Δραματική προειδοποίηση: «Η αύξηση της έντασης μπορεί να φέρει σύγκρουση στη Μεσόγειο»

Ο Ιαν Λέσερ, αντι­πρό­ε­δρος και διευ­θυ­ντής του German Marshall Fund (GMF), στις Βρυ­ξέλ­λες μιλά για τις εξε­λί­ξεις στις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις

Της Μαρίας Βασι­λείου

Η απο­κλι­μά­κωση των ελλη­νο­τουρ­κι­κών σχέσεων είναι το πεδίο που θα δείξει αν η Ευρω­παϊκή Ενωση μπορεί να παίξει πιο ενεργή εξω­τε­ρική πολι­τική, υπο­στη­ρί­ζει ο Ιαν Λέσερ, αντι­πρό­ε­δρος και διευ­θυ­ντής του German Marshall Fund (GMF), στις Βρυ­ξέλ­λες. Στη συζή­τησή του με τα «ΝΕΑ» ο ειδικός σε γεω­στρα­τη­γικά θέματα και ΝΑΤΟ μιλάει για τον ρόλο που μπορεί να παίξουν το Βερο­λίνο και οι ΗΠΑ στη δια­δι­κα­σία αυτή, την απο­γο­ή­τευση των Βρυ­ξελ­λών έναντι της τουρ­κι­κής πολι­τι­κής, ενώ προει­δο­ποιεί για τον κίνδυνο να οδη­γή­σει σε σύγκρουση η σταθερή αύξηση της έντασης σε Αιγαίο και Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

«Η σταθερή αύξηση της έντασης στο Αιγαίο και την Ανα­το­λική Μεσό­γειο και η αβε­βαιό­τητα στις σχέσεις μεταξύ Αγκυρας και Αθήνας επη­ρε­ά­ζουν σημα­ντικά την ΕΕ, το ΝΑΤΟ, βασικές διμε­ρείς σχέσεις» επι­ση­μαί­νει ο αμε­ρι­κα­νός εμπει­ρο­γνώ­μο­νας, σχο­λιά­ζο­ντας την πρόθεση του Βερο­λί­νου, καθώς το τρέχον εξάμηνο ασκεί την εκ περι­τρο­πής προ­ε­δρία του Συμ­βου­λίου της ΕΕ, να υπάρξει διά­λο­γος με την Αγκυρα και να ξεπε­ρα­στούν τα εμπόδια που δυσκο­λεύ­ουν Ελλάδα και Κύπρο. «Η Γερ­μα­νία και η Τουρκία θα πρέπει να έχουν αυτόν τον δυνη­τικά σημα­ντικό διάλογο, καθώς η Αγκυρα έχει ουσια­στικά παραι­τη­θεί από τη σχέση της με την ΕΕ, κάτι που χαίρει πολυ­κομ­μα­τι­κής συναί­νε­σης στην Τουρκία, και σε συν­δυα­σμό με την τουρ­κική πολι­τική σε πολλά μέτωπα, στην Κύπρο, στην ενέρ­γεια, στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, στα σύνορα και στο Μετα­να­στευ­τικό, έχει προ­κα­λέ­σει μεγάλη απο­γο­ή­τευση στις Βρυ­ξέλ­λες».

Η δοκι­μα­σία της ΕΕ

Μπορεί, όμως, η ΕΕ να αντι­κα­τα­στή­σει τις ΗΠΑ στην εξι­σορ­ρό­πηση των σχέσεων Ελλάδας – Τουρ­κίας; «Η Ευρώπη και η Τουρκία δεν μπορούν να ξεφύ­γουν η μία από την άλλη, δεσμεύ­ο­νται γεω­πο­λι­τικά, οικο­νο­μικά, πολι­τικά, κοι­νω­νικά. Εάν η ΕΕ επι­διώ­κει μια πιο ενεργή εξω­τε­ρική πολι­τική, αυτό είναι ένα από τα πεδία όπου θα πρέπει να επι­κε­ντρώ­σει τις προ­σπά­θειές της. Είναι μια δοκι­μα­σία για το μέλλον της κοινής ευρω­παϊ­κής εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής, αλλά το ερώτημα είναι ανοιχτό, εάν η Ευρώπη πρό­κει­ται να είναι ικανή να παίξει αυτόν τον ρόλο. Σίγουρα τα βασικά ευρω­παϊκά κράτη – μέλη θα δια­δρα­μα­τί­σουν κάποιον ρόλο και φαί­νε­ται ήδη με δια­φο­ρε­τι­κούς τρόπους από τη Γερ­μα­νία και επίσης από τη Γαλλία» εξηγεί ο Λέσερ. 

Ο αμε­ρι­κα­νός ειδικός επε­ξη­γεί ότι σήμερα δεν υπάρχει ο μοχλός του δια­λό­γου που υπήρχε στο παρελ­θόν, η προ­ο­πτική της τουρ­κι­κής σύγκλι­σης προς την ΕΕ. «Η δια­δι­κα­σία βρί­σκε­ται σε αδιέ­ξοδο, κάτι που ανα­γνω­ρί­ζε­ται από όλες τις πλευρές, και το κίνητρο να δει η Τουρκία την ΕΕ ως συνο­μι­λητή είναι ασθενές. Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, αυτό που χρειά­ζε­ται είναι κάτι σαν αυτό που η καγκε­λά­ριος Μέρκελ έχει περι­γρά­ψει ως προ­νο­μιακή συνερ­γα­σία με την Τουρκία, αλλά κανείς δεν θέλει κάτι τέτοιο, ειδικά η Τουρκία».

Ο ρόλος των ΗΠΑ

Για τις ΗΠΑ η σχέση με την Τουρκία είναι ουσια­στικά «προ­αι­ρε­τική», ιδίως τώρα που οι ΗΠΑ έχουν στρα­τη­γική προ­τε­ραιό­τητα σε άλλες περιο­χές, ειδικά στην Ασία. Στο ΝΑΤΟ, ΗΠΑ, Ελλάδα και Τουρκία συν­δέ­ο­νται με δομικό τρόπο, αλλά αυτό δεν εμπο­δί­ζει τη σχέση να είναι εξαι­ρε­τικά δύσκολη στη δια­χεί­ριση, λέει ο Λέσερ. Αλλωστε, «προς το παρόν, η Τουρκία έχει πολύ λίγους φίλους στην Ουά­σιγ­κτον και ο Ντό­ναλντ Τραμπ είναι, ίσως, ο κοντι­νό­τε­ρος στον οποίο μπορεί να έρθει η Τουρκία». Πάντως, ο ειδικός του GMF τονίζει ότι η Αμερική δεν έχει απο­δε­σμευ­τεί από την περιοχή, «είναι παρούσα», όπως άλλωστε φαί­νε­ται από την «πιο θετική και πολύ πιο συνερ­γα­τική σχέση με την Ελλάδα στον περι­φε­ρειακό τομέα ασφά­λειας», ενώ θεωρεί ότι ένας διά­λο­γος ΕΕ – Τουρ­κίας θα είναι συμπλη­ρω­μα­τι­κός προς τα αμε­ρι­κα­νικά συμ­φέ­ρο­ντα. Οπως επε­ξη­γεί υπάρ­χουν στελέχη στην αμε­ρι­κα­νική διπλω­μα­τία, διοί­κηση, στρατό, που δια­χει­ρί­ζο­νται τις σχέσεις των ΗΠΑ στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο με απο­τε­λε­σμα­τικό τρόπο, αλλά «δεν υπάρχει η απα­ραί­τητη ενέρ­γεια στην κορυφή, στον Λευκό Οίκο». Εξέλιξη, που, κατά τον Λέσερ, δεν δια­σφα­λί­ζει σαφή απά­ντηση στο ερώτημα αν θα βρί­σκο­νται εκεί οι ΗΠΑ στην περί­πτωση μιας πιο αρνη­τι­κής εξέ­λι­ξης στις σχέσεις Ελλάδας – Τουρ­κίας, όπως είχαμε με τα Ιμια το 1996.

Ο κίν­δυ­νος

«Η Τουρκία είναι σαφώς πιο επι­θε­τική τα τελευ­ταία χρόνια στο Αιγαίο και την Ανα­το­λική Μεσό­γειο, αλλά και δεν θα ήθελε να υπερβεί ένα συγκε­κρι­μένο επίπεδο, κανείς δεν θέλει να δει μια πραγ­μα­τική σύγκρουση, ή ακόμη και τον κίνδυνο μιας σύγκρου­σης» ξεκα­θα­ρί­ζει ο διευ­θυ­ντής του GMF στις Βρυ­ξέλ­λες. «Ομως το πρό­βλημα είναι ότι όσο αυξά­νο­νται οι εντά­σεις και οι δια­φο­ρές και όσο περισ­σό­τε­ρες δυνά­μεις δρα­στη­ριο­ποιού­νται στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο τόσο μεγα­λύ­τε­ρος είναι ο κίν­δυ­νος να ξεφύγει κάτι εκτός ελέγχου, κατά λάθος. Βλέ­πουμε μέχρι στιγμής σταθερή ενί­σχυση του κιν­δύ­νου αυτού, καθώς οι εμπλε­κό­με­νοι γίνο­νται περισ­σό­τε­ροι, από τη Ρωσία, τη Γαλλία μέχρι την Αίγυπτο, έχοντας ανα­πτύ­ξει δυνά­μεις σε κοντινή από­σταση και επο­μέ­νως αυξά­νο­νται οι πιθα­νό­τη­τες κάτι να πάει στραβά. Κατά συνέ­πεια υπάρχει ενδια­φέ­ρον να μειωθεί ο κίν­δυ­νος, κανείς δεν θέλει πραγ­μα­τικά να δει να ξεφεύ­γει η κατά­σταση από τον έλεγχο, δεν θα εξυ­πη­ρε­τούσε κανένα συμ­φέ­ρον».

Η απο­κλι­μά­κωση

Μπορεί να υπάρξει απο­κλι­μά­κωση στις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις; Οσον αφορά την οριο­θέ­τηση των ΑΟΖ και της υφα­λο­κρη­πί­δας σε Ανα­το­λική Μεσό­γειο και Αιγαίο, οι τουρ­κι­κές θέσεις δεν έχουν αλλάξει εδώ και δεκα­ε­τίες, λέει ο αμε­ρι­κα­νός ειδικός. «Το πρό­βλημα βρί­σκε­ται στη συμπε­ρι­φορά, διότι θεω­ρη­τικά οι θέσεις και τα επι­χει­ρή­ματα μπορεί να παρα­μεί­νουν τα ίδια, αλλά η συμπε­ρι­φορά, όπως εκδη­λώ­νε­ται με τις γεω­τρή­σεις, τη χρήση στρα­τιω­τι­κής δύναμης στην περιοχή, τη ρητο­ρική, δια­φο­ρο­ποιεί την κατά­σταση. Η συμπε­ρι­φορά εγκυ­μο­νεί τον κίνδυνο και όχι τόσο οι θέσεις, τις οποίες η Τουρκία μπορεί να μην αλλάξει ποτέ, ούτε πιθανώς και η Ελλάδα.

Το ερώτημα λοιπόν είναι πώς γίνεται η δια­χεί­ριση των δια­φο­ρών αυτών, όπως έχει γίνει παλαιό­τερα για αρκετές δεκα­ε­τίες μεταξύ Αθήνας και Αγκυρας. Είναι κρί­σι­μης σημα­σίας να υπάρξει κατα­νό­ηση στην Αγκυρα ότι οι κίν­δυ­νοι της αντι­πα­ρά­θε­σης ξεπερ­νούν τα οφέλη, οπότε ΝΑΤΟ, ΕΕ και ΗΠΑ θα έχουν κάτι για το οποίο μπορούν να κινη­θούν» τονίζει ο Λέσερ. Υπάρχει άλλη προ­ο­πτική αλλαγής των σημε­ρι­νών συσχε­τι­σμών; Ενδε­χο­μέ­νως, ύστερα από πολι­τι­κές αλλαγές είτε σε ΗΠΑ είτε σε Τουρκία, επι­ση­μαί­νει. 

«Υπάρχει προ­φα­νώς και το ενδε­χό­μενο να βρε­θούμε πολύ κοντά σε σύγκρουση, ένα περι­στα­τικό που μπορεί να τρο­μά­ξει όλους και να ανα­γκά­σει τους εμπλε­κο­μέ­νους να απο­συρ­θούν από το χείλος του γκρεμού, κάτι που συνέβη στην κρίση του 1996, και είναι απευ­κταίο. Οι κίν­δυ­νοι αυξά­νο­νται, αλλά δεν είμαστε ακόμη σε πραγ­μα­τικά εκρη­κτικό σημείο. Αλλά μπορεί κάτι να πάει στραβά, χωρίς σχε­δια­σμό. Οσο λιγό­τε­ρος ο διά­λο­γος, τόσο μεγα­λύ­τε­ρος είναι ο κίν­δυ­νος να υπάρξει τέτοιου είδους παρε­ξή­γηση».

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΝΕΑ

Πηγή: in.gr