή του νομο­θε­τι­κού πλαι­σίου στην Ελλάδα και την επι­κύ­ρωση της πρώτης παγκό­σμιας Σύμ­βα­σης κατά της Βίας και Παρε­νό­χλη­σης στην Εργασία που ψηφί­στηκε τον Ιούνιο 2019 κατά τη διάρ­κεια της συνά­ντη­σης της Διε­θνούς Οργά­νω­σης Εργα­σίας (ΔΟΕ) του ΟΗΕ στη Γενεύη. Επίσης, την ευαι­σθη­το­ποί­ηση του κοινού γύρω από το ζήτημα της σεξουα­λι­κής παρε­νό­χλη­σης αλλά και το να ανοίξει η συζή­τηση για τον ρόλο των εργο­δο­τών για την προ­στα­σία των εργα­ζο­μέ­νων τους.

Μεταξύ των προ­τά­σεων που δια­τυ­πώ­νει η ActionAid για την αντι­με­τώ­πιση της σεξουα­λι­κής παρε­νό­χλη­σης συγκα­τα­λέ­γο­νται η επι­κύ­ρωση της Σύμ­βα­σης της ΔΟΕ από την Πολι­τεία, η ενί­σχυση της εργα­τι­κής νομο­θε­σίας στην κατεύ­θυνση της δια­μόρ­φω­σης ενός σύγ­χρο­νου και συνε­κτι­κού πλέγ­μα­τος προ­στα­σίας των εργα­ζο­μέ­νων που καταγ­γέλ­λουν περι­στα­τικά σεξουα­λι­κής παρε­νό­χλη­σης, η δια­σφά­λιση της εύρυθ­μης και επαρκώς στε­λε­χω­μέ­νης λει­τουρ­γίας των αρμό­διων ελεγ­κτι­κών οργάνων (όπως το Σώμα Επι­θε­ώ­ρη­σης Εργα­σίας) και των ανε­ξάρ­τη­των αρχών, καθώς και η εξα­σφά­λιση επαρ­κούς χρη­μα­το­δό­τη­σης για την εκπαί­δευση και ευαι­σθη­το­ποί­ηση των εμπλε­κό­με­νων επαγ­γελ­μα­τιών όλων των κλάδων.

Επίσης, οι προ­τά­σεις της προς τους εργο­δό­τες είναι να υιο­θε­τή­σουν πολι­τι­κές μηδε­νι­κής ανοχής στη βία, τη σεξουα­λική παρε­νό­χληση και τη σεξι­στική συμπε­ρι­φορά στην εργασία, να εκπαι­δεύ­ουν τα στελέχη τους σε αυτήν την κατεύ­θυνση, να δια­θέ­τουν πολι­τι­κές προ­στα­σίας προ­σω­πι­κών δεδο­μέ­νων και αρχές τήρησης της εμπι­στευ­τι­κό­τη­τας για την καλ­λιέρ­γεια κλί­μα­τος εμπι­στο­σύ­νης και να καταρ­τί­ζουν ένα σαφές πλάνο δράσης για τη δια­χεί­ριση περι­πτώ­σεων σεξουα­λι­κής παρε­νό­χλη­σης.

Ιδιαί­τερα για τους εργο­δό­τες στον τομέα του επι­σι­τι­σμού και του του­ρι­σμού σημειώ­νε­ται ότι είναι απα­ραί­τητο να έχουν σαφείς γραπτές πολι­τι­κές για τη χρήση αλκοόλ και ψυχο­τρό­πων ουσιών και σχετικά με το πώς θα πρέπει να αντι­με­τω­πί­ζο­νται οι πελάτες υπό την επήρεια ουσιών, να εξα­σφα­λί­ζουν ασφα­λείς χώρους με επαρκή φωτισμό και ορα­τό­τητα σε όλα τα σημεία των εγκα­τα­στά­σεων της επι­χεί­ρη­σης και να δια­θέ­τουν μέσα μετα­φο­ράς για την ασφαλή μετα­κί­νηση από και προς την εργασία, ιδιαί­τερα σε περι­πτώ­σεις εγκα­τα­στά­σεων που βρί­σκο­νται σε μακρι­νές απο­στά­σεις