Ο πρώτος αραβοϊσραηλινός πόλεμος του 1948 και οι συνθήκες ανακωχής που υπογράφτηκαν στη Ρόδο

Στο άρθρο της 16 / 10 / 2023 είδαμε πώς δημιουρ­γή­θηκε το κράτος του Ισραήλ το 1948. Θα δούμε σήμερα τα γεγο­νότα αμέσως μετά την ίδρυση του εβραϊ­κού κράτους. Πώς οι Ισραη­λι­νοί κατά­φε­ραν όχι μόνο να αντι­με­τω­πί­σουν με επι­τυ­χία τα αραβικά κράτη που επι­τέ­θη­καν ενα­ντίον τους, αλλά και να επε­κτεί­νουν τα σύνορα τους.

Το ξεκί­νημα του πολέμου

Στις 14 Μαΐου 1948 οι ηγέτες του Παγκό­σμιου Σιω­νι­στι­κού Κογκρέ­σου ανα­κή­ρυ­ξαν την ανε­ξαρ­τη­σία του κράτους του Ισραήλ. Τα μεσά­νυ­χτα της ίδιας μέρας, όταν έληξε η Βρε­τα­νική Εντολή στην Παλαι­στίνη, το Ισραήλ δέχτηκε επίθεση από γει­το­νι­κές αρα­βι­κές χώρες (Αίγυ­πτος, Συρία, Ιράκ, Υπε­ριορ­δα­νία και Λίβανος) που δεν απο­δέ­χθη­καν την ύπαρξή του. Παράλ­ληλα ενα­ντίον των Ισραη­λι­νών αγω­νι­ζό­ταν στο εσω­τε­ρικό του νεο­σύ­στα­του κράτους και η αραβική εθνο­φρουρά με υπο­κί­νηση του μουφτή της Ιερου­σα­λήμ. Αρχικά οι αρα­βι­κές χώρες κατέ­λα­βαν κάποιους εβραϊ­κούς οικι­σμούς, σύντομα όμως οι Ισραη­λι­νοί πέρασαν στην αντε­πί­θεση.

Η ισραη­λινή επι­κρά­τηση στον δεκά­μηνο πόλεμο και η επέ­κταση των συνόρων του εβραϊ­κού κράτους

Μετά από μια εκε­χει­ρία τεσ­σά­ρων εβδο­μά­δων (11 Ιουνίου – 8 Ιουλίου 1948), οι Ισραη­λι­νοί που είχαν υπο­στή­ριξη από πολλές χώρες του εξω­τε­ρι­κού, ιδιαί­τερα τις κομ­μου­νι­στι­κές, απώ­θη­σαν τα αραβικά στρα­τεύ­ματα σε μια σύντομη επίθεση «των δέκα ημερών», όπως απο­κλή­θηκε. Στη διάρ­κεια μιας νέας ανα­κω­χής (20 Ιουλίου – 10 Οκτω­βρίου 1948) περίπου 500.000 Άραβες πρό­σφυ­γες μετα­κι­νή­θη­καν από το Ισραήλ προς την Υπε­ριορ­δα­νία ,τη Συρία και τον Λίβανο. Από τις 15 Οκτω­βρίου 1948 ως τον Ιανουά­ριο του 1949 οι Ισραη­λι­νοί απώ­θη­σαν τους Αιγύ­πτιους μέχρι την πόλη Ελ – Αρίς και κατέ­λα­βαν ολό­κλη­ρες τις περιο­χές Νεγκέβ και Γαλι­λαίας. Η Αίγυ­πτος ζήτησε ανακωχή, κάτι που έγινε στις 24 Φεβρουα­ρίου 1949 και ακο­λού­θη­σαν ανακωχή με τον Λίβανο (23 Μαρτίου 1949) , την Ιορ­δα­νία, όπως είχε ονο­μα­στεί η Υπε­ριορ­δα­νία (13 Απρι­λίου 1949) και τη Συρία (20 Ιουλίου 1949). Το εντυ­πω­σιακό, αλλά άγνωστο στοι­χείο είναι ότι κάποιες από τις Συμ­φω­νίες αυτές υπο­γρά­φτη­καν στη Ρόδο, σχεδόν ένα χρόνο μετά την επίσημη ενσω­μά­τωση των Δωδε­κα­νή­σων στην Ελλάδα και ενώ η χώρα μας ταλα­νι­ζό­ταν από τον Εμφύλιο.

Χαρα­κτη­ρι­στικό γεγονός είναι επίσης, όπως μας πλη­ρο­φό­ρησε ο κύριος Νίκος Φαρ­μα­κί­δης, ότι ο τότε Δήμαρ­χος Ρόδου Γαβριήλ Χαρίτος ήταν ο πρώτος παγκο­σμίως, που έδωσε το όνομα «(Πλατεία) Εβραίων Μαρ­τύ­ρων» σε μία από τις πλα­τείες του νησιού. Η πλατεία δια­τη­ρεί το όνομα αυτό μέχρι σήμερα. Στις Συμ­φω­νίες της Ρόδου, που δεν έχουν προ­βλη­θεί σχεδόν καθόλου στην Ελλάδα, αντί­θετα είναι ιδιαί­τερα γνωστές στο εξω­τε­ρικό («General Armistice Agreements of Rhodes 1949») θα ανα­φερ­θούμε εκτε­νέ­στερα στη συνέ­χεια.

Γιατί οι Ισραη­λι­νοί κέρ­δι­σαν τον πόλεμο;

Προ­κα­λεί εύλογη απορία πώς ένα κράτος που είχε μόλις ιδρυθεί κατά­φερε να αντι­με­τω­πί­σει πολυ­πλη­θέ­στε­ρες στρα­τιω­τι­κές δυνά­μεις. Όπως είχαμε ανα­φέ­ρει, τα χρόνια της Βρε­τα­νι­κής Εντολής υπήρχαν στην περιοχή συχνές συγκρού­σεις.

Ενώ για τους Άραβες (εκτός Παλαι­στί­νης) ήταν η πρώτη πολε­μική σύγκρουση, οι Ισραη­λι­νοί, όπως αυτο­α­πο­κα­λού­νταν πλέον οι Εβραίοι της Παλαι­στί­νης ήταν μπα­ρου­το­κα­πνι­σμέ­νοι. Δεν ανήκαν όμως όλοι στην ίδια κρατική δύναμη. Εκτός από την Χαγκάνα που είχε γίνει το στρα­τιω­τικό παρα­κλάδι της «Εβραϊ­κής Υπη­ρε­σίας» αρκετές από τις πολι­τι­κές παρα­τά­ξεις είχαν τους δικούς τους στρα­τούς. Γνω­στό­τερη ήταν η Ιργκούν Τζβάι Λεούμι, που συν­δε­ό­ταν με το κίνημα που επι­δί­ωκε να ιδρύσει ένα εβραϊκό κράτος και στις δύο όχθες του ποταμού Ιορδάνη. Η Ιργκούν υπό τον μετέ­πειτα πρω­θυ­πουργό Μεναχέμ Μπεγκίν προέβη σε πολλές τρο­μο­κρα­τι­κές επι­θέ­σεις, όπως η τοπο­θέ­τηση βομβών στο ξενο­δο­χείο «King David» της Ιερου­σα­λήμ στις 22 Ιουλίου 1946 κατά την οποία σκο­τώ­θη­καν 51 άνθρω­ποι, Άραβες, Ισραη­λι­νοί και Βρε­τα­νοί και τραυ­μα­τί­στη­καν 46 και η σφαγή του Deir Yassin (Ντέιρ Γιασίν), στις 9 Απρι­λίου 1948, όταν 130 περίπου φανα­τι­κοί Σιω­νι­στές έσφαξαν του­λά­χι­στον 107 Παλαι­στι­νί­ους, ανάμεσα στους οποίους και γυναι­κό­παιδα στον οικισμό Ντέιρ Γιασίν .Οι Ισραη­λι­νοί χωρί­στη­καν για πρώτη φορά, καθώς η Ιργκούν και η ακόμα πιο ακραία οργά­νωση «Συμ­μο­ρία Στερν» αντι­στά­θη­καν στην ενσω­μά­τωσή τους στην Χαγκάνα, που μετε­ξε­λί­χθηκε στις Ισραη­λι­νές Ένοπλες Δυνά­μεις. Ο Νταβίντ Μπεν Γκου­ριόν ανα­διορ­γά­νωσε τη Χαγκάνα και έκανε υπο­χρε­ω­τική τη στρά­τευση ανδρών και γυναι­κών. Κάθε Εβραίος και Εβραία έπρεπε να λάβει υπο­χρε­ω­τικά στρα­τιω­τική εκπαί­δευση.

Ενώ στις αρχές του πολέμου οι επι­τι­θέ­με­νοι Άραβες είχαν να αντι­με­τω­πί­σουν μικρές ομάδες φτωχά εξο­πλι­σμέ­νων Ισραη­λι­νών, στα­διακά βρέ­θη­καν απέ­να­ντι σε ετοι­μο­πό­λε­μες δυνά­μεις. Και καθώς δεν είχαν σωστή πλη­ρο­φό­ρηση για τον χαρα­κτήρα και τις ικα­νό­τη­τες των Εβραίων της Παλαι­στί­νης, αρχικά τους υπο­τι­μού­σαν. Όταν όμως οι ισραη­λι­νές δυνά­μεις όχι μόνο οργα­νώ­θη­καν καλύ­τερα, αλλά έφτασαν και τις 100.000 άνδρες και γυναί­κες, οι Άραβες έχασαν την ψυχραι­μία τους. Οι Arthur Goldschmidt Jr. και Aomar Boun γράφουν: «Το φτωχό ηθικό ήταν η κυριό­τερη αιτία της αρα­βι­κής ήττας».

Οι διχα­σμέ­νοι Άραβες

Οι Άραβες απέ­τυ­χαν απέ­να­ντι στο Ισραήλ το 1948 λόγω των πολι­τι­κών δια­φο­ρών τους. Όλα τα αραβικά κράτη ήταν αντί­θετα με το σχέδιο δια­με­λι­σμού του 1947 και τη δημιουρ­γία εβραϊ­κού κράτους στην Παλαι­στίνη. Τα μέλη του Αρα­βι­κού Συν­δέ­σμου είχαν ορκι­στεί να πολε­μή­σουν και να ενώσουν τα όπλα τους, υπό την τυπική, διοί­κηση ενός Ιρα­κι­νού Στρα­τη­γού. Ο Χασε­μί­της βασι­λιάς Αμπ­ντάλα Α’ της Υπε­ριορ­δα­νίας, υπο­στη­ρι­ζό­με­νος από την χασε­μι­τική κυβέρ­νηση του Ιράκ ήθελε να δημιουρ­γή­σει μια «Μεγάλη Συρία» («Greater Syria») όπως θα ονο­μα­ζό­ταν το κράτος που θα προ­έ­κυ­πτε από την ένωση της Συρίας, του Λιβάνου, της Παλαι­στί­νης και της Υπε­ριορ­δα­νίας. Η Αραβική Λεγεώνα της Υπε­ριορ­δα­νίας απο­τε­λού­μενη από 10.000 άνδρες ήταν ο πλέον καλά εξο­πλι­σμέ­νος και εκπαι­δευ­μέ­νος στρατός των Αράβων. Ωστόσο ο Αμπ­ντάλα ήθελε το 1948 να συνάψει συμ­φω­νία με τους Ισραη­λι­νούς για να ενσω­μα­τώ­σει τμήματα της Παλαι­στί­νης στο βασί­λειό του. Ο Φαρούκ της Αιγύ­πτου και ο Ιμπν Σαούντ της Σαου­δι­κής Αραβίας αντι­τά­χθη­καν στα σχέδια του Αμπ­ντάλα.

Η Αίγυ­πτος ήθελε να γίνει ηγέτιδα δύναμη στον αραβικό κόσμο, καθώς ήταν και η πολυ­πλη­θέ­στερη. Η έδρα του Αρα­βι­κού Συν­δέ­σμου βρι­σκό­ταν στο Κάιρο και ο γενικός γραμ­μα­τέας του ήταν Αιγύ­πτιος. Η Αίγυ­πτος δεν ήθελε ένα Χασε­μίτη βασιλιά να κυβερνά τη γει­το­νική Παλαι­στίνη, ο οποίος ενδε­χο­μέ­νως αργό­τερα σκόπευε να επε­κτα­θεί σε Συρία και Λίβανο. Ο Ίμπν Σαούντ έχοντας εκδιώ­ξει τους Χασε­μί­τες από την Σαου­δική Αραβία συμ­φω­νούσε με τον Φαρούκ.

Αν και πριν ιδρυθεί το κράτος του Ισραήλ οι ηγέτες των Αράβων τόνιζαν ότι θα εισβά­λουν στην Παλαι­στίνη, αν γίνει κάτι τέτοιο, ιδρυθεί δηλαδή εβραϊκό κράτος, με το ξέσπα­σμα του πολέμου άρχισε ο ένας ηγέτης να υπο­νο­μεύει τον άλλο. Ο αιγυ­πτια­κός στρατός υπέ­σκα­πτε τη δράση της Αρα­βι­κής Λεγε­ώ­νας της Υπε­ριορ­δα­νίας. Οι Παλαι­στί­νιοι διέ­θε­ταν τον Αραβικό Απε­λευ­θε­ρω­τικό Στρατό, που βρι­σκό­ταν κάτω από τις εντολές ενός Σύριου και δεν συνερ­γα­ζό­ταν με την Αραβική Λεγεώνα. Ο Αμπ­ντάλα Α’ μισούσε τον γνω­στό­τερο Άραβα εθνι­κι­στή της Παλαι­στί­νης, τον Χάτζι Αμίν αλ- Χου­σεϊνί, πρώην μουφτή της Ιερου­σα­λήμ που ήταν πλέον στην υπη­ρε­σία του Φαρούκ. Για όσο χρονικό διά­στημα οι Άραβες είχαν ελπίδες επι­κρά­τη­σης αντα­γω­νί­ζο­νταν για το ποιος θα πάρει το μεγα­λύ­τερο μερίδιο από τα παλαι­στι­νιακά εδάφη και θα κατα­κτούσε περισ­σό­τερη δόξα. Όταν όμως ηττή­θη­καν, οι Άραβες άρχισαν να καβγα­δί­ζουν για το ποιος έφταιγε!

Μέλη της ισραη­λι­νής αντι­προ­σω­πείας στη Ρόδο το 1949

Η στάση των ξένων χωρών

Σημα­ντικό ρόλο στην αρα­βοϊσ­ραη­λινή διένεξη έπαιξε και η στάση των ξένων χωρών, ιδιαί­τερα των Μεγάλων Δυνά­μεων, που αν και προ­κά­λεσε σύγχυση και στις δύο αντι­μα­χό­με­νες πλευρές, έπληξε περισ­σό­τερο τους Άραβες. Οι Η.Π.Α. και η Ε.Σ.Σ.Δ. έσπευ­σαν να ανα­γνω­ρί­σουν το Ισραήλ. Αν και οι περισ­σό­τε­ρες χώρες διέ­κο­ψαν την πώληση όπλων και στις δύο πλευρές, η κομ­μου­νι­στική Τσε­χο­σλο­βα­κία προ­μή­θευσε μεγάλες ποσό­τη­τες όπλων στο Ισραήλ. Οι κομ­μου­νι­στι­κές χώρες υπο­στή­ρι­ξαν το Ισραήλ, μετά από οδηγία-εντολή του Στάλιν, για πολλούς και διά­φο­ρους λόγους. Ήθελαν να ελατ­τώ­σουν τη βρε­τα­νική επιρροή στη Μέση Ανατολή, είχαν την ελπίδα ότι το νέο κράτος του Ισραήλ θα υιο­θε­τούσε τον σοσια­λι­σμό ή ακόμα και τον κομ­μου­νι­σμό και τέλος ήθελαν να συκο­φα­ντή­σουν τα «φεου­δαρ­χικά» και «αστικά» αραβικά καθε­στώτα.

Από την άλλη πλευρά, οι Η.Π.Α. δεν έπαιρ­ναν ξεκά­θαρη θέση. Καθώς όμως πλη­σί­α­ζαν οι εκλογές, ο πρό­ε­δρος Τρούμαν άρχισε να αντα­γω­νί­ζε­ται με τον ρεπου­μπλι­κανό αντί­παλό του, Τόμας Ντιούι, για το ποιος είναι περισ­σό­τερο φιλοϊσ­ραη­λι­νός. Όμως, οι αξιω­μα­τού­χοι του Πεντα­γώ­νου και του Υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών πίστευαν ότι μια αντια­ρα­βική πολι­τική θα έπληττε τα συμ­φέ­ρο­ντα των αμε­ρι­κα­νι­κών πετρε­λαϊ­κών εται­ρειών στη Μέση Ανατολή. Επι­χει­ρη­μα­τίες, εκπαι­δευ­τι­κοί και μισιο­νά­ριοι (ιερα­πό­στο­λοι), που είχαν ζήσει χρόνια στην περιοχή, παρέ­θε­ταν πει­στικά επι­χει­ρή­ματα ενα­ντίον των πολι­τι­κών που θα στρέ­φο­νταν ενάντια σε ολό­κληρο τον αραβικό κόσμο. Αλλά οι υπο­στη­ρι­κτές του Ισραήλ, ιδιαί­τερα τα μέλη του Κογκρέ­σου, διέ­θε­ταν μεγα­λύ­τερη επιρροή. Οι Άραβες περί­με­ναν θερ­μό­τερη υπο­στή­ριξη από τη Μεγάλη Βρε­τα­νία, οι σχέσεις της οποίας με τους Σιω­νι­στές μετά τη «Λευκή Βίβλο» του 1939 ήταν ψυχρές.

Οι Βρε­τα­νοί είχαν συμ­φω­νίες με το Ιράκ και την Αίγυπτο που επέ­τρε­παν στα βρε­τα­νικά στρα­τεύ­ματα την περι­φρού­ρηση αερο­δρο­μίων και στρα­τη­γι­κών δια­βά­σεων. Ο Διοι­κη­τής της Αρα­βι­κής Λεγε­ώ­νας της Υπε­ριορ­δα­νίας σερ Τζον Μπάγκοτ Γκλαμπ και πολλοί αξιω­μα­τι­κοί της ήταν Βρε­τα­νοί υπήκοοι. Επίσης το «Φόρεϊν Όφις» και πολλοί ανώ­τε­ροι Βρε­τα­νοί διπλω­μά­τες ήταν υπέρ των Αράβων. Όμως η εξάρ­τηση της χώρας από την στήριξη των Η.Π.Α. δεν επέ­τρεπε την ανοιχτή αμφι­σβή­τηση των αμε­ρι­κα­νι­κών πολι­τι­κών στη Μέση Ανατολή. Η Ευρώπη προ­σπα­θούσε να συνέλ­θει από τον Β’ Παγκό­σμιο Πόλεμο και οι περισ­σό­τε­ρες κυβερ­νή­σεις έβλεπαν την υπο­στή­ριξη στο Ισραήλ ως εξι­λέ­ωση για το Ολο­καύ­τωμα.

Οι μεσο­λα­βη­τι­κές προ­σπά­θειες του Ο.Η.Ε. και η δολο­φο­νία του μεσο­λα­βητή Μπερ­να­ντότ από Ισραη­λι­νούς εξτρε­μι­στές

Ο Ο.Η.Ε., που είχε ιδρυθεί το 1945, αρχικά αιφ­νι­διά­στηκε από τα γεγο­νότα του Μαΐου του 1948. Στη συνέ­χεια όμως προ­σπά­θησε να διευ­θε­τή­σει την αρα­βοϊσ­ραη­λινή διαμάχη. Ο μεσο­λα­βη­τής του Ο.Η.Ε., Σουηδός κόμης Φόλκε Μπερ­να­ντότ κατά­φερε να πείσει και τα δύο μέρη για την αποδοχή μιας μηνιαίας κατά­παυ­σης του πυρός στις αρχές του Ιουνίου, όπως ανα­φέ­ραμε και στην αρχή του άρθρου. Και τα δύο στρα­τό­πεδα ήταν εξου­θε­νω­μένα από τις σφοδρές εχθρο­πρα­ξίες των προη­γού­με­νων τεσ­σά­ρων εβδο­μά­δων. Όμως, μόνο οι Ισραη­λι­νοί χρη­σι­μο­ποί­η­σαν αυτή την ανά­παυλα για να απο­κτή­σουν όπλα και να τα μοι­ρά­σουν στους στρα­τιώ­τες τους.

Ο Μπερ­να­ντότ δημο­σί­ευσε ένα σχέδιο, με το οποίο παρα­χω­ρού­νταν η έρημος Νέγκεβ (που είχε εκχω­ρη­θεί κυρίως στους Εβραί­ους από τον δια­με­λι­σμό του 1947) και η Ιερου­σα­λήμ στην Υπε­ριορ­δα­νία. Το Ισραήλ θα έπαιρνε ως αντάλ­λαγμα τμήματα της δυτικής Γαλι­λαίας που είχαν δοθεί στους Άραβες. Οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις ναυά­γη­σαν στις 8 Ιουλίου 1948 και ο πόλεμος ξανάρ­χισε σε όλα τα μέτωπα. Μέσα σε δέκα μέρες οι Ισραη­λι­νοί κατέ­λα­βαν μέρος της Γαλι­λαίας και τις στρα­τη­γι­κής σημα­σίας πόλεις Λοντ και Ραμάλα. Ο Ο.Η.Ε. εξα­σφά­λισε μια ακόμα κατά­παυση του πυρός δέκα μέρες αργό­τερα, λίγο πριν οι εβραϊ­κές δυνά­μεις κυριεύ­σουν την Παλαιά Πόλη της Ιερου­σα­λήμ που περι­λάμ­βανε και το ιερό Δυτικό Τείχος.

Οι δύο αντι­μα­χό­με­νες πλευρές ετοι­μά­ζο­νταν για νέο γύρο εχθρο­πρα­ξιών. Ο Μπερ­να­ντότ πρό­σθεσε στο σχέδιό του έναν όρο για την επι­στροφή των Αράβων προ­σφύ­γων στις εστίες τους, σε πόλεις και χωριά που πλέον είχαν περάσει σε εβραϊκό έλεγχο. Όμως οι νέοι ιδιο­κτή­τες ήθελαν τα σπίτια, τα χωράφια και τις σοδειές τους για τους ίδιους, αλλά και για τους Εβραί­ους που πίστευαν ότι θα εγκα­τα­στα­θούν στην περιοχή.

Ο Μπερ­να­ντότ δολο­φο­νή­θηκε στις 17 Σεπτεμ­βρίου 1948 στην Ιερου­σα­λήμ, από μέλη της παρα­στρα­τιω­τι­κής ισραη­λι­νής οργά­νω­σης Στερν, καθώς θεω­ρή­θηκε ότι υπο­στή­ριζε τους Άραβες. Να σημειώ­σουμε ότι κατά τη διάρ­κεια του Β’ Παγκο­σμίου Πολέμου ο Μπερ­να­ντότ είχε δια­πραγ­μα­τευ­θεί την απε­λευ­θέ­ρωση 31.000 αιχ­μα­λώ­των, ανάμεσα στους οποίους βρι­σκό­ταν και 450 Εβραίοι, από τα στρα­τό­πεδα συγκέ­ντρω­σης, κάτι που έγινε τελικά το 1945.

Η δια­με­σο­λά­βηση του Ραλφ Μπουντς, οι ισραη­λι­νές επι­τυ­χίες και το τέλος του πολέμου

Νέος δια­με­σο­λα­βη­τής του Ο.Η.Ε. ανέλαβε ο Αμε­ρι­κα­νός Ραλφ Μπουντς. Ο τότε Ταξί­αρ­χος, Ισραη­λι­νός Μοσέ Νταγιάν έκανε επι­θέ­σεις ενα­ντίον της Αρα­βι­κής Λεγε­ώ­νας γύρω από τη Χεβρώνα και τη Βηθλεέμ. Για τους νεό­τε­ρους, ο Μοσέ Νταγιάν (1915- 1981) ήταν εμβλη­μα­τική μορφή του Ισραήλ και χαρα­κτη­ρι­στικό της εμφά­νι­σής του ήταν το μαύρο «πει­ρα­τικό» κάλυμμα που φορούσε στο αρι­στερό του μάτι, το οποίο είχε χάσει το 1941 πολε­μώ­ντας με τους Βρε­τα­νούς ενα­ντίον των δυνά­μεων του Άξονα. Θεω­ρεί­ται ο πρω­τερ­γά­της της νίκης του Ισραήλ στον πόλεμο των έξι ημερών του 1967 με τους Άραβες, καθώς τότε ήταν Υπουρ­γός Άμυνας της χώρας του. Μετά τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ ο Νταγιάν απο­σύρ­θηκε προ­σω­ρινά από την πολι­τική σκηνή, καθώς θεω­ρή­θηκε ότι δεν είχε προ­ε­τοι­μά­σει τις Ένοπλες Δυνά­μεις κατάλ­ληλα. Το 1977 έγινε Υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών στην κυβέρ­νηση του Μεναχέμ Μπεγκίν και υπέ­γραψε την ειρη­νευ­τική συμ­φω­νία με την Αίγυπτο το 1979.

Επα­νερ­χό­με­νοι στα γεγο­νότα του 1948, οι Ισραη­λι­νοί στη Γαλι­λαία απώ­θη­σαν τον υπο­στη­ρι­ζό­μενο από τη Συρία αραβικό απε­λευ­θε­ρω­τικό στρατό στον Λίβανο και στα τέλη του έτους προ­σπα­θού­σαν να εκδιώ­ξουν τις δυνά­μεις της Αιγύ­πτου και της Αρα­βι­κής Λεγε­ώ­νας από την περιοχή της Γάζας και της νότιας Νεγκέβ. Το πολε­μικό μέτωπο έφτανε πλέον στα παλαιά σύνορα με το αιγυ­πτιακό Σινά. Η Βρε­τα­νία, πριν η Αίγυ­πτος υπο­βά­λει αίτημα για ειρήνη, εφάρ­μοσε την αγγλο­αι­γυ­πτιακή Συνθήκη του 1936, με την οποία ανα­λάμ­βανε την προ­στα­σία της Διώ­ρυ­γας του Σουέζ και ουσια­στικά τις εξω­τε­ρι­κές σχέσεις της χώρας. Αν και η Αίγυ­πτος δεν επι­θυ­μούσε τη βρε­τα­νική προ­στα­σία και, ουσια­στικά εξευ­τε­λι­ζό­ταν από αυτή την ενέρ­γεια, δεν μπο­ρούσε να κάνει κάτι, γιατί καμία αραβική χώρα δεν ήταν προ­ε­τοι­μα­σμένη να τη σώσει…

Οι «Συνο­μι­λίες Εγγύ­τη­τας» της Ρόδου

Τα Ηνωμένα Έθνη τότε βρέ­θη­καν σε πολύ δύσκολη θέση, καθώς κανένα αραβικό κράτος δεν ήθελε να εμπλα­κεί σε συνο­μι­λίες με το Ισραήλ, γιατί έτσι θα το ανα­γνώ­ριζε de facto. Τελικά, τον Ιανουά­ριο του 1949 ο Μπουντς ξεκί­νησε τις «συνο­μι­λίες εγγύ­τη­τας» όπως τις απο­κα­λούσε, στη Ρόδο. Στο «Ξενο­δο­χείο των Ρόδων» οι αντι­προ­σω­πείες Αιγύ­πτου και Ισραήλ δια­πραγ­μα­τεύ­ο­νταν σε ξεχω­ρι­στές σουίτες επί των όρων μιας συμ­φω­νίας. Ο Μπουντς μετέ­φερε τις προ­τά­σεις από τη μία πλευρά στην άλλη εξα­σφα­λί­ζο­ντας την υπο­γραφή μιας συμ­φω­νίας στις 24 Φεβρουα­ρίου 1949. Βασικοί όροι της ήταν ότι τα σύνορα Αιγύπτου- Ισραήλ επα­νερ­χό­ταν σε αυτά του 1922 και στην Αίγυπτο ο παρέ­μενε μόνο η Λωρίδα της Γάζας. Oι Αιγύ­πτιοι που είχαν πολιορ­κη­θεί στο θύλακα της Φαλού­τζα επέ­στρε­φαν στην πατρίδα τους, αλλά η Φαλού­τζα δινόταν στο Ισραήλ. Τέλος, μια ζώνη συνόρων γύρω από το Auja al- Hafir επρό­κειτο να απο­στρα­τι­κο­ποι­η­θεί.

Τρεις μήνες αργό­τερα, όταν η Αραβική Λεγεώνα έχασε τις περιο­χές που είχε κατα­λά­βει, η Υπε­ριορ­δα­νία υπέ­γραψε στη Ρόδο μια ξεχω­ρι­στή συνθήκη για την επι­κύ­ρωση μιας μυστι­κής συμ­φω­νίας που ο βασι­λιάς πλέον (πρώην εμίρης) Αμπ­ντάλα Α’ είχε συνάψει με τους Ισραη­λι­νούς στρα­τιω­τι­κούς διοι­κη­τές. Το Ισραήλ απέ­κτησε έτσι πρό­σβαση στον Κόλπο της Άκαμπα. Η Αίγυ­πτος και η Ιορ­δα­νία δεν είχαν κοινά εδαφικά σύνορα πλέον, ενώ το Ισραήλ προ­χώ­ρησε στην κατα­σκευή λιμα­νιού στο Εϊλάτ. Ο Λίβανος υπέ­γραψε τον Μάιο του 1949 μια ανακωχή με το Ισραήλ, κάτι που έκανε και η Συρία τον Ιούλιο του 1949. Το Ιράκ, που όπως ανα­φέ­ραμε είχε στείλει δυνά­μεις στην Παλαι­στίνη, δεν υπέ­γραψε ποτέ κάποια εκε­χει­ρία και απέρ­ριψε κάθε αραβική ειρήνη με το Ισραήλ.

Χάρτης του Ισραήλ μετά τις συμ­φω­νίες του 1949

Οι Παλαι­στί­νιοι πρό­σφυ­γες μετά τον πόλεμο

Η γνωστή ως «Νάκμπα» «(παλαι­στι­νιακή) κατα­στροφή» δηλαδή, είχε σαν απο­τέ­λε­σμα περίπου 725.000 Παλαι­στί­νιοι να εγκα­τα­λεί­ψουν τις εστίες τους. Κάποιοι είχαν φύγει εθε­λο­ντικά πριν την έναρξη του πολέμου, ενώ οι περισ­σό­τε­ροι υπο­χρε­ώ­θη­καν να απο­χω­ρή­σουν κατά τη διάρ­κειά του. Οι Ισραη­λι­νοί υπο­στη­ρί­ζουν ότι οι αρα­βι­κές κυβερ­νή­σεις ζήτησαν από τους Παλαι­στί­νιους να φύγουν για να μπορούν να κινη­θούν πιο άνετα οι στρα­τιω­τι­κές τους δυνά­μεις. Κάτι τέτοιο όμως δεν απο­δει­κνύ­ε­ται από κανένα επίσημο έγγραφο. Οι Παλαι­στί­νιοι, με στήριξη από κάποιους Ισραη­λι­νούς λόγιους θεωρούν ότι οι άμαχοι τρο­μο­κρα­τού­νταν από σιω­νι­στι­κές παρα­στρα­τιω­τι­κές δυνά­μεις ως τις 14 Μαΐου 1948 και ότι οι Ισραη­λι­νές Αμυ­ντι­κές Δυνά­μεις έδιωξαν πολλούς κατά τις τελευ­ταίες φάσεις του πολέμου.

Και από τις δύο πλευρές έγιναν τρο­μο­κρα­τι­κές πράξεις πάντως στη διάρ­κεια του πολέμου. Μόνο η Ιορ­δα­νία δέχτηκε να «απορ­ρο­φή­σει» κάποιους Παλαι­στί­νιους μετά τον πόλεμο. Το Ισραήλ φρό­ντιζε να υπο­δε­χθεί Εβραί­ους επι­ζώ­ντες από το Ολο­καύ­τωμα και δεν είχε καμία διάθεση να δεχθεί Παλαι­στί­νιους πρό­σφυ­γες. Πραγ­μα­τικά, ελά­χι­στοι Παλαι­στί­νιοι εγκα­τα­στά­θη­καν στο νέο κράτος του Ισραήλ. Οι περισ­σό­τε­ροι στε­γά­στη­καν σε καταυ­λι­σμούς που δημιούρ­γησε ο Ο.Η.Ε. και, το κυριό­τερο, οι Παλαι­στί­νιοι δεν απέ­κτη­σαν δικό τους κράτος…

Όταν ο Μου­σο­λίνι θέλησε να μιμηθεί τους Σιω­νι­στές…

Είχαμε ανα­φερ­θεί ακρο­θι­γώς στο άρθρο της 16/10/2023 για την στα­διακή από­κτηση από Εβραί­ους τμη­μά­των γης των Παλαι­στι­νίων, μεταξύ 1922-1939. Την τακτική αυτή φαί­νε­ται ότι… ζήλεψε και ο Μπενίτο Μου­σο­λίνι, ο οποίος με έγγραφό του (το 1923;) στον διοι­κητή των ιτα­λο­κρα­τού­με­νων τότε Δωδε­κα­νή­σων, Μάριο Λάγκο, του ζητά να μιμηθεί τους Σιω­νι­στές και να απο­τρέ­ψει τους Ροδίτες από πωλή­σεις γης σε υπερ­βο­λι­κές τιμές, κάτι που δεν θα επέ­τρεπε την από­κτησή τους από τους Ιταλούς. Η σχετική αναφορά υπάρχει στο βιβλίο «Fare gli Italiani dell ’Egeo», του ιστο­ρι­κού Filippo Marco Espinoza. Μας την έστειλε, στην πρω­τό­τυπη και μετα­φρα­σμένη μορφή του, ο κύριος Νικό­λαος Φαρ­μα­κί­δης, τον οποίο ευχα­ρι­στούμε θερμά! Παρα­θέ­τουμε το σχετικό από­σπα­σμα. Είναι η πρώτη φορά που η αναφορά αυτή βλέπει το φως της δημο­σιό­τη­τας σε οποιο­δή­ποτε ελλη­νικό Μ.Μ.Ε. Στο θέμα Παλαιστίνη- Ισραήλ- Άραβες, θα επα­νέλ­θουμε, καθώς είναι αδύ­να­τον να καλυ­φθεί σε 2 άρθρα…

Από το βιβλίο: Fare gli Italiani dell’Egeo: Il Dodecaneso dall’Impero ottomano all’Impero del fascismo.

Filippo Marco Espinoza (Ιστο­ρι­κός)

Bozza di telegramma di Mussolini a Lago, senza data [giugno 1923?], in ivi, fasc. Imprese agricole a Rodi: proposte dott. Caselli. Nello stesso documento Mussolini invitava Lago ad «esaminare fin d’ora la possibilità della promulgazione di una legge agraria costà la quale facilitando il trapasso della proprietà fondiaria renda impossibile una speculazione dei terreni da parte degli attuali proprietari greci. A tale scopo Vostre Eccellenza potrà chiedere direttamente al R. Consolato Generale in Gerusalemme copia dei provvedimenti resi da quelle Autorità Britanniche per facilitare ai sionisti l’acquisto delle terre in Palestina attualmente, per la maggior parte, come è noto, in possesso degli arabi»

Σχέδιο τηλε­γρα­φή­μα­τος από τον Μου­σο­λίνι στον Λάγκο, χωρίς ημε­ρο­μη­νία [Ιούνιος 1923;], στο ίδιο, φάκ. Αγρο­τι­κές επι­χει­ρή­σεις στη Ρόδο: προ­τά­σεις του dott. Caselli. Στο ίδιο έγγραφο ο Μου­σο­λίνι κάλεσε τον Λάγκο να «εξε­τά­σει τώρα τη δυνα­τό­τητα δημο­σί­ευ­σης ενός αγρο­τι­κού νόμου που, διευ­κο­λύ­νο­ντας τη μετα­βί­βαση της ιδιο­κτη­σίας γης, θα καθι­στούσε αδύνατη την κερ­δο­σκο­πία των σημε­ρι­νών Ελλήνων ιδιο­κτη­τών για τη γη. Για το σκοπό αυτό, η Εξο­χό­τητά σας μπορεί να ζητήσει απευ­θείας από το Βασι­λικό Γενικό Προ­ξε­νείο στην Ιερου­σα­λήμ αντί­γραφο των δια­τά­ξεων που έχουν ληφθεί από αυτές τις βρε­τα­νι­κές αρχές για τη διευ­κό­λυνση της αγοράς εκ μέρους των Σιω­νι­στών εδαφών στην Παλαι­στίνη, κυρίως, όπως είναι γνωστό, στην κατοχή των Αράβων. ”

Βασική πηγή για το άρθρο μας ήταν το βιβλίο «Η Ιστορία της Μέσης Ανα­το­λής», των Arthur Goldschmidt Jr. και Aomar Boun, Εκδό­σεις επί­κε­ντρο, 2016.

Πηγή protothema.gr

Μιχάλης Στούκας