Καμπανάκι για την Ευρώπη με Καβάφη από τους FT

Οι παθη­τι­κές κυβερ­νώ­σες ελίτ, οι ανού­σιες δημό­σιες εκδη­λώ­σεις και το κυρί­αρχο αίσθημα μιας επι­κεί­με­νης κατα­στρο­φής που απει­κο­νί­ζο­νται στο αρι­στούρ­γημα του Καβάφη χρη­σι­μεύ­ουν το 2016 ως καμπα­νάκι για την Ευρώπη, ανα­φέ­ρουν σε δημο­σί­ευμά τους οι Financial Times

Στο ποίημα «Περι­μέ­νο­ντας τους Βαρ­βά­ρους» του 1898 ο έλληνας ποιητής Κων­στα­ντί­νος Καβάφης περι­γρά­φει μια πολι­τεία που εφευ­ρί­σκει ή διο­γκώ­νει μυστη­ριώ­δεις απειλές από το εξω­τε­ρικό για να ενι­σχύ­σει τις απαρ­χαιω­μέ­νες δομές εξου­σίας της.

Είτε αφορά την τρο­μο­κρα­τία, τη μετα­νά­στευση, τον εγχώριο πολι­τικό εξτρε­μι­σμό, την ενότητα της ευρω­ζώ­νης, την ανεργία, την ελλιπή οικο­νο­μική ανά­πτυξη ή ακόμα και την στρα­τιω­τική άμυνα της Ευρώπης, οι εθνικές κυβερ­νή­σεις και τα όργανα της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης στις Βρυ­ξέλ­λες φαί­νε­ται πως δεν μπορούν να σταθούν στο ύψος των πολυά­ριθ­μων προ­κλή­σεων που εμφα­νί­ζο­νται από κάθε κατεύ­θυνση, επι­ση­μαί­νουν οι FT.

Αυτό πρέπει να ανη­συ­χεί όχι μόνο τους Ευρω­παί­ους αλλά και τους φίλους τους στην Αμερική και στην Ασία.

Βαθιά νόσος

Η νόσος πηγαί­νει πολύ πιο μακριά και βαθιά από την ΕΕ, η οποία δεν έχει την ευθύνη για ό,τι συμ­βαί­νει ή δεν συμ­βαί­νει στην Ευρώπη.

Είναι κατά ένα μέρος ζήτημα της πτώσης της Ευρώπης σε παγκό­σμια επίπεδο, που καθιστά δύσκολη την δια­χεί­ριση προ­βλη­μά­των ακόμα και στη δική της γει­το­νιά.

Είναι επίσης ζήτημα πολι­τι­κής, οικο­νο­μι­κής, πολι­τι­κής και τεχνο­λο­γι­κής αλλαγής στις δυτικές κοι­νω­νίες συνο­λικά. Οι αλλαγές αυτές δια­τα­ράσ­σουν καθιε­ρω­μέ­νες μορφές ζωής, υπο­νο­μεύ­ουν την εμπι­στο­σύνη μεταξύ των πολιτών για τις κυβερ­νή­σεις τους και απο­δυ­να­μώ­νουν την δυνα­τό­τητα των τελευ­ταίων να δράσουν απο­φα­σι­στικά.

Σε κάθε περί­πτωση, η ΕΕ είναι το επί­κε­ντρο της ανη­συ­χίας. Η ανε­παρ­κής αντί­δραση της στις δια­δο­χι­κές κρίσεις που ξέσπα­σαν έχουν δημιουρ­γή­σει την εντύ­πωση πως παρά το γεγονός πως είναι μια ομάδα εύπορων δημο­κρα­τιών, με 28 κράτη μέλη και πάνω από 500.000 κατοί­κους, η ΕΕ είναι κατα­δι­κα­σμένη να είναι πάντα κάτι λιγό­τερο από το σύνολο των μερών της.

Ωραία λόγια…

Οι εκκλή­σεις από πολι­τι­κούς ηγέτες για πιο απο­τε­λε­σμα­τική και ενο­ποι­η­μένη ΕΕ – και ήταν πολλές το 2015 – απο­δει­κνύ­ο­νται συχνά απλά ωραία λόγια χωρίς πρόθεση να γίνουν πράξη.

Οι θλι­βε­ρές προ­σπά­θειες της ΕΕ για αμυ­ντική συνερ­γα­σία δεί­χνουν πολύ παρα­στα­τικά το πρό­βλημα. Ο ίδιος ο Ζαν Κλωντ Γιούν­κερ, ο πρό­ε­δρος της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής, δήλωσε τον Οκτώ­βριο: «Μια ορδή από κότες είναι ένας σχη­μα­τι­σμός μάχης σώμα με σώμα, αν συγκρι­θεί με την εξω­τε­ρική πολι­τική και την πολι­τική ασφά­λειας της ΕΕ».

…προ­σω­ρι­νές λύσεις

Αυτό δεν σημαί­νει πως η ΕΕ βρί­σκε­ται στα πρόθυρα της κατάρ­ρευ­σης. Όπως έδειξαν κατά τη διάρ­κεια της κρίσης της ευρω­ζώ­νης και όπως δεί­χνουν και τώρα στη μετα­να­στευ­τική και προ­σφυ­γική κρίση, οι ηγέτες της Ευρώπης έχουν προ­σπα­θή­σει και δοκι­μά­σει μέθοδο για την αντι­με­τώ­πιση έκτα­κτων προ­βλη­μά­των.

Βρί­σκουν λύσεις που είναι προ­σω­ρι­νές, ελά­χι­στα ικα­νο­ποι­η­τι­κές και οι οποίες έχουν σχε­δια­στεί κυρίως για να κρα­τή­σουν ζωντανή την ΕΕ.

Οι πανά­κρι­βες δια­σώ­σεις

Στο πνεύμα αυτό, οργά­νω­σαν τρεις πανά­κρι­βες δια­σώ­σεις για την Ελλάδα, αλλά αρνή­θη­καν να πιάσουν τον ταύρο από τα κέρατα και να προ­χω­ρή­σουν σε ουσια­στική δια­γραφή του ελλη­νι­κού χρέους.

Δημιούρ­γη­σαν μια ατελή τρα­πε­ζική ένωση, η οποία έχει κοινή επο­πτεία και κοινό μηχα­νι­σμό εκκα­θά­ρι­σης προ­βλη­μα­τι­κών τρα­πε­ζών, αλλά δεν έχει κοινή εγγύηση κατα­θέ­σεων. Και στις δύο περι­πτώ­σεις, το εμπόδιο είναι οι πιέσεις από τις εθνικές κυβερ­νή­σεις και ειδικά την Γερ­μα­νία.

Κατα­κερ­μα­τι­σμένη Σένγκεν

Όπως η κρίση της ευρω­ζώ­νης χώρισε την νομι­σμα­τική ένωση σε Βόρειους και Νότιους Ευρω­παί­ους, η προ­σφυ­γική κρίση χωρίζει την ΕΕ ανάμεσα στα παλαιό­τερα ευρω­παϊκά κράτη μέλη και στα νεότερα από το κεντρικό και ανα­το­λικό τμήμα της.

Το σύστημα Σένγκεν για ελεύ­θερη μετα­κί­νηση εντός των εσω­τε­ρι­κών ευρω­παϊ­κών συνόρων, το θεμέλιο της ευρω­παϊ­κής ενο­ποί­η­σης, έχει ήδη κατα­κερ­μα­τι­στεί. Για να μην υψωθούν ξανά τα εμπόδια που χώριζαν τις δύο πλευρές της Ευρώπης πριν το 1989, είναι σημα­ντικό οι χώρες της Δυτικής Ευρώπης να αντι­στα­θούν στον πει­ρα­σμό να φαντα­στούν πως θα ήταν καλύ­τερα σε μια ένωση 15 ή λιγό­τε­ρων μελών, όπως στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου.

Για να απο­τρα­πεί η πλήρης διάλυση του Σένγκεν, η ΕΕ ενα­πο­θέ­τει τις ελπίδες της και 3 δισ. ευρώ στην Τουρκία, για να συγκρα­τή­σει το κύμα των εισερ­χό­με­νων προ­σφύ­γων και μετα­να­στών από την Μέση Ανατολή, την Βόρειο Αφρική και πιο πέρα. Η ΕΕ προ­τεί­νει επίσης τη δημιουρ­γία ισχυρής συνο­ριο­φυ­λα­κής και ακτο­φυ­λα­κής.

Ακρο­δε­ξιός λαϊ­κι­σμός

Το πιο σοβαρό ερώτημα για την ΕΕ το 2016 θα είναι ποιες συνέ­πειες θα προ­κύ­ψουν αν κανένα από τα μέτρα αυτά δεν απο­δει­χθεί απο­τε­λε­σμα­τικό και αν μια ευρω­παϊκή πόλη αντι­με­τω­πί­σει τρο­μο­κρα­τική επίθεση όπως αυτή στο Παρίσι στις 13 Νοεμ­βρίου.

Ένας σχε­τι­ζό­με­νος κίν­δυ­νος είναι, παρά την επι­τυ­χία των παρα­δο­σια­κών δημο­κρα­τι­κών κομ­μά­των να νική­σουν το Εθνικό μέτωπο στις περι­φε­ρεια­κές εκλογές στην Γαλλία στις 13 Δεκεμ­βρίου, οι ακρο­δε­ξιοί λαϊ­κι­στές να πλη­σιά­σουν ακόμα περισ­σό­τερο στην εξουσία.

Αλλά πιο ύπουλη απειλή για την δημο­κρα­τία προ­έρ­χε­ται από την προ­θυ­μία αξιο­σέ­βα­στων κεντρο­δε­ξιών Ευρω­παίων πολι­τι­κών να δανει­στούν την ρητο­ρική και τις πολι­τι­κές των άκρων. Η πρα­κτική αυτή δια­βρώ­νει τον δημόσιο διάλογο υπο­σχό­μενη εύκολες λύσεις σε πολύ­πλοκα προ­βλή­ματα.

Παρακμή και γρα­φειο­κρα­τι­κές ελίτ

Μετά την ίδρυσή της το 1957 με τη Συνθήκη της Ρώμης, η ΕΕ φαί­νε­ται να είναι τους επό­με­νους 12 με 24 μήνες πιο ευάλωτη από κάθε άλλη φορά σε μια σειρά από επι­κίν­δυνα χτυ­πή­ματα και ανα­τα­ρά­ξεις.

Όλα είναι δυνη­τικά μοιραία για την ενότητα της ΕΕ – όχι λιγό­τερο το δημο­ψή­φι­σμα της Βρε­τα­νίας για το αν θα μείνει στην ένωση – άλλα όχι ανα­γκα­στικά και για την επι­βί­ωσή της.

Όπως και το φαντα­στικό κράτος του Καβάφη ή όπως η Ρωμαϊκή Αυτο­κρα­το­ρία, που άντεξε για 1.000 χρόνια προτού την βγάλει από τη δυστυ­χία της ο Ναπο­λέ­ο­ντας το 1806, η ΕΕ μπορεί να μην δια­λυ­θεί, αλλά να κυλήσει σε παρακμή, με τις πολι­τι­κές και γρα­φειο­κρα­τι­κές ελίτ να συνε­χί­ζουν να παρα­κο­λου­θούν τις πρα­κτι­κές μιας ομο­σπον­δίας χωρίς εξουσία και σημασία. Δεν είναι ένα απο­τέ­λε­σμα το οποίο θα ήθελε οποιοσ­δή­ποτε Ευρω­παίος με κοινό νου. Αλλά δεν είναι πλέον αδια­νό­ητο, κατα­λή­γουν οι FT.

thepressproject.gr