Φάκελος: Τουρισμός – Τα ρεκόρ και οι φόβοι της επόμενης ημέρας

Πώς το μοντέλο θα γίνει βιώσιμο

Ο ελλη­νι­κός του­ρι­σμός ξεπέ­ρασε κάθε προσ­δο­κία από τα μέσα Ιουλίου και μετά, σημειώ­νο­ντας νέα ρεκόρ αφίξεων από το εξω­τε­ρικό, αλλά όπως φαί­νε­ται και εισπρά­ξεων. Παράλ­ληλα, όμως, βρέθηκε αντι­μέ­τω­πος και με τα όριά του, καθώς ξεπε­ρά­στηκε η φέρουσα ικα­νό­τητα πλήθους –νησιω­τι­κών κυρίως– προ­ο­ρι­σμών, ενώ ένα μεγάλο μέρος των ελλη­νι­κών νοι­κο­κυ­ριών εκτο­πί­στηκε για λόγους τιμών σε εναλ­λα­κτι­κούς προ­ο­ρι­σμούς, όχι απα­ραί­τητα έτοι­μους να υπο­δε­χθούν τον αριθμό επι­σκε­πτών που ακόμα και σήμερα συρ­ρέ­ουν σε αυτούς.

Τα ερω­τή­ματα προ­κύ­πτουν αβίαστα: είναι βιώσιμη η φιλο­ξε­νία ενός τόσο μεγάλου αριθμού επι­σκε­πτών και με ποιους όρους και προ­ϋ­πο­θέ­σεις; Τι σημαί­νει αυτό για τους προ­ο­ρι­σμούς και τις τοπικές κοι­νω­νίες και τι για τους Ελληνες που αγαπούν να κάνουν τις δια­κο­πές τους στη χώρα τους; Και, εντέλει, ποια είναι η επόμενη μέρα για τον ελλη­νικό του­ρι­σμό;

Οι αφίξεις επι­βα­τών από το εξω­τε­ρικό τον Ιούλιο στα 14 περι­φε­ρειακά αερο­δρό­μια δια­μορ­φώ­θη­καν στα 5,127 εκα­τομ­μύ­ρια επι­βά­τες έναντι 4,49 εκα­τομ­μυ­ρίων τον αντί­στοιχο μήνα του 2019. Οι αριθμοί αυτοί απο­τε­λούν νέο ρεκόρ αφίξεων στα συγκε­κρι­μένα αερο­δρό­μια και η αύξηση αντι­στοι­χεί σε ποσοστό της τάξης του 13,9% συγκρι­τικά με τα επίπεδα ρεκόρ τον ίδιο μήνα του 2019. Οι πρώτες ενδεί­ξεις από τον Αύγου­στο δεί­χνουν πως η αύξηση αυτή του εισερ­χό­με­νου του­ρι­σμού κλι­μα­κώ­νε­ται: οι αφίξεις στα νησιά του Νοτιο­α­να­το­λι­κού Αιγαίου το πρώτο 7ήμερο του Αυγού­στου αυξή­θη­καν κατά 17% σε σύγκριση με το αντί­στοιχο διά­στημα του 2019. Με τους ξένους να πλημ­μυ­ρί­ζουν τα γνω­στό­τερα διεθνώς ελλη­νικά νησιά, πολλοί Ελληνες αλλά και ξένοι στρά­φη­καν σε εναλ­λα­κτι­κούς προ­ο­ρι­σμούς, όπως η Νάξος ή η Τήνος, αλλά και η Ηπειρος. Χιλιά­δες Ελληνες ιδιο­κτή­τες κατοι­κιών σε νησιά προ­τί­μη­σαν να τα νοι­κιά­σουν ή ακόμη και να τα αφήσουν άδεια τον Αύγου­στο, παρά να βιώσουν τον συνω­στι­σμό που παρα­τη­ρεί­ται κάθε χρόνο και φέτος ακόμα περισ­σό­τερο. Είναι ίσως επίσης χαρα­κτη­ρι­στικό πως ευκα­τά­στα­τοι Ελληνες με εξαι­ρε­τι­κές κατοι­κίες στη Μύκονο αλλά και δεσμούς δεκα­ε­τιών με το νησί, φέτος απο­φά­σι­σαν, όπως πλη­ρο­φο­ρεί­ται η «Κ», να τις που­λή­σουν και να ανα­ζη­τή­σουν νέες κατοι­κίες σε λιγό­τερο κορε­σμέ­νους –για την ώρα– προ­ο­ρι­σμούς, όπως η Αντί­πα­ρος.

Υπό τη δυνα­μική αυτή, όμως, θεσμι­κοί φορείς του ελλη­νι­κού του­ρι­σμού αλλά και κυβερ­νη­τικά στελέχη εκτι­μούν πως τα έσοδα από τον εισερ­χό­μενο του­ρι­σμό μπορούν να αγγί­ξουν φέτος τα 20 δισ. ευρώ έναντι 18,2 δισ. το 2019. Ενα τέτοιο σενάριο μετα­φρά­ζε­ται σε επι­πλέον δημο­σιο­νο­μικά έσοδα της τάξης των 2,5 δισε­κα­τομ­μυ­ρίων ευρώ, από τα αρχικά προ­ϋ­πο­λο­γι­σθέ­ντα έσοδα ύψους 15 δισ., τα οποία μπορούν να χρη­μα­το­δο­τή­σουν τις επι­δο­τή­σεις για τα υψηλά ενερ­γειακά κόστη των νοι­κο­κυ­ριών. Είναι σαφές πως οι ταξι­διω­τι­κές εισπρά­ξεις δημιουρ­γούν επι­πλέον δημο­σιο­νο­μικό χώρο, σε μια περίοδο που η οικο­νο­μία αλλά και η Πολι­τεία τον χρειά­ζο­νται. Παράλ­ληλα όμως με τα αυξη­μένα έσοδα ανα­δύ­ο­νται με επι­τα­κτικό τρόπο ερω­τή­ματα σχετικά με τη βιω­σι­μό­τητα αυτής της νέας πραγ­μα­τι­κό­τη­τας.

Εάν σε αυτό το κλίμα προ­σθέ­σει κανείς την παροι­μιώδη ελλη­νική ασυ­δο­σία, τις ελλεί­ψεις υπο­δο­μών που δημιουρ­γούν κυκλο­φο­ριακό και πλήθος ακόμα προ­βλη­μά­των σε άλλοτε παρ­θέ­νους τόπους, την απουσία χώρων στάθ­μευ­σης και την ανε­ξέ­λεγ­κτη απο­βί­βαση οχη­μά­των ιδιω­τι­κής χρήσης σε νησιά που απλώς δεν μπορούν να τα χωρέ­σουν, αντι­λαμ­βά­νε­ται εύκολα πως δίχως στρα­τη­γικό σχε­δια­σμό ο ελλη­νι­κός του­ρι­σμός θα πέσει θύμα της επι­τυ­χίας του: ο βαθμός ικα­νο­ποί­η­σης των επι­σκε­πτών θα αρχίσει να υπο­χω­ρεί και αυτοί δεν θα επι­στρέ­φουν, ενώ οι συζη­τή­σεις που θα κάνουν στις χώρες τους θα πλήξουν τη φήμη της Ελλάδας. Για παρά­δειγμα, οι ιστο­ρίες από την εβδο­μάδα πριν από τον Δεκα­πε­νταύ­γου­στο στην Πάρο ανα­φο­ρικά με κατά­με­στα λεω­φο­ρεία, που συν­δέ­ουν δημο­φι­λείς προ­ο­ρι­σμούς όπως η Χρυσή Ακτή με τους αστι­κούς οικι­σμούς, τα οποία έγερναν από τον κόσμο, θυμί­ζουν τρι­το­κο­σμι­κές εικόνες.

Οι υπο­δο­μές

Δεδο­μέ­νου ότι οι υπο­δο­μές μοι­ρά­ζο­νται μεταξύ του­ρι­στι­κών και μη δρα­στη­ριο­τή­των (όπως π.χ. οι μετα­κι­νή­σεις), είναι σαφές πως οι πολλοί ταυ­τό­χρο­νοι επι­σκέ­πτες αυξά­νουν τη φθορά και δημιουρ­γούν προ­κλή­σεις όσον αφορά την κατα­νά­λωση ενέρ­γειας και τη δια­χεί­ριση απο­βλή­των, ενώ προ­σθέ­τουν φθορά στο φυσικό περι­βάλ­λον με τη μορφή ρύπαν­σης και υπερ­βο­λι­κής χρήσης φυσικών πόρων.

Και εντέλει ο υπερ­του­ρι­σμός απειλεί την ίδια την πολι­τι­στική ταυ­τό­τητα ενός προ­ο­ρι­σμού. Ούτε λόγος βέβαια δεν πρέπει να γίνεται για την επάρ­κεια των υπη­ρε­σιών υγείας στους του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς και τη δυνα­τό­τητα δια­κο­μι­δών επει­γό­ντων περι­στα­τι­κών προς την Αθήνα. Αυτά επι­ση­μαί­νο­νται και στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τον Ελλη­νικό Του­ρι­σμό 2030 του Συν­δέ­σμου Ελλη­νι­κών Του­ρι­στι­κών Επι­χει­ρή­σεων (ΣΕΤΕ) που έχει υπο­βλη­θεί στην κυβέρ­νηση και τους κοι­νω­νι­κούς φορείς ήδη εδώ και περίπου ένα χρόνο. Ο ΣΕΤΕ είχε προει­δο­ποι­ή­σει από το 2021 για μια «κορυ­φαία πρό­κληση, που ξεκι­νάει από τους επι­μέ­ρους προ­ο­ρι­σμούς με την ορθή δια­χεί­ριση απορ­ριμ­μά­των και υγρών απο­βλή­των, επε­κτεί­νε­ται στην ενερ­γειακή και υδατική επάρ­κεια και κατα­λή­γει στην προ­στα­σία του περι­βάλ­λο­ντος ως μείζονα προ­ϋ­πό­θεση του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης». Σε όλα αυτά θα πρέπει να προ­στε­θεί και η άμεση ανάγκη να περι­λη­φθεί στην εξίσωση των αλλαγών η κλι­μα­τική αλλαγή, που ήδη επη­ρε­ά­ζει τον παγκό­σμιο του­ρι­σμό και θα τον επη­ρε­ά­σει καθο­λικά το επόμενο διά­στημα.

Μονα­δική χρονιά

Οι ψυχραι­μό­τε­ροι μιλούν καθη­συ­χα­στικά για όσα συμ­βαί­νουν φέτος, απο­δί­δο­ντάς τα σε μια ξεχω­ρι­στή χρονιά που θα είναι δύσκολο να επα­να­λη­φθεί, αφού τα ρεκόρ με βάση τη δική τους ανάλυση δημιουρ­γού­νται από την αυξη­μένη ζήτηση που έχει γεν­νη­θεί ύστερα από δύο χρόνια παν­δη­μίας και lockdown. Το φαι­νό­μενο αυτό μάλιστα έχει ονο­μα­στεί στο εξω­τε­ρικό revenge travelling. Ετσι το 2023 μπορεί να μην υπάρ­χουν προ­βλή­ματα όπως η έλλειψη δια­θέ­σι­μων κατα­λυ­μά­των αλλά και εισι­τη­ρίων, αερο­πο­ρι­κών και ακτο­πλοϊ­κών για μετά­βαση σε δημο­φι­λείς προ­ο­ρι­σμούς. Ωστόσο, δεν είναι έτσι: τα προ­βλή­ματα για το περι­βάλ­λον και τον χαρα­κτήρα των ελλη­νι­κών προ­ο­ρι­σμών υφί­στα­νται ήδη και πριν από την παν­δη­μία.

Επι­πλέον, παράλ­ληλα με το revenge travelling σημειώ­νε­ται και μία διαρ­θρω­τική μετα­τό­πιση των εισερ­χο­μέ­νων ταξι­διω­τών προς υψη­λό­τερα εισο­δη­μα­τικά άτομα, η οποία παρα­σύ­ρει προς τα πάνω το σύνολο των τιμών στην αλυσίδα της φιλο­ξε­νίας. Νέες αγορές, όπως οι Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες, με πολύ υψηλή μέση κατά κεφαλήν δαπάνη ανά ταξίδι, έχουν όχι μόνο αντι­σταθ­μί­σει αλλά υπερ­κα­λύ­ψει τις απώ­λειες από παλιό­τε­ρες αγορές που τώρα είναι κλει­στές, όπως της Ασίας και της Ρωσίας. Μαζί με τα υψη­λό­τερα εισο­δή­ματα, όμως, δεν λείπουν και οι μαζικοί αριθμοί αφίξεων των οργα­νω­μέ­νων πακέτων του­ρι­σμού από τα μεγάλα γραφεία της Ευρώπης, που συνε­χί­ζουν να αυξά­νουν την πίεση στα όρια της φέρου­σας ικα­νό­τη­τας πολλών ανα­πτυγ­μέ­νων ελλη­νι­κών προ­ο­ρι­σμών όπως η Ρόδος, η Κέρκυρα και η Κως και που φέτος τον Αύγου­στο εκπλήσ­σουν με τον κόσμο που έχουν ακόμα και τους λιγό­τερο ευαί­σθη­τους σε αυτές τις κατα­στά­σεις.

Είναι όμως εφικτό τα έσοδα να συνε­χί­ζουν να αυξά­νο­νται, εκτι­μούν οι ειδικοί, χωρίς να αυξά­νε­ται ο αριθμός των επι­σκε­πτών που κατα­πο­νεί υπο­δο­μές και περι­βάλ­λον. Αλλά χρειά­ζε­ται σχέδιο για την επι­μή­κυνση της του­ρι­στι­κής σεζόν που θα μπο­ρούσε να πετύχει τους στόχους, για παρά­δειγμα με μια προ­σε­κτικά δια­μορ­φω­μένη τιμο­λο­γιακή πολι­τική η οποία θα φέρει περισ­σό­τε­ρους επι­σκέ­πτες σε δια­φο­ρε­τι­κούς μήνες από τον Ιούλιο και τον Αύγου­στο, καθώς και λιγό­τε­ρους σε προ­ο­ρι­σμούς που δεν αντέ­χουν τον κόσμο που προ­σελ­κύ­ουν. Αυτό όμως δεν θα λύσει το πρό­βλημα των μεσαίων και χαμη­λό­τε­ρων εισο­δη­μα­τι­κών στρω­μά­των της χώρας, που αδυ­να­τούν φέτος να κάνουν αξιο­πρε­πείς δια­κο­πές διαρ­κείας σε οικεί­ους για αυτούς καλο­και­ρι­νούς προ­ο­ρι­σμούς. Κάποιοι μιλούν ήδη για crowding out των Ελλήνων από τους ξένους. Πολλοί από αυτούς θα πρέπει να ανα­ζη­τή­σουν νέους προ­ο­ρι­σμούς από τους χιλιά­δες πανέ­μορ­φους τόπους που έχει πράγ­ματι η Ελλάδα, αλλά οι οποίοι δεν είναι έτοιμοι ακόμα να παρέ­χουν τις προσ­δο­κώ­με­νες υπη­ρε­σίες.

Για τις τοπικές κοι­νω­νίες, βεβαίως, που περι­μέ­νουν από τους δύο-δυόμισι μήνες της καλο­και­ρι­νής σεζόν να υπο­στη­ρί­ξουν οικο­νο­μικά τους υπό­λοι­πους δέκα, η εισροή αυτή των επι­σκε­πτών και η άνοδος της μέσης κατά κεφαλήν δαπάνης απο­τε­λεί μάννα εξ ουρανού. Θα πάψει ωστόσο στο μέλλον να έρχεται εάν δε ληφθούν τώρα μέτρα, εξηγούν οι ειδικοί: «Δεν είναι δυνατόν να συνε­χί­σει ο του­ρι­σμός να λει­τουρ­γεί με αρπα­χτές και με εκεί­νους τους αλλο­δα­πούς επι­σκέ­πτες που αφήνουν πολύ χαμηλή, αν καθόλου, προ­στι­θέ­μενη αξία, επι­διώ­κο­ντας συχνά απλώς να πάρουν μία φωτογραφία-πορτρέτο τους με φόντο Ελλάδα για να την αναρ­τή­σουν στα προφίλ τους στα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης», παρα­δέ­χο­νται κύκλοι της αγοράς.

Απά­ντηση σε όλα αυτά μπορεί να δοθεί μόνο με ένα στρα­τη­γικό σχέδιο που θα στο­χεύει σε υψη­λό­τερα έσοδα για περισ­σό­τε­ρους σε περισ­σό­τε­ρες περι­φέ­ρειες, χωρίς όμως αλλοί­ωση του περι­βάλ­λο­ντος και του χαρα­κτήρα των προ­ο­ρι­σμών. Και αυτό σημαί­νει σχε­δια­σμό ανα­πτυ­ξια­κής πολι­τι­κής και οργα­νι­σμούς δια­χεί­ρι­σης προ­ο­ρι­σμών, που θα συντο­νί­ζουν τους συχνά αντα­γω­νι­στι­κούς μεταξύ τους τοπι­κούς φορείς, όπως οι δήμοι, η αστυ­νο­μία, το λιμε­νικό, ενίοτε η Εκκλη­σία και βέβαια οι επι­χει­ρή­σεις. Το φετινό καλο­καίρι δείχνει αν μη τι άλλο πως οι κόκ­κι­νες γραμμές έχουν ήδη ξεπε­ρα­στεί και πρέπει να τεθούν σαφή όρια και όροι.

5,12 εκατ. επι­βά­τες αφί­χθη­σαν τον Ιούλιο στα 14 περι­φε­ρειακά αερο­δρό­μια, έναντι 4,49 εκα­τομ­μυ­ρίων τον αντί­στοιχο μήνα του 2019.

20 δισ. ευρώ μπορεί να φθάσουν τα έσοδα από τον εισερ­χό­μενο του­ρι­σμό φέτος, έναντι 18,2 δισ. το 2019.

17% αυξή­θη­καν οι αφίξεις στα νησιά του Νοτιο­α­να­το­λι­κού Αιγαίου το πρώτο 7ήμερο του Αυγού­στου σε σύγκριση με το αντί­στοιχο διά­στημα του 2019.

Πηγή kathimerini.gr

Ηλίας Μπέλλος