FT: Οι έξι μύθοι της ελληνικής κρίσης

πέρ του συμ­βι­βα­σμού με­τα­ξύ Ελ­λά­δας και δα­νει­στών τάσ­σε­ται ο επι­κε­φα­λής οι­κο­νο­μι­κός ανα­λυ­τής των Financial Times Μάρ­τιν Γούλφ σε ση­με­ρι­νό του άρθρο. Ο συμ­βι­βα­σμός θα πρέ­πει να πε­ρι­λαμ­βά­νει την μό­νι­μη μεί­ω­ση του ελ­λη­νι­κού δη­μο­σί­ου χρέ­ους σε αντάλ­λαγ­μα για την εφαρ­μο­γή με­ταρ­ρυθ­μί­σε­ων στην ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία και τον τρόπο λει­τουρ­γί­ας της ελ­λη­νι­κής Πο­λι­τεί­ας. Η ελ­λη­νι­κή κρίση δεν θα έχει καλή κα­τά­λη­ξη για καμία από τις δύο πλευ­ρές αν οι εμπλε­κό­με­νοι δεν πά­ψουν να συ­ντη­ρούν (του­λά­χι­στον) έξι μύ­θους και εσφαλ­μέ­νες πε­ποι­θή­σεις, προει­δο­ποιεί ο αρ­θρο­γρά­φος.

Πρώ­τος μύθος είναι ότι “η έξο­δος της Ελ­λά­δας από το ευρώ θα ήταν επω­φε­λής για την Ευ­ρω­ζώ­νη. Δεν υπάρ­χει κα­νείς να με απαλ­λά­ξει από αυτόν τον τα­ρα­χώ­δη ιερέα; Την ερώ­τη­ση αυτή υπο­τί­θε­ται ότι έκανε ο Ερ­ρί­κος ο Β’ ανα­φε­ρό­με­νος στον αρ­χιε­πί­σκο­πο του Κά­ντερ­μπε­ρι Τόμας Μπέ­κετ. Το ίδιο πρέ­πει να σκέ­φτε­ται για τους Ελ­λη­νες εταί­ρους του και ο Γερ­μα­νός υπουρ­γός Οι­κο­νο­μι­κών Βόλφ­γκανγ Σόι­μπλε. Ωστό­σο, για τον Αγγλο βα­σι­λιά η πραγ­μα­το­ποί­η­ση της ευχής του απο­δεί­χτη­κε κα­τα­στρο­φι­κή. Κάτι πα­ρεμ­φε­ρές είναι πι­θα­νό να συμ­βεί αν φύγει η Ελ­λά­δα από το ευρώ. Οντως, αν απο­δει­χτεί κα­τα­στρο­φι­κή η συ­νέ­χεια για την Ελ­λά­δα, οι κα­μπά­νιες των λαϊ­κι­στών σε άλλες χώρες είναι πι­θα­νό να είναι λι­γό­τε­ρο απο­τε­λε­σμα­τι­κές. Ομως η συμ­με­το­χή στο ευρώ θα έχει πάψει να είναι αμε­τά­κλη­τη. Κάθε κρίση θα πυ­ρο­δο­τού­σε απο­στα­θε­ρο­ποι­η­τι­κές ει­κα­σί­ες”.

Δεύ­τε­ρος μύθος είναι ότι “η έξο­δος της Ελ­λά­δας από το ευρώ θα ήταν επω­φε­λής για την Ελ­λά­δα. Πολ­λοί πι­στεύ­ουν ότι η αδύ­να­μη νέα δραχ­μή προ­σφέ­ρει έναν ανώ­δυ­νο δρόμο προς την ευ­η­με­ρία. Πράγ­μα που θα μπο­ρού­σε να απο­δει­χτεί αλη­θές αν η οι­κο­νο­μία μπο­ρού­σε να αυ­ξή­σει εύ­κο­λα την πα­ρα­γω­γή διε­θνώς αντα­γω­νι­στι­κών αγα­θών και υπη­ρε­σιών. Η Ελ­λά­δα δεν μπο­ρεί να το πε­τύ­χει. Και οι άμε­σες συ­νέ­πειες της εξό­δου από το ευρώ πι­θα­νώς θα πε­ρι­λαμ­βά­νουν συ­ναλ­λαγ­μα­τι­κούς ελέγ­χους, χρε­ο­κο­πί­ες, δια­κο­πή των διε­θνών πι­στώ­σε­ων και ακόμη πε­ρισ­σό­τε­ρη πο­λι­τι­κή ανα­τα­ρα­χή. Ενα στα­θε­ρό νό­μι­σμα έχει την αξία του, ιδίως σε μια κα­κο­δια­χει­ρι­ζό­με­νη χώρα. Η απε­μπό­λη­ση του έχει κό­στος”.

Τρί­τος μύθος της ελ­λη­νι­κής κρί­σης, κατά τον Μάρ­τιν Γουλφ είναι ότι “απο­τε­λεί σφάλ­μα της Ελ­λά­δας. Κα­νείς δεν εξα­να­γκά­στη­κε να δα­νεί­σει στην Ελ­λά­δα. Στην αρχή οι ιδιώ­τες πι­στω­τές με χαρά δά­νει­ζαν στην ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση λίγο πολύ με τους ίδιους όρους που δά­νει­ζαν και τη γερ­μα­νι­κή. Ωστό­σο η φύση της ελ­λη­νι­κής πο­λι­τι­κής σκη­νής δεν απο­τε­λού­σε μυ­στι­κό, όπως την πε­ρι­γρά­φει εύ­γλωτ­τα ο Γιάν­νης Πα­λαιο­λό­γος στο βι­βλίο του “Ο 13ος Αθλος του Ηρα­κλή”. Μετά, το 2010, έγινε σαφές ότι τα δά­νεια δεν θα εξο­φλού­νταν. Αντί να συμ­φω­νή­σουν στην ανα­γκαία δια­γρα­φή χρέ­ους, οι κυ­βερ­νή­σεις (και το Διε­θνές Νο­μι­σμα­τι­κό Τα­μείο) απο­φά­σι­σαν να δια­σώ­σουν τους ιδιώ­τες επεν­δυ­τές ανα­χρη­μα­το­δο­τώ­ντας την Ελ­λά­δα. Με αυτό τον τρόπο ξε­κί­νη­σε το παι­χνί­δι της προ­σποί­η­σης και της πα­ρά­τα­σης. Οι ανό­η­τοι δα­νει­στές χά­νουν χρή­μα­τα. Πά­ντο­τε έτσι συ­νέ­βαι­νε και εξα­κο­λου­θεί να ισχύ­ει και σή­με­ρα”.

Ο τέ­ταρ­τος μύθος είναι ότι “η Ελ­λά­δα δεν έκανε τί­πο­τα. Η Ελ­λά­δα υπέ­στη τε­ρα­στί­ων δια­στά­σε­ων δη­μο­σιο­νο­μι­κή και οι­κο­νο­μι­κή προ­σαρ­μο­γή. Με­τα­ξύ του 2009 και του 2014 το πρω­το­γε­νές ισο­ζύ­γιο (πριν την πλη­ρω­μή τόκων) συρ­ρι­κνώ­θη­κε κατά 12% του ΑΕΠ, το διαρ­θρω­τι­κό δη­μο­σιο­νο­μι­κό έλ­λειμ­μα συρ­ρι­κνώ­θη­κε κατά 20% του ΑΕΠ και το ισο­ζύ­γιο τρε­χου­σών συ­ναλ­λα­γών κατά 12% του ΑΕΠ. Με­τα­ξύ του πρώ­του τρι­μή­νου του 2008 και του τε­λευ­ταί­ου του 2013 οι πραγ­μα­τι­κές δα­πά­νες μειώ­θη­καν στην ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία κατά 35% και το ΑΕΠ κατά 27%, ενώ η ανερ­γία αυ­ξή­θη­κε μέχρι και το 28% του ερ­γα­τι­κού δυ­να­μι­κού. Πρό­κει­ται για τε­ρά­στια προ­σαρ­μο­γή. Πράγ­μα­τι, μια από τις τρα­γω­δί­ες του αδιε­ξό­δου σχε­τι­κά με τους όρους στή­ρι­ξης είναι ότι η προ­σαρ­μο­γή έχει ολο­κλη­ρω­θεί. Η Ελ­λά­δα δεν χρειά­ζε­ται επι­πλέ­ον πό­ρους”.

Πέμ­πτος μύθος είναι ότι “οι Ελ­λη­νες θα απο­πλη­ρώ­σουν τα χρέη. Αυτός ο μύθος πη­γά­ζει εν μέρει από την άρ­νη­ση να ανα­γνω­ρι­στούν οι εφά­παξ ζη­μιές. Τα κακά δά­νεια προς την Ελ­λά­δα και η προ­σαρ­μο­γή μετά την δια­κο­πή τους ανή­κουν και τα δύο στο πα­ρελ­θόν. Αυτό που δεν έχει ακόμη απο­φα­σι­στεί είναι αν η Ελ­λά­δα θα αφιε­ρώ­σει τις επό­με­νες δε­κα­ε­τί­ες ώστε να απο­πλη­ρώ­σει ένα βουνό δα­νει­κών που ποτέ δεν θα έπρε­πε να είχαν δοθεί. Την κα­τά­στα­ση επι­δει­νώ­νει πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο το γε­γο­νός ότι μετά το ξέ­σπα­σμα της κρί­σης έχει δι­πλα­σια­στεί το ύψους του χρέ­ους σε σχέση με το ΑΕΠ, παρά την ανα­διάρ­θρω­ση. Η δια­γρα­φή του είναι ανα­πό­φευ­κτη”.

Εκτος μύθος της ελ­λη­νι­κής κρί­σης είναι κατά τον Μάρ­τιν Γουλφ ότι “η χρε­ο­κο­πία συ­νε­πά­γε­ται έξοδο από το ευρώ. Ο έκτος μύθος είναι ότι αν χρε­ο­κο­πή­σει η Ελ­λά­δα, τότε θα πρέ­πει να δη­μιουρ­γή­σει νέο νό­μι­σμα και συ­νε­πώς να εγκα­τα­λεί­ψει την Ευ­ρω­ζώ­νη. Αν χρε­ο­κο­πή­σει η Ελ­λά­δα είναι πι­θα­νό να θε­ω­ρη­θεί ότι οι ελ­λη­νι­κές τρά­πε­ζες δεν πλη­ρούν πλέον τους όρους για πα­ρο­χή έκτα­κτης χο­ρή­γη­σης ρευ­στό­τη­τας (ELA) από την ελ­λη­νι­κή κε­ντρι­κή τρά­πε­ζα. Αν ισχύ­σει αυτό τότε είναι σχε­δόν βέ­βαιο ότι θα πρέ­πει να επι­βλη­θεί όριο στις ανα­λή­ψεις. Ισως να υπάρ­χει και στάση πλη­ρω­μών. Ορι­σμέ­νοι υπο­στη­ρί­ζουν ότι η ΕΚΤ δεν θα έχει πλέον το δι­καί­ω­μα να παί­ζει το ρόλο δα­νει­στή ύστα­της κα­τα­φυ­γής των ελ­λη­νι­κών τρα­πε­ζών με τον ίδιο τρόπο που η αμε­ρι­κα­νι­κή Ομο­σπον­δια­κή Τρά­πε­ζα (Fed) θα έπρε­πε να στα­μα­τή­σει να δα­νεί­ζει τις τρά­πε­ζες του Ντι­τρόιτ μετά την χρε­ο­κο­πία της το­πι­κής κυ­βέρ­νη­σης. Υπάρ­χει, όμως, μια δια­φο­ρά. Καμία αμε­ρι­κα­νι­κή τρά­πε­ζα δεν είναι πι­θα­νό να είναι σε τόσο με­γά­λο βαθμό εκτε­θει­μέ­νη στο Ντι­τρόιτ ώστε να χρε­ο­κο­πή­σει εξαι­τί­ας της χρε­ο­κο­πί­ας της το­πι­κής κυ­βέρ­νη­σης. Στην Ευ­ρω­ζώ­νη όμως, η οποία δια­θέ­τει 19 ξε­χω­ρι­στές τρα­πε­ζι­κές αγο­ρές, μια για κάθε κρά­τος μέλος, με το κρά­τος να παί­ξει κα­θο­ρι­στι­κό ρόλο σε κάθε μια από αυτές, η χρε­ο­κο­πία της κυ­βέρ­νη­σης θα μπο­ρού­σε να προ­κα­λέ­σει την χρε­ο­κο­πία των εθνι­κών τρα­πε­ζών.

Σαφώς και η ΕΚΤ δεν θα πρέ­πει να δα­νεί­ζει αφε­ρέγ­γυ­ες τρά­πε­ζες. Οπότε το ερώ­τη­μα που προ­κύ­πτει είναι τί γί­νε­ται. Θα μπο­ρού­σε να είναι εφι­κτή η λει­τουρ­γία της ελ­λη­νι­κής οι­κο­νο­μί­ας με πε­ριο­ρι­σμέ­νη λει­τουρ­γία των τρα­πε­ζών. Η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση, μην δια­θέ­το­ντας πλέον με­τρη­τά ίσως να έκανε πλη­ρω­μές μέσω υπο­σχε­τι­κών τις οποί­ες θα απο­δε­χό­ταν για απο­πλη­ρω­μές υπο­χρε­ώ­σε­ων προς την ίδια. Δεν είναι επι­θυ­μη­τό, αλλά θα μπο­ρού­σε να λει­τουρ­γή­σει.

Η διά­λυ­ση αυτών των μύθων δεν θα δώσει μια επι­θυ­μη­τή λύση. Αλλά θα ήταν μια αρχή. Η κα­λύ­τε­ρη έκ­βα­ση θα ήταν μια συμ­φω­νία που να πε­ρι­λαμ­βά­νει ορι­στι­κή μεί­ω­ση του βά­ρους του χρέ­ους μετά την ολο­κλή­ρω­ση με­ταρ­ρυθ­μί­σε­ων στην λει­τουρ­γία της ελ­λη­νι­κής οι­κο­νο­μί­ας και Πο­λι­τεί­ας. Πράγ­μα­τι, ο κ. Πα­λαιο­λό­γος απο­δει­κνύ­ει ότι το ελ­λη­νι­κό πρό­βλη­μα είναι πε­ρισ­σό­τε­ρο πρό­βλη­μα ανά­πτυ­ξης παρά απλώς πρό­βλη­μα οι­κο­νο­μι­κής με­ταρ­ρύθ­μι­σης. Μια τέ­τοιου εί­δους συμ­φω­νία θα λει­τουρ­γού­σε μόνο αν αφο­σιω­νό­ταν στην εφαρ­μο­γή της και οι Ελ­λη­νες. Ενας έβδο­μος μύθος, πι­θα­νώς και ο πλέον επι­κίν­δυ­νος από όλους, είναι ότι απο­δί­δουν οι με­ταρ­ρυθ­μί­σεις που γί­νο­νται σε πε­ρί­ο­δο ύφε­σης. Σπα­νί­ως συμ­βαί­νει κάτι τέ­τοιο.

Αν δεν είναι εφι­κτή η επί­τευ­ξη μιας τέ­τοιας συμ­φω­νί­ας, η λι­γό­τε­ρη κακή έκ­βα­ση θα ίσως να είναι να γίνει απο­δε­κτή η πραγ­μα­τι­κό­τη­τα της χρε­ο­κο­πί­ας και να αφε­θεί η Ελ­λά­δα να επι­λέ­ξει τί θέλει να κάνει. Ασφα­λώς και αυτό θα ήταν κακή έκ­βα­ση. Ομως ποιός μπο­ρεί σή­με­ρα να είναι σί­γου­ρος ότι για μια κα­λύ­τε­ρη έκ­βα­ση;”.