Νέος Ποινικός Κώδικας: Μοναδική ποινή πλέον η ισόβια κάθειρξη για τα ειδεχθή εγκλήματα – Όλες οι αλλαγές

Οι τέσ­σε­ρις δέσμες αλλαγών στον Ποινικό Κώδικα – Τι προ­βλέ­πε­ται για βαριά εγκλη­μα­τι­κό­τητα, σεξουα­λικά εγκλή­ματα, εμπρη­σμούς, ενδο­οι­κο­γε­νειακή βία και περι­βάλ­λον.

Με τέσ­σε­ρις δέσμες αλλαγών η κυβέρ­νηση προ­χώ­ρησε σε ευρεία τρο­πο­ποί­ηση του Ποι­νι­κού Κώδικα και του Κώδικα της Ποι­νι­κής Δικο­νο­μίας που ψηφί­στηκε εσπευ­σμένα τις παρα­μο­νές των τελευ­ταίων βου­λευ­τι­κών εκλογών από την προη­γού­μενη κυβέρ­νηση, προ­κα­λώ­ντας, τότε, πολι­τική θύελλα.

Τις βαριές ανα­πη­ρίες του ποι­νι­κού μας συστή­μα­τος, τα προ­βλή­ματα που είχαν δημιουρ­γη­θεί με τους ποι­νι­κούς κώδικες του 2019 και η ανάγκη αντι­με­τώ­πι­σης νέων μορφών εγκλη­μα­τι­κό­τη­τας, όπως τα εγκλή­ματα κατά του περι­βάλ­λο­ντος, και οι βαριές μορφές εγκλη­μα­τι­κό­τη­τας οδή­γη­σαν την κυβέρ­νηση σε ευρύ­τα­τες αλλαγές.

Τα νομο­θε­τή­ματα τέθηκαν σε δημόσια δια­βού­λευση και ανα­κοι­νώ­θη­καν σήμερα στο σύνολο τους από τον υπουργό Δικαιο­σύ­νης, Κων. Τσιάρα, και τον υφυ­πουργό, Γ. Κότσιρα.

Στόχος των αλλαγών, όπως τόνισε ο υπουρ­γός Δικαιο­σύ­νης είναι η ασφά­λεια των πολιτών, η οργά­νωση του ποι­νι­κού συστή­μα­τος με σωστό­τερο τρόπο και η αντι­με­τώ­πιση νέων εγκλη­μά­των ή της βαριάς εγκλη­μα­τι­κό­τη­τας.

Οι 4 βασικές δέσμες αλλαγών

1. Μονα­δική ποινή τα ισόβια

Για ανθρω­πο­κτο­νίες

Εσχάτη προ­δο­σία

Ομα­δι­κούς βια­σμούς

Θανα­τη­φό­ρους βια­σμούς

Και βια­σμούς ανη­λί­κων

Θανα­τη­φό­ρες ληστείες

(Μέχρι τώρα προ­βλε­πό­ταν και εναλ­λα­κτική ποινή ως 15 χρόνια)

Βαριές ποινές ως 15 χρόνια κάθειρξη

Για βαριές σωμα­τι­κές βλάβες

Για πρό­κληση ανα­πη­ριών η παρα­μόρ­φω­σης.

Για όλα τα ειδεχθή εγκλή­ματα

Περισ­σό­τερα χρόνια στη φυλακή οι δράστες.

Τρία με τέσσερα χρόνια παρα­πάνω.

Δεν θα κρα­τού­νται σπίτι με βρα­χιο­λάκι.

Θα βγαί­νουν δυσκο­λό­τερα από τη φυλακή.

Ανθρω­πο­κτο­νίες, ληστίες, τρο­μο­κρα­τία

Τέσσερα χρόνια παρα­πάνω φυλακή.

Δεν θα βγαί­νουν πριν εκτί­σουν τα 4/5 της ποινής.

Οι ισο­βί­τες του­λά­χι­στον 18 χρόνια στη φυλακή

2. Εμπρη­σμός δασών και εγκλή­ματα κατά περι­βάλ­λο­ντος

Τιμω­ρού­νται με ισόβια αν υπήρξε θάνατος έστω και ενός ανθρώ­που.

Κακούρ­γημα ο εμπρη­σμός δάσους με ποινή 8 χρόνια κάθειρξη (μέχρι τώρα ήταν πλημ­μέ­λημα).

Αν από τον εμπρη­σμό επήλθε υπο­βάθ­μιση φυσικού περι­βάλ­λο­ντος, οικο­λο­γική κατα­στροφή η ποινή φθάνει τα 15 χρόνια.

Αυστη­ρό­τε­ρες ποινές σε κάθε περί­πτωση οικο­λο­γι­κής κατα­στρο­φής.

Βαριές ποινές για αλό­γι­στη αλιεία.

3. Ανή­λι­κοι – θύματα εγκλη­μά­των

Βιασμός ανη­λί­κων, ποινή ισόβια.

Ο εισαγ­γε­λέας πλέον κινεί τη δίωξη.

Μετά την ενη­λι­κί­ωσή των ανη­λί­κων η παρα­γραφή αδι­κη­μά­των σε βάρος του. Συγκε­κρι­μένα:

– Στα 19 χρόνια για πλημ­με­λή­ματα

– Στα 21 για κακουρ­γή­ματα.

4. Σεξουα­λι­κές κακο­ποι­ή­σεις – Ενδο­οι­κο­γε­νειακή βία

Αυστη­ρό­τε­ρες ποινές με πολυ­ε­τείς καθείρ­ξεις.

Αυτε­πάγ­γελ­τες διώξεις για σεξουα­λικά εγκλή­ματα σε εργα­σια­κούς χώρους.

Κακούρ­γημα και πάλι η αιμο­μει­ξία.

Βαριές ποινές για όλα τα σεξουα­λικά εγκλή­ματα.

Κατα προ­τε­ραιό­τητα οι δίκες για σεξουα­λικά εγκλή­ματα και εγκλή­ματα ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας.

Ανα­λυ­τικά όλες οι αλλαγές

1η ενότητα: Εγκλή­ματα μεί­ζο­νος ποι­νι­κής απαξίας (ειδεχθή αδι­κή­ματα)

– Μονα­δική ποινή πλέον η ισόβια κάθειρξη για τα αδι­κή­ματα της εσχάτης προ­δο­σίας, της ανθρω­πο­κτο­νίας, του ομα­δι­κού βιασμού, του θανα­τη­φό­ρου βιασμού και της θανα­τη­φό­ρας ληστείας. Τα ανωτέρω αδι­κή­ματα με τον ισχύ­ο­ντα ποινικό κώδικα τιμω­ρού­νται δια­ζευ­κτικά με την ποινή είτε της ισόβιας είτε της πρό­σκαι­ρης κάθειρ­ξης του­λά­χι­στον δέκα  ετών. Μονα­δική ποινή της ισόβιας κάθειρ­ξης προ­βλέ­πε­ται και για το βιασμό σε βάρος ανη­λί­κου.

– Αυστη­ρο­ποί­ηση διά­τα­ξης για τη βαριά σωμα­τική βλάβη και κάλυψη όλων των μορφών υπαι­τιό­τη­τας (αμέλεια, ενδε­χό­με­νος δόλος και επι­δί­ωξη) με την επα­να­φορά και αυστη­ρο­ποί­ηση της παλαιάς διά­τα­ξης. Ειδι­κό­τερα, για τη σκο­πού­μενη βαριά σωμα­τική βλάβη προ­βλέ­πε­ται η αύξηση της ποινής από  πρό­σκαιρη κάθειρξη έως δέκα έτη σε πρό­σκαιρη κάθειρξη (από πέντε έως δεκα­πέ­ντε έτη). Επι­πλέον, προ­στί­θε­νται στην έννοια της βαριάς σωμα­τι­κής βλάβης η ανα­πη­ρία και η μόνιμη παρα­μόρ­φωση.

– Επι­βα­ρυ­ντική περί­σταση η τέλεση σωμα­τι­κής βλάβης σε βάρος υπαλ­λή­λου κατά την εκτέ­λεση της εργα­σίας του.

– Αυστη­ρο­ποιού­νται οι τυπικές προ­ϋ­πο­θέ­σεις για τη χορή­γηση δυνα­τό­τη­τας από­λυ­σης υπό όρο. Ειδι­κό­τερα, σε περί­πτωση επι­βο­λής πρό­σκαι­ρης κάθειρ­ξης για συγκε­κρι­μένα εγκλή­ματα, όπως πχ του νόμου περί ναρ­κω­τι­κών (σε δια­κε­κρι­μένη μορφή), για εγκλη­μα­τική οργά­νωση, τρο­μο­κρα­τι­κές πράξεις, ληστεία, εκβίαση, εμπορία ανθρώ­πων κοκ, δίνεται η δυνα­τό­τητα για απόλυση υπό όρο μόνο αν έχουν εκτιθεί με ευερ­γε­τικό υπο­λο­γι­σμό τα 4/5 της ποινής . Άρα, από τα 3/5 που ισχύει σήμερα, αυξά­νε­ται στα 4/5.

Ως εκ τούτου, αυστη­ρο­ποιεί­ται για τα ανωτέρω αδι­κή­ματα η διάταξη, και ακόμα και με τον ευερ­γε­τικό υπο­λο­γι­σμό της ποινής, κατά τα ανωτέρω, ο κρα­τού­με­νος θα μένει περισ­σό­τερο χρόνο στο σωφρο­νι­στικό κατά­στημα. Επι­πλέον, για τα παρα­πάνω εγκλή­ματα, θα απαι­τεί­ται πραγ­μα­τική παρα­μονή σε σωφρο­νι­στικό κατά­στημα, ίση με τα 3/5 της ποινής (πραγ­μα­τική έκτιση της ποινής). Άρα, από τα 2/5 που ισχύει σήμερα αυξά­νε­ται στα 3/5. Για παρά­δειγμα στην περί­πτωση από­λυ­σης υπό όρο για το αδίκημα του βιασμού μπορεί να επι­βλη­θεί ποινή καθείρ­ξεως 15 ετών. Ο κατά­δι­κος με το ισχύον καθε­στώς πρέπει να παρα­μεί­νει στη φυλακή του­λά­χι­στον για χρονικό διά­στημα ίσο με τα 2/5 της ποινής που του επι­βλή­θηκε, δηλαδή στο παρά­δειγμά μας για 6 έτη με πραγ­μα­τική έκτιση. Με τη νέα ρύθμιση θα πρέπει να παρα­μεί­νει στο κατά­στημα κρά­τη­σης πραγ­μα­τικά του­λά­χι­στον 9 έτη.

Στην περί­πτωση της ισοβίου καθείρ­ξεως για τα ανωτέρω αδι­κή­ματα το κατώ­τατο όριο πραγ­μα­τι­κής έκτισης για τους κατα­δί­κους αυξά­νε­ται από τα 16 στα 18 έτη.

-Καταργείται η απόλυση κρα­του­μέ­νου με τον όρο της ηλε­κτρο­νι­κής επι­τή­ρη­σης για τα ανωτέρω αδι­κή­ματα.

2η ενότητα: Εγκλή­ματα που σχε­τί­ζο­νται με το περι­βάλ­λον και την κλι­μα­τική κρίση

– Το αδίκημα του εμπρη­σμού, όπως και αυτό του εμπρη­σμού δασών, αλλά και όλων των κοινώς επι­κιν­δύ­νων εγκλη­μά­των, μετα­τρέ­πο­νται από εγκλή­ματα απο­τε­λέ­σμα­τος σε εγκλή­ματα αφη­ρη­μέ­νης δια­κιν­δύ­νευ­σης.  Με άλλα λόγια, για να τιμω­ρεί­ται η πράξη δεν χρειά­ζε­ται να επέλθει η βλάβη, αλλά αρκεί να μπορεί να προ­κύ­ψει κίν­δυ­νος.

Περαι­τέρω, για την επιβολή ποινής ισοβίου καθείρ­ξεως αρκεί και ο θάνατος ενός ανθρώ­που χωρίς να απαι­τεί­ται μεγάλος αριθμός προ­σώ­πων, όπως ισχύει σήμερα.

-Το αδίκημα του εμπρη­σμού δασών τυπο­ποιεί­ται πλέον μόνο ως κακούρ­γημα και στη βασική του μορφή με προ­βλε­πό­μενη ποινή κάθειρ­ξης έως 8 έτη και χρη­μα­τική ποινή, ενώ από τον Ιούλιο του 2019 είχε υπο­βαθ­μι­στεί σε πλημ­μέ­λημα στη βασική του μορφή. Στην περί­πτωση που η φωτιά στο δάσος είχε ως επα­κό­λουθο σοβαρή ή ευρεία ρύπανση ή υπο­βάθ­μιση ή ευρεία οικο­λο­γική και περι­βαλ­λο­ντική δια­τά­ραξη ή κατα­στροφή προ­βλέ­πε­ται πρό­σκαιρη κάθειρξη (πέντε έως δεκα­πέ­ντε χρόνια).

-Επαναφέρεται το αδίκημα της αλιείας σε χωρικά ύδατα και αυστη­ρο­ποιεί­ται η προ­βλε­πό­μενη ποινή. Με την προ­τει­νό­μενη ρύθμιση σκο­πεί­ται η προ­στα­σία του θαλάσ­σιου περι­βάλ­λο­ντος από την αλό­γι­στη και μη ελεγ­χό­μενη αλιεία και ως εκ τούτου η προ­ώ­θηση μέτρων αντι­με­τώ­πι­σης της κλι­μα­τι­κής αλλαγής, η οποία επιδρά και στον τομέα της αλιείας. Επι­πλέον σκο­πεί­ται η τιμώ­ρηση της παρά­νο­μης  αλιείας.

3η ενότητα: Εγκλή­ματα κατά της προ­σω­πι­κής ελευ­θε­ρίας, γενε­τή­σιας ελευ­θε­ρίας και οικο­νο­μι­κής εκμε­τάλ­λευ­σης της γενε­τή­σιας ζωής

– Αυτε­πάγ­γελτη δίωξη για την προ­σβολή της γενε­τή­σιας αξιο­πρέ­πειας στον εργα­σιακό χώρο.

Σήμερα απαι­τεί­ται έγκληση, δηλαδή καταγ­γε­λία της πράξης εντός προ­θε­σμίας τριών μηνών. Με την προ­τει­νό­μενη αλλαγή ο χρόνος καταγ­γε­λίας του αδι­κή­μα­τος είναι πέντε έτη και ο εισαγ­γε­λέας ασκεί την δίωξη κατόπιν ανα­φο­ράς, μήνυσης ή άλλης πλη­ρο­φο­ρίας ότι δια­πρά­χθηκε το αδίκημα, χωρίς να απαι­τεί­ται η δια­δι­κα­στική προ­ϋ­πό­θεση της τρί­μη­νης προ­θε­σμίας για την υποβολή έγκλη­σης.

– Κακούρ­γημα η αιμο­μι­ξία (άρθρο 345 ΠΚ).

Σήμερα η πράξη αυτή τιμω­ρεί­ται ως πλημ­μέ­λημα με ποινή φυλά­κι­σης από 3-5 έτη.

Το αδίκημα της αιμο­μι­ξίας με την προ­τει­νό­μενη αλλαγή θα τιμω­ρεί­ται με κάθειρξη από 5-10 έτη αν η πράξη τελεί­ται από τους γονείς και παπ­πού­δες προς τα παιδιά και εγγόνια αντί­στοιχα.

– Απα­λεί­φε­ται η δια­ζευ­κτι­κό­τητα των ποινών της ισόβιας ή πρό­σκαι­ρης κάθειρ­ξης στο αδίκημα του ομα­δι­κού βιασμού. Απο­κλει­στικά προ­βλε­πό­μενη ποινή με την προ­τει­νό­μενη αλλαγή του άρθρου 336 παρ. 3 ΠΚ είναι η ισόβια κάθειρξη.

– Εμπορία Ανθρώ­πων (άρθρο 323Α ΠΚ)

Αυστη­ρο­ποί­ηση των ποινών στο αδίκημα της εμπο­ρίας ανθρώ­πων (άρθρο 323Α ΠΚ). Αν από την πράξη επέλθει ο θάνατος επι­βάλ­λε­ται ποινή ισοβίου καθείρ­ξεως. Έτσι ακο­λου­θεί­ται μία συστη­μα­τική συνέ­πεια ανα­φο­ρικά με το επελθόν απο­τέ­λε­σμα σε σχέση και με την πρό­βλεψη για τα λοιπά αδι­κή­ματα. Περαι­τέρω η αυστη­ρο­ποί­ηση αυτή σε συν­δυα­σμό με την πρό­βλεψη για την υφ’ όρον απόλυση δια­σφα­λί­ζει την τιμωρία των ανθρώ­πων που εκμε­ταλ­λεύ­ο­νται τους λαθρο­με­τα­νά­στες αλλά και την εμπορία γυναι­κών και ανη­λί­κων (πορνεία, ανήλικη εργασία κλπ)

4η ενότητα: Εγκλή­ματα σε βάρος ανη­λί­κων

• Με την σημε­ρινή –ισχύουσα- πρό­βλεψη η έναρξη της παρα­γρα­φής για αδι­κή­ματα σε βάρος ανη­λί­κων αφορά μόνο κακουρ­γή­ματα και ξεκινά από την ενη­λι­κί­ωση, δηλαδή από την συμπλή­ρωση των 18 ετών.

Αλλαγή του χρόνου έναρξης της παρα­γρα­φής των αδι­κη­μά­των της εμπο­ρίας ανθρώ­πων, της αρπαγής ανη­λί­κου και των αδι­κη­μά­των κατά της γενε­τή­σιας ελευ­θε­ρίας. Η παρα­γραφή ξεκινά πλέον από την ενη­λι­κί­ωση του ανη­λί­κου με παρέ­κταση ενός επι­πλέον έτους, εφόσον η πράξη είναι πλημ­μέ­λημα ή τριών επι­πλέον ετών, εφόσον η πράξη είναι κακούρ­γημα.

Με την προ­τει­νό­μενη αλλαγή για τα ως άνω αδι­κή­ματα:

• Έναρξη παρα­γρα­φής για πλημ­μέ­λημα κατά της γενε­τή­σιας ελευ­θε­ρίας σε βάρος ανη­λί­κου : 18+ 1 = 19 ετών,

• Έναρξη παρα­γρα­φής για κακούρ­γημα κατά της γενε­τή­σιας ελευ­θε­ρίας σε βάρος ανη­λί­κου : 18+ 3 = 21 ετών.

Με τον τρόπο αυτό δίνεται η δυνα­τό­τητα, ειδικά για τα αδι­κή­ματα αυτά, τα οποία έχουν μία ιδιά­ζουσα λόγω της φύσης τους απαξία, να υπάρχει επαρκής χρόνος, κατά τον οποίο ο ανή­λι­κος θα μπορεί να τα καταγ­γεί­λει και η Πολι­τεία θα μπορεί να τα διώξει ώστε να μην μένουν ατι­μώ­ρη­τες αυτές οι αξιό­ποι­νες συμπε­ρι­φο­ρές.

– Αυτε­πάγ­γελτη δίωξη των αδι­κη­μά­των κατά της γενε­τή­σιας ελευ­θε­ρίας όταν στρέ­φο­νται σε βάρος ανη­λί­κων.

Η προ­σβολή της γενε­τή­σιας αξιο­πρέ­πειας (άρθρο 337 ΠΚ) και η προ­σβολή της γενε­τή­σιας ευπρέ­πειας (άρθρο 353 ΠΚ) για τους ανη­λί­κους θα διώ­κε­ται αυτε­παγ­γέλ­τως.

Σήμερα οι πράξεις αυτές διώ­κο­νται κατόπιν εγκλή­σεως, δηλαδή εντός προ­θε­σμίας τριών μηνών, με απο­τέ­λε­σμα η προ­θε­σμία αυτή να κρί­νε­ται ως ασφυ­κτική για την καταγ­γε­λία των ανωτέρω πράξεων.

Με την προ­τει­νό­μενη αλλαγή ο χρόνος καταγ­γε­λίας του αδι­κή­μα­τος είναι πέντε έτη και ο εισαγ­γε­λέας ασκεί την δίωξη κατόπιν ανα­φο­ράς, μήνυσης ή άλλης πλη­ρο­φο­ρίας ότι δια­πρά­χθηκε το αδίκημα.

– Κακούρ­γημα οι γενε­τή­σιες πράξεις με ανη­λί­κους (απο­πλά­νηση ανη­λί­κων)

Σήμερα το αδίκημα της τέλεσης γενε­τή­σιων πράξεων με ανη­λί­κους (απο­πλά­νηση) τιμω­ρεί­ται ανάλογα με την ηλικία του ανη­λί­κου. Έτσι τιμω­ρεί­ται ως πλημ­μέ­λημα αν ο ανή­λι­κος είναι από 14-15 ετών με ποινή φυλά­κι­σης από 2- 5 έτη. Αν ο ανή­λι­κος είναι από 12 – 14 ετών με κάθειρξη από 5-10 έτη  και αν ο ανή­λι­κος είναι έως 12 ετών με κάθειρξη από 5 – 15 έτη.

Με την προ­τει­νό­μενη αλλαγή το αδίκημα τιμω­ρεί­ται πλέον μόνο ως κακούρ­γημα σε όλες τις μορφές του.

Κατά συνέ­πεια αν σήμερα κάποιος απο­πλα­νή­σει ανήλικο έως 12 ετών η προ­βλε­πό­μενη ποινή είναι κάθειρξη από 10-15 έτη και αν απο­πλα­νή­σει ανήλικο από 12-15 ετών η προ­βλε­πό­μενη ποινή είναι κάθειρξη από 5-15 έτη. Στην ίδια λογική έχουν ανα­δια­μορ­φω­θεί σε όλο το 19ο Κεφά­λαιο τα ηλι­κιακά όρια των ανη­λί­κων και έχουν ανα­προ­σαρ­μο­σθεί και αυστη­ρο­ποι­η­θεί οι προ­βλε­πό­με­νες ποινές.

– Προ­σθήκη στην διάταξη του βιασμού περί­πτω­σης τέλεσης του αδι­κή­μα­τος σε βάρος ανη­λί­κου με προ­βλε­πό­μενη ποινή την ισόβια κάθειρξη.

Είναι νεο­πα­γής πρό­βλεψη, με την οποία καθί­στα­ται σαφής με τον πλέον εμφα­τικό τρόπο η βούληση του νομο­θέτη για την απόλυτη προ­στα­σία των εννόμων αγαθών της ζωής, της γενε­τή­σιας ελευ­θε­ρίας και της ανη­λι­κό­τη­τας. Για τον λόγο αυτό απο­κλει­στικά προ­βλε­πό­μενη ποινή είναι η ισόβια κάθειρξη.

– Πρό­βλεψη για εξέταση ενη­λί­κων θυμάτων αδι­κη­μά­των σεξουα­λι­κής κακο­ποί­η­σης παρου­σία ψυχο­λό­γου (Προ­σθήκη πρό­βλε­ψης στην διάταξη του άρθρου 228 ΚΠΔ της εμπο­ρίας ανθρώ­πων)

Με την πρό­βλεψη αυτή και τα ενήλικα θύματα των πράξεων του βιασμού, της κατά­χρη­σης ανι­κά­νου προς αντί­σταση σε γενε­τή­σια πράξη, της αιμο­μι­ξίας, της μαστρο­πείας κλπ θα προ­ε­τοι­μά­ζο­νται για την εξέτασή τους από ψυχο­λόγο, ο οποίος  με κατάλ­λη­λες δια­γνω­στι­κές μεθό­δους θα απο­φαί­νε­ται για την αντι­λη­πτική ικα­νό­τητα και την ψυχική κατά­σταση του θύματος.

Πηγή ΑΠΕ-ΜΠΕ