Ένας από τους τελευταίους επιζώντες Εβραίους της Ρόδου «ξεδιπλώνει» πτυχές της φρίκης του Ολοκαυτώματος

Το ημε­ρο­λό­γιο έδειχνε 18 Ιουλίου 1944, όταν τα γερ­μα­νικά κατο­χικά στρα­τεύ­ματα στη Ρόδο εξέ­δι­δαν διαταγή να παρου­σια­στούν στο κτήριο της (τότε) Αερο­πο­ρίας όλοι οι άνδρες Εβραίοι του νησιού και την επόμενη μέρα όλες οι γυναί­κες και τα μικρά παιδιά. Για τους περισ­σό­τε­ρους εκ των σχεδόν 2.000 Εβραίων της Ρόδου, αυτό έμελλε να είναι ένα προ­σκλη­τή­ριο θανάτου και το ταξίδι προς το στρατόπεδο- κολα­στή­ριο του Άου­σβιτς, ένα ταξίδι χωρίς επι­στροφή…

Ο δια­πε­ρα­στι­κός ήχος από τις σει­ρή­νες, που εσκεμ­μένα έθεσαν σε λει­τουρ­γία οι Γερ­μα­νοί για δήθεν επίθεση από τους Άγγλους, έκανε τους υπό­λοι­πους Ροδίτες να κρυ­φτούν σε σπίτια και κατα­φύ­για, με απο­τέ­λε­σμα να μη δουν την πομπή των Εβραίων συντο­πι­τών τους, που πλη­σί­αζε το λιμάνι. Ο Σάμυ Μοντιάνο ήταν τότε μόλις 13 ετών και μαζί με τον πατέρα του και την αδελφή του ήταν μεταξύ αυτών που ανα­γκά­στη­καν να αφήσουν πίσω τους την οικο­γε­νειακή εστία και θαλπωρή και να πάνε εκεί, όπου αντί­κρι­σαν τις «πύλες του θανάτου», όπως γλαφυρά περι­γρά­φει στο Αθη­ναϊκό/Μακε­δο­νικό Πρα­κτο­ρείο Ειδή­σεων, ο σχεδόν 90χρονος, σήμερα, Σάμυ Μοντιάνο, ένας από τους τελευ­ταί­ους επι­ζώ­ντες Ροδεσλί (Εβραί­ους της Ρόδου).

«Το δικό μας ήταν το πιο δύσκολο και το πιο μακρύ ταξίδι που έχει γίνει. Διήρ­κεσε έναν μήνα. Φτάσαμε μπροστά στις πύλες, στα δωμάτια του θανάτου, το πρωί της 16ης Αυγού­στου 1944. Πολλοί πέθαναν στον δρόμο, μερι­κούς τους έριξαν στη θάλασσα, άλλους πάνω από το τρένο. Ήταν ένα δύσκολο ταξίδι για όλους, μέσα στη βρόμα και τη ζέστη», θυμάται ο Σάμυ Μοντιάνο, ο οποίος δοξάζει τον Θεό επειδή, όπως λέει, πήρε κοντά Του τη μητέρα του, το 1941, και δεν πρόλαβε να βιώσει τη φρίκη. «Η μάνα μου είχε -ευτυχώς- προ­λά­βει να πεθάνει. Ευχα­ρι­στώ τον Θεό που την πήρε και δεν είδε τις δυσκο­λίες που βρήκαμε εμείς μετά», λέει.

 «Δεν είχαμε κατα­λά­βει ότι πηγαί­ναμε στον θάνατο…»

Παρά το δύσκολο και μακρύ ταξίδι, ο ανθρώ­πι­νος νους αδυ­να­τούσε να φαντα­στεί το μέγεθος της επερ­χό­με­νης συμ­φο­ράς. «Κανένας από εμάς δεν περί­μενε κάτι τέτοιο. Περι­μέ­ναμε ότι θα ήμασταν μαζί όλοι… θα δυσκο­λευό­μα­σταν μεν, αλλά όλοι μαζί. Εγώ ήμουν μόλις 13 ετών, αλλά έβλεπα στα μάτια των μεγάλων ότι κανείς δεν είχε κατα­λά­βει πως ήταν το τελευ­ταίο ταξίδι μας, το ταξίδι του θανάτου. Γιατί αν ξέραμε ότι πηγαί­ναμε στον θάνατο, κάτι θα μπο­ρούσε να είχε γίνει. Αλλά κανείς δεν ήξερε κάτι τέτοιο», αφη­γεί­ται στο ΑΠΕ- ΜΠΕ ο Σάμυ Μοντιάνο.

«Στις 16 Αυγού­στου», συνε­χί­ζει, «έγινε η διαλογή. Ένας γιατρός -λέγεται πως ήταν ο Μένγκελε- έπαιρνε την απόφαση να μας χωρίσει. Το 80% τους χώρισε απευ­θείας, για να πάνε στους θαλά­μους αερίων και το άλλο 20% για να μείνουν στη δουλειά. Μας έβαλαν ένα νούμερο στο χέρι και τότε μόνο κατα­λά­βαμε ότι όλοι ήμασταν κατα­δι­κα­σμέ­νοι στο θάνατο».

Για τον Σάμυ Μοντιάνο, η 16η Αυγού­στου 1944 ήταν, όπως τονίζει, «η πιο μαύρη μέρα», καθώς ήταν και η τελευ­ταία που είδε αγα­πη­μένα πρόσωπα. «Είδαμε ότι χωρι­ζό­μα­σταν από τους δικούς μας, αλλά είχαμε μια ελπίδα πως θα τους ξανα­δούμε. Δυστυ­χώς ήταν η τελευ­ταία στιγμή που τους βλέπαμε. Οι περισ­σό­τε­ροι ήταν αθώα παιδιά. Εκεί μέσα ήταν τα ξαδέλ­φια μου, οι φίλοι μου, οι συγ­γε­νείς μου, τα πάντα…».

Βαθιά χαραγ­μένη στη μνήμη του ηλι­κιω­μέ­νου επι­ζή­σα­ντα έχει μείνει και η στιγμή του απο­χω­ρι­σμού του πατέρα του από την κόρη του και δική του αδελφή. «Θυμάμαι πολύ καλά πως τον πατέρα μου τον «σκό­τω­σαν» στο ξύλο, γιατί δεν ήθελε να χωρι­στεί από τη Λουκία. Ο πατέρας μου αγα­πούσε πολύ την οικο­γέ­νεια και θυμάμαι πολύ καλά τον πόνο που είχε ως ένας γονέας που βλέπει να τον χωρί­ζουν βίαια από την κόρη του, μια όμορφη κοπέλα 16 ετών. Είναι ένας πόνος που μένει, δεν μπορείς να τον ξεχά­σεις ποτέ», σημειώ­νει.

«Αισθά­νε­σαι …ένοχος, προ­νο­μιού­χος που ζεις»

Στα τέλη Ιανουα­ρίου του 1945, όταν οι Ρώσοι στρα­τιώ­τες μπήκαν στο στρα­τό­πεδο συγκέ­ντρω­σης, βρήκαν τον Σάμυ Μοντιάνο σχεδόν ετοι­μο­θά­νατο από τις κακου­χίες και τα βασα­νι­στή­ρια και τον μετέ­φε­ραν στο νοσο­κο­μείο, δίνο­ντάς του μια δεύτερη ευκαι­ρία για τη ζωή.

Ο ίδιος, ωστόσο, στο ερώτημα πώς κατά­φερε να επι­ζή­σει στο κολα­στή­ριο του Άου­σβιτς αδυ­να­τεί να βρει την απά­ντηση. Με φωνή που «λυγίζει» και μια βρα­χνάδα που προ­δί­δει την έντονη συγκί­νηση, λέει: «Αυτή είναι μια ερώτηση που δεν μπορώ να απα­ντήσω με ακρί­βεια. Κι εγώ έπρεπε να είμαι ένας απ΄ αυτούς. Η αδελφή μου, η Λουκία, έζησε μόνο 20 ημέρες, ο πατέρας μου, ένας άνθρω­πος μόλις 45 ετών, έζησε 30 μέρες. Όλοι, ένας- ένας, έφευγαν μπροστά στα μάτια μου. Δεν μπορείς να το ξεχά­σεις, δεν σβή­νο­νται αυτά τα πράγ­ματα. Μένουν. Κυρίως επειδή εγώ δεν ήμουν ένας άνδρας τότε, ήμουν ένα παιδί, μόλις 13 ετών. Κι αυτά δεν μπορείς να τα σβήσεις αυτά από τα μάτια ενός παιδιού…».

Βαθιά μέσα του τον βασα­νί­ζει το «γιατί» δεν «έφυγε» κι αυτός μαζί με τους δικούς του. «Ήθελα κι εγώ να πάω μαζί τους, αλλά ο Θεός δεν ήθελε να με «πάρει». Με έστελνε πίσω. Θυμάμαι πως ήμουν 23-24 κιλά και με έβαλαν οι Γερ­μα­νοί να κάνω πορεία θανάτου. Δεν άντεξα, ήμουν σχεδόν νεκρός, έπεσα κάτω και περί­μενα να μου δώσουν την τελευ­ταία σφαίρα, αλλά δεν μου την έδωσαν αυτήν τη σφαίρα. Γιατί; Έμεινα ξυπό­λη­τος, με μια πιζάμα, μέσα στο χιόνι με -25 βαθμούς στις 25 Ιανουα­ρίου 1945. Με μάζεψαν την άλλη μέρα οι Ρώσοι νομί­ζο­ντας ότι είμαι νεκρός…», ανα­φέ­ρει.

«Αισθά­νε­σαι ένοχος, αισθά­νε­σαι “προ­νο­μιού­χος” κι αυτό σε αφήνει δυστυ­χώς με πολλά ερω­τή­ματα δίχως απά­ντηση», τονίζει χαρα­κτη­ρι­στικά ο κ. Μοντιάνο.

Η «απο­στολή» να δια­τη­ρη­θεί η μνήμη ζωντανή κι ένα ντο­κι­μα­ντέρ για τη ζωή του

Ο Σάμυ Μοντιάνο επέλεξε να «σπάσει» τη σιωπή του για όσα βίωσε, το 2005, καθώς συνει­δη­το­ποί­ησε εν τέλει, όπως λέει, ότι ο Θεός διάλεξε κάποιους να επι­ζή­σουν για να πουν στους νέους πως δεν πρέπει να γίνουν «ΠΟΤΕ ΞΑΝΑ» αυτά που έχουν δει τα δικά του μάτια.

«Το 2005 απο­φά­σισα να αρχίσω να πηγαίνω στα πανε­πι­στή­μια, στα σχολεία, στο Άουσβιτς-Μπίρκεναου. Δεν στα­μά­τησα μέχρι τώρα, που είμαι σχεδόν 90 χρόνων και αντέχω ακόμα. Όσο έχω δύναμη δεν θα στα­μα­τήσω ποτέ. Το κάνω γιατί έχω αυτή την απο­στολή που μου έδωσε ο Θεός και η ζωή», τονίζει ο κ. Μοντιάνο και περι­γρά­φει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ σκηνές νέων που κλαίνε μαζί του επι­σκε­πτό­με­νοι το Άου­σβιτς σαν ένα άλλο είδος μνη­μο­σύ­νου για τους ανθρώ­πους που «έφυγαν» τόσο άδικα και βίαια.

Η ιστορία της πολυ­κύ­μα­ντης ζωής του Σάμυ Μοντιάνο θα ξανα­ζω­ντα­νέ­ψει απόψε (Σάββατο 21/9) μέσα από το ντο­κι­μα­ντέρ για τη ζωή του, «Σάμουελ Μοντιάνο – Η Αποστολή- από τη Ρόδο στο Άου­σβιτς», που θα προ­βλη­θεί στο Δημο­τικό Θέατρο της Ρόδου, με ελεύ­θερη είσοδο για το κοινό. Τη σκη­νο­θε­σία του ντο­κι­μα­ντέρ, που κάνει πρε­μιέρα στο νησί απ΄ όπου ξεκί­νη­σαν όλα, υπο­γρά­φουν οι Δέσποινα Μαζα­ράκη, Γιώργος Τζε­δά­κης, Δημή­τρης Κόκ­κι­νος και τη μουσική ο Αντώνης Κυζού­λης.

Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ