«Παράθυρο» για ομαδικές απολύσεις από το Ευρωδικαστήριο

«Παρά­θυρο» για ομα­δι­κές απο­λύ­σεις ανοίγει η απόφαση του Ευρω­δι­κα­στη­ρίου για την υπόθεση της ΑΓΕΤ Ηρακλής. Το δικα­στή­ριο εξέτασε την ελλη­νική νομο­θε­σία στη βάση της κοι­νο­τι­κής οδηγίας, η οποία επί της αρχής δεν αντι­τί­θε­ται, σε εθνική ρύθμιση που παρέχει σε δημόσια αρχή την εξουσία να μην επι­τρέ­ψει ομα­δι­κές απο­λύ­σεις υπό την προ­ϋ­πό­θεση ότι η ρύθμιση αυτή δεν καθιστά την οδηγία άνευ πρα­κτι­κής απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας. Το Δικα­στή­ριο όμως έκρινε ότι η ελλη­νική ρύθμιση ενδέ­χε­ται να απο­τε­λέ­σει σοβαρό εμπόδιο για την άσκηση της ελευ­θε­ρίας εγκα­τά­στα­σης στην Ελλάδα.

Το Ευρω­δι­κα­στή­ριο κρίνει ότι το ισχύον ελλη­νικό πλαίσιο που διέπει τις ομα­δι­κές απο­λύ­σεις δεν αντι­τί­θε­ται στο κοι­νο­τικό δίκαιο, με τον όρο ότι  η εφαρ­μογή όσων προ­βλέ­πο­νται στο ελλη­νικό θεσμικό πλαίσιο δεν εμπο­δί­ζει την πραγ­μα­το­ποί­ησή τους.

Σύμφωνα με την ανα­κοί­νωση του Ευρω­παϊ­κού Δικα­στη­ρίου, κρί­νε­ται (από το Ευρω-δικαστήριο) ότι η κοι­νο­τική ” οδηγία (σ.σ. για τις ομα­δι­κές απο­λύ­σεις) δεν αντι­τί­θε­ται, καταρ­χήν, σε εθνική ρύθμιση που παρέχει σε δημόσια αρχή την εξουσία να μην επι­τρέ­ψει ομα­δι­κές απο­λύ­σεις με αιτιο­λο­γη­μένη απόφαση που εκδίδει μετά από εξέταση του φακέλου και συνε­κτί­μηση προ­κα­θο­ρι­σμέ­νων ουσια­στι­κών κρι­τη­ρίων, υπό την προ­ϋ­πό­θεση ότι η ρύθμιση αυτή δεν καθιστά την οδηγία άνευ πρα­κτι­κής απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας.

Η οδηγία θα καθί­στατο άνευ πρα­κτι­κής απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας εάν, ιδίως, λόγω των εφαρ­μο­ζό­με­νων από την εθνική αρχή κρι­τη­ρίων, απο­κλειό­ταν στην πράξη κάθε δυνα­τό­τητα του εργο­δότη να προβεί σε ομα­δι­κές απο­λύ­σεις”.

Τα συμπε­ρά­σματα της από­φα­σης είναι τα εξής:

Σύμφωνα με την ανα­κοί­νωση του Ευρω­παϊ­κού Δικα­στη­ρίου “Το δίκαιο της Ένωσης δεν απα­γο­ρεύει καταρ­χήν σε κράτος μέλος να ενα­ντιώ­νε­ται, υπό ορι­σμέ­νες περι­στά­σεις, σε ομα­δι­κές απο­λύ­σεις προ­κει­μέ­νου να προ­στα­τεύ­ο­νται οι εργα­ζό­με­νοι και η απα­σχό­ληση.

Ωστόσο, στο πλαίσιο μιας τέτοιας εθνικής ρύθ­μι­σης, η οποία πρέπει να κατα­τεί­νει στον συγκε­ρα­σμό και στη δίκαιη εξι­σορ­ρό­πηση μεταξύ, αφενός, της προ­στα­σίας των εργα­ζο­μέ­νων και της απα­σχό­λη­σης και, αφε­τέ­ρου, της ελευ­θε­ρίας εγκα­τά­στα­σης και της επι­χει­ρη­μα­τι­κής ελευ­θε­ρίας των εργο­δο­τών, τα προ­βλε­πό­μενα από τον νόμο κρι­τή­ρια τα οποία πρέπει να εφαρ­μό­ζει η αρμόδια αρχή, προ­κει­μέ­νου να ενα­ντιω­θεί σε σχέδιο ομα­δι­κών απο­λύ­σεων, δεν μπορούν να είναι δια­τυ­πω­μένα κατά τρόπο γενικό και ασαφή.

Η ελλη­νική εταιρία ΑΓΕΤ Ηρακλής, η οποία παράγει τσι­μέ­ντο και έχει ως κύριο μέτοχο τη γαλλική πολυ­ε­θνική Lafarge, αμφι­σβη­τεί την απόφαση του Υπουρ­γού Εργα­σίας να ενα­ντιω­θεί στο σχέδιό της ομα­δι­κών απο­λύ­σεων (σχέδιο το οποίο προ­έ­βλεπε το κλεί­σιμο ενός εργο­στα­σίου στη Χαλκίδα και την κατάρ­γηση 236 θέσεων εργα­σίας). Στην Ελλάδα 1, εάν δεν επι­τευ­χθεί συμ­φω­νία μεταξύ των μερών σχετικά με σχέδιο ομα­δι­κών απο­λύ­σεων, ο νομάρ­χης ή ο Υπουρ­γός Εργα­σίας δύνα­νται, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τρία κρι­τή­ρια (τις συν­θή­κες στην αγορά εργα­σίας, την κατά­σταση της επι­χεί­ρη­σης και το συμ­φέ­ρον της εθνικής οικο­νο­μίας), να μην επι­τρέ­ψουν την πραγ­μα­το­ποί­ηση μέρους ή του συνόλου των σχε­δια­ζό­με­νων απο­λύ­σεων. Εάν το σχέδιο των απο­λύ­σεων δεν εγκρι­θεί, δεν μπορεί να υλο­ποι­η­θεί.

Της υπό­θε­σης επι­λή­φθηκε το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας, το οποίο ερωτά το Δικα­στή­ριο εάν η εν λόγω προη­γού­μενη διοι­κη­τική έγκριση είναι σύμφωνη με την οδηγία για τις ομα­δι­κές απο­λύ­σεις 2 και την ελευ­θε­ρία εγκα­τά­στα­σης που κατο­χυ­ρώ­νε­ται από τις Συν­θή­κες (ελευ­θε­ρία την οποία η γαλλική πολυ­ε­θνική Lafarge ασκεί δια της κατοχής πλειο­ψη­φι­κών συμ­με­το­χών, εν προ­κει­μένω στην ελλη­νική εταιρία ΑΓΕΤ Ηρακλής). Σε περί­πτωση αρνη­τι­κής απά­ντη­σης, το ελλη­νικό δικα­στή­ριο ερωτά εάν η εθνική ρύθμιση μπορεί, παρά ταύτα, να κριθεί συμβατή με το δίκαιο της Ένωσης, δεδο­μέ­νου ότι η Ελλάδα αντι­με­τω­πί­ζει οξεία οικο­νο­μική κρίση και ιδιαί­τερα αυξη­μένη ανεργία.

Με τη σημε­ρινή απόφασή του, το Δικα­στή­ριο εξε­τά­ζει καταρ­χάς εάν η ελλη­νική νομο­θε­σία είναι συμβατή με την οδηγία. Κρίνει, συναφώς, ότι η οδηγία δεν αντι­τί­θε­ται, καταρ­χήν, σε εθνική ρύθμιση που παρέχει σε δημόσια αρχή την εξουσία να μην επι­τρέ­ψει ομα­δι­κές απο­λύ­σεις με αιτιο­λο­γη­μένη απόφαση που εκδίδει μετά από εξέταση του φακέλου και συνε­κτί­μηση προ­κα­θο­ρι­σμέ­νων ουσια­στι­κών κρι­τη­ρίων, υπό την προ­ϋ­πό­θεση ότι η ρύθμιση αυτή δεν καθιστά την οδηγία άνευ πρα­κτι­κής απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας. Η οδηγία θα καθί­στατο άνευ πρα­κτι­κής απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας εάν, ιδίως, λόγω των εφαρ­μο­ζό­με­νων από την εθνική αρχή κρι­τη­ρίων, απο­κλειό­ταν στην πράξη κάθε δυνα­τό­τητα του εργο­δότη να προβεί σε ομα­δι­κές απο­λύ­σεις.

Εν προ­κει­μένω, η ΑΓΕΤ Ηρακλής υπο­στη­ρί­ζει ότι οι ελλη­νι­κές αρχές ενα­ντιώ­νο­νται συστη­μα­τικά στα κοι­νο­ποιού­μενα σε αυτές σχέδια ομα­δι­κών απο­λύ­σεων. Συνεπώς, ενα­πό­κει­ται στο ελλη­νικό δικα­στή­ριο το οποίο επι­λή­φθηκε της υπό­θε­σης να εξε­τά­σει εάν, λόγω των εφαρ­μο­ζό­με­νων από τις ελλη­νι­κές αρχές κρι­τη­ρίων αξιο­λο­γή­σεως, η οδηγία 98/59 καθί­στα­ται άνευ πρα­κτι­κής απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας, υπό την έννοια ότι οι εργο­δό­τες δεν έχουν ουσια­στικά καμία δυνα­τό­τητα πραγ­μα­το­ποί­η­σης ομα­δι­κών απο­λύ­σεων.

Εν συνε­χεία, το Δικα­στή­ριο εξε­τά­ζει τη συμ­βα­τό­τητα της ελλη­νι­κής νομο­θε­σίας με την ελευ­θε­ρία εγκα­τά­στα­σης. Κρίνει, συναφώς, ότι η ελλη­νική ρύθμιση ενδέ­χε­ται να απο­τε­λέ­σει σοβαρό εμπόδιο για την άσκηση της ελευ­θε­ρίας εγκα­τά­στα­σης στην Ελλάδα. Συγκε­κρι­μένα, μια τέτοια ρύθμιση είναι ικανή να κατα­στή­σει εξαρχής λιγό­τερο ελκυ­στική την πρό­σβαση στην ελλη­νική αγορά και, εν συνε­χεία, να περιο­ρί­σει σημα­ντικά ή και να εξα­λεί­ψει τη δυνα­τό­τητα των επι­χει­ρή­σεων άλλων κρατών μελών να ρυθ­μί­σουν τη δρα­στη­ριό­τητά τους ή και να την παύσουν, απο­δε­σμεύ­ο­ντας, στο πλαίσιο αυτό, τους εργα­ζο­μέ­νους τους οποίους έχουν προη­γου­μέ­νως προ­σλά­βει. Κατά συνέ­πεια, το Δικα­στή­ριο δια­πι­στώ­νει περιο­ρι­σμό της ελευ­θε­ρίας εγκα­τά­στα­σης.

Το Δικα­στή­ριο υπεν­θυ­μί­ζει ότι ένας τέτοιος περιο­ρι­σμός μπορεί να δικαιο­λο­γη­θεί μόνον από επι­τα­κτι­κούς λόγους γενικού συμ­φέ­ρο­ντος, όπως είναι η προ­στα­σία των εργα­ζο­μέ­νων ή η αύξηση της απα­σχό­λη­σης και των προ­σλή­ψεων. Το Δικα­στή­ριο δια­πι­στώ­νει, συναφώς, ότι δεν είναι αντί­θετη στην ελευ­θε­ρία εγκα­τά­στα­σης που κατο­χυ­ρώ­νε­ται με το άρθρο 49 ΣΛΕΕ ούτε στην επι­χει­ρη­μα­τική ελευ­θε­ρία που κατο­χυ­ρώ­νε­ται με το άρθρο 16 του Χάρτη εθνική νομο­θε­τική ρύθμιση κράτους μέλους κατά την οποία τα σχέδια ομα­δι­κών απο­λύ­σεων πρέπει, προτού υλο­ποι­η­θούν, να κοι­νο­ποιού­νται σε εθνική αρχή με εξουσία ελέγχου στο πλαίσιο της οποίας δύναται, σε ορι­σμέ­νες περι­πτώ­σεις, να ενα­ντιώ­νε­ται σε τέτοιο σχέδιο για λόγους προ­στα­σίας των εργα­ζο­μέ­νων και της απα­σχό­λη­σης. Πράγ­ματι, ένα τέτοιο σύστημα δεν συνε­πά­γε­ται, ως εκ της φύσεώς του, τον απο­κλει­σμό κάθε δυνα­τό­τη­τας των επι­χει­ρή­σεων να προ­βαί­νουν σε ομα­δι­κές απο­λύ­σεις, αλλά απο­σκο­πεί μόνο στη ρύθμιση της δυνα­τό­τη­τας αυτής, προ­κει­μέ­νου να επι­τευ­χθεί δίκαιη εξι­σορ­ρό­πηση μεταξύ, αφενός, των συμ­φε­ρό­ντων που συν­δέ­ο­νται με την προ­στα­σία των εργα­ζο­μέ­νων και της απα­σχό­λη­σης (ιδίως την προ­στα­σία έναντι αδι­καιο­λό­γη­των απο­λύ­σεων) και, αφε­τέ­ρου, των συμ­φε­ρό­ντων που σχε­τί­ζο­νται με την ελευ­θε­ρία εγκα­τά­στα­σης. Το Δικα­στή­ριο κατα­λή­γει ότι το εν λόγω σύστημα μπορεί να ικα­νο­ποιεί τις επι­τα­γές της αρχής της ανα­λο­γι­κό­τη­τας και, εξάλλου, δεν θίγει το ουσια­στικό περιε­χό­μενο της επι­χει­ρη­μα­τι­κής ελευ­θε­ρίας.

Περαι­τέρω, το Δικα­στή­ριο εξε­τά­ζει τα τρία κρι­τή­ρια βάσει των οποίων οι ελλη­νι­κές αρχές οφεί­λουν να εξε­τά­ζουν τα σχέδια ομα­δι­κών απο­λύ­σεων. Το Δικα­στή­ριο κρίνει ότι το πρώτο κρι­τή­ριο (συμ­φέ­ρον της εθνικής οικο­νο­μίας) δεν μπορεί να γίνει δεκτό, καθώς η επί­τευξη σκοπών οικο­νο­μι­κής φύσης δεν μπορεί να απο­τε­λέ­σει λόγο γενικού συμ­φέ­ρο­ντος που να δικαιο­λο­γεί περιο­ρι­σμό ελευ­θε­ρίας όπως είναι η ελευ­θε­ρία εγκα­τά­στα­σης. Αντι­θέ­τως, όσον αφορά τα δύο άλλα κρι­τή­ρια εκτί­μη­σης (κατά­σταση της επι­χεί­ρη­σης και συν­θή­κες της αγοράς εργα­σίας), μπορεί καταρ­χήν να γίνει δεκτό ότι σχε­τί­ζο­νται με την προ­στα­σία των εργα­ζο­μέ­νων και της απα­σχό­λη­σης, που απο­τε­λούν θεμι­τούς σκοπούς γενικού συμ­φέ­ρο­ντος.

Το Δικα­στή­ριο δια­πι­στώ­νει, ωστόσο, ότι τα δύο αυτά κρι­τή­ρια έχουν δια­τυ­πω­θεί κατά τρόπο υπέρ­με­τρα γενικό και ασαφή. Κατά συνέ­πεια, οι ενδια­φε­ρό­με­νοι εργο­δό­τες δεν γνω­ρί­ζουν υπό ποιες συγκε­κρι­μέ­νες και αντι­κει­με­νι­κές περι­στά­σεις μπορούν οι ελλη­νι­κές αρχές να ενα­ντιω­θούν σε σχέδια ομα­δι­κών απο­λύ­σεων: οι περι­πτώ­σεις είναι πολυά­ριθ­μες, απροσ­διό­ρι­στες και μη προσ­διο­ρί­σι­μες, τα δε κρι­τή­ρια αυτά παρέ­χουν στις ελλη­νι­κές αρχές ευρύ περι­θώ­ριο εκτί­μη­σης που δεν μπορεί ευχερώς να ελεγ­χθεί. Τέτοια κρι­τή­ρια, τα οποία είναι ασαφή και δεν στη­ρί­ζο­νται σε αντι­κει­με­νι­κές και δυνά­με­νες να ελεγ­χθούν προ­ϋ­πο­θέ­σεις, υπερ­βαί­νουν το ανα­γκαίο μέτρο για την επί­τευξη των επι­διω­κό­με­νων σκοπών και, ως εκ τούτου, δεν ικα­νο­ποιούν τις επι­τα­γές της αρχής της ανα­λο­γι­κό­τη­τας.

Τέλος, απα­ντώ­ντας στο δεύτερο ερώτημα του ελλη­νι­κού δικα­στη­ρίου, το Δικα­στή­ριο απο­φαί­νε­ται ότι το γεγονός ότι σε ένα κράτος μέλος επι­κρα­τούν συν­θή­κες χαρα­κτη­ρι­ζό­με­νες από οξεία οικο­νο­μική κρίση και ιδιαί­τερα υψηλό δείκτη ανερ­γίας δεν δια­φο­ρο­ποιεί την προη­γού­μενη λύση. Συγκε­κρι­μένα, ούτε η οδηγία ούτε η Συνθήκη ΛΕΕ προ­βλέ­πουν δυνα­τό­τητα παρέκ­κλι­σης εφόσον επι­κρα­τούν τέτοιες συν­θή­κες σε εθνικό επίπεδο.