Ποιοι, πόσοι και πόσο ενταγμένοι είναι οι μετανάστες στην Ελλάδα

Το 7% του συ­νο­λι­κού πλη­θυ­σμού της Ελ­λά­δας απο­τε­λούν τα άτομα με ιθα­γέ­νεια άλλης χώρας, σύμ­φω­να με την τε­λευ­ταία απο­γρα­φή, πο­σο­στό μειω­μέ­νο κατά 16% σε σχέση με το 2011. Από τους μό­νι­μα δια­μέ­νο­ντες, την πλειο­ψη­φία απο­τε­λούν οι Αλ­βα­νοί που αριθ­μούν 374.900 άτομα (2021), ξε­περ­νώ­ντας κατά πολύ τους Βούλ­γα­ρους και Πα­κι­στα­νούς κα­τοί­κους της χώρας, που αριθ­μούν περί τα 35.000 άτομα σε έκα­στη εθνι­κή κοι­νό­τη­τα. Τα στοι­χεία αυτά συ­νο­δεύ­ουν τη δη­μο­σκο­πι­κή έρευ­να της δια­ΝΕ­Ο­σις «Τι πι­στεύ­ουν οι Ελ­λη­νες», που διε­ρευ­νά τις βα­θύ­τε­ρες αξίες, αντι­λή­ψεις και συ­μπε­ρι­φο­ρές του πλη­θυ­σμού που ζει στην Ελ­λά­δα.

Εστιά­ζο­ντας στη με­τα­νά­στευ­ση, η έρευ­να κα­τέ­δει­ξε από­ψεις και τά­σεις τόσο των προ­σφύ­γων και με­τα­να­στών όσο και των Ελ­λή­νων προς αυ­τούς. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά, το 2024, το 56% των Ελ­λή­νων βλέ­πει θε­τι­κά τους πρό­σφυ­γες και το 40% τους με­τα­νά­στες, ενώ η πλειο­ψη­φία θε­ω­ρεί ότι η έντα­ξη με­τα­να­στών «με κρι­τή­ρια και κα­νό­νες» θα ωφε­λή­σει την Ελ­λά­δα στο δη­μο­γρα­φι­κό, στην οι­κο­νο­μία και στο ασφα­λι­στι­κό σύ­στη­μα, σύμ­φω­να με την έρευ­να που βα­σί­στη­κε σε αντι­προ­σω­πευ­τι­κό δείγ­μα του πλη­θυ­σμού.

Επι­χει­ρώ­ντας μια συ­νο­λι­κή επι­σκό­πη­ση της με­τα­να­στευ­τι­κής πο­λι­τι­κής της χώρας με βα­σι­κό άξονα διε­ρεύ­νη­σης την έντα­ξη με­τα­να­στών και προ­σφύ­γων στους βα­σι­κούς πυ­λώ­νες της ελ­λη­νι­κής κοι­νω­νί­ας, η δια­ΝΕ­Ο­σις δη­μο­σιεύ­ει πα­ράλ­λη­λα δύο με­λέ­τες των Δη­μή­τρη Χρι­στό­που­λου και Αγ­γε­λου Τρα­μου­ντά­νη. Αμ­φό­τε­ρες υπο­γραμ­μί­ζουν τις χα­μη­λές ευ­και­ρί­ες έντα­ξης που πα­ρέ­χει η χώρα στους με­τα­να­στευ­τι­κούς πλη­θυ­σμούς, φω­τί­ζο­ντας τα πραγ­μα­τι­κά δε­δο­μέ­να τα οποία έρ­χο­νται σε αντί­θε­ση με τις από­ψεις και ιδε­ο­λη­ψί­ες του κοι­νού.

Λόγω της οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης ένα με­γά­λο μέρος του με­τα­να­στευ­τι­κού πλη­θυ­σμού είτε έφυγε από τη χώρα είτε πέ­ρα­σε σε ένα κα­θε­στώς πα­ρα­τυ­πί­ας. Οι ελ­λεί­ψεις αυτές απο­τυ­πώ­νο­νται και σε όλους τους το­μείς της ερ­γα­σί­ας. – Αγ­γε­λος Τρα­μου­ντά­νης, ερευ­νη­τής ΕΚΚΕ

Είναι εν­δει­κτι­κό ότι το 2024 οκτώ στους 10 ερω­τη­θέ­ντες της δη­μο­σκό­πη­σης της δια­ΝΕ­Ο­σις θε­ω­ρούν ότι σε δέκα χρό­νια η Ελ­λά­δα θα είναι μια χώρα με πολ­λούς με­τα­νά­στες από δια­φο­ρε­τι­κές χώρες. Ωστό­σο, αυτή τη στιγ­μή πα­ρα­τη­ρεί­ται μια τάση εκρο­ής. Οπως επι­ση­μαί­νει ο Αγ­γε­λος Τρα­μου­ντά­νης, ερευ­νη­τής του ΕΚΚΕ, στην «Κ»: «Λόγω της οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης ένα με­γά­λο μέρος του με­τα­να­στευ­τι­κού πλη­θυ­σμού είτε έφυγε από τη χώρα είτε πέ­ρα­σε σε ένα κα­θε­στώς πα­ρα­τυ­πί­ας. Οι ελ­λεί­ψεις αυτές απο­τυ­πώ­νο­νται και σε όλους τους το­μείς της ερ­γα­σί­ας».

Εκροή με­τα­να­στών

Σε πο­σο­στό 16,1% μειώ­θη­κε ο αλ­λο­δα­πός πλη­θυ­σμός σε σχέση με το 2011.55% μειώ­θη­κε ο απα­σχο­λού­με­νος πλη­θυ­σμός την πε­ρί­ο­δο (από 375.000 άτομα σε 170.000).250.000 άτομα πε­ρί­που είχαν απο­χω­ρή­σει από τη χώρα πριν από την έναρ­ξη της «προ­σφυ­γι­κής κρί­σης» το 2015.100.000 λι­γό­τε­ρες άδειες δια­μο­νής κα­τα­γρά­φη­καν την πε­ρί­ο­δο 2017-2024 (ο αριθ­μός έπεσε στις 472.000 από 580.000).

Τα δια­θέ­σι­μα στοι­χεία συ­νη­γο­ρούν ότι ση­μα­ντι­κός αριθ­μός με­τα­να­στών έχει απο­χω­ρή­σει από την Ελ­λά­δα, ή πα­ρα­μέ­νει πα­ρά­τυ­πα στη χώρα έχο­ντας απο­λέ­σει το κα­θε­στώς νό­μι­μης δια­μο­νής του το οποίο συν­δέ­ε­ται με την ερ­γα­σία. Με­τα­ξύ 2017-2024 ο αριθ­μός αδειών δια­μο­νής μειώ­θη­κε πε­ρισ­σό­τε­ρο από 100.000, πέ­φτο­ντας στις 472.000 από τις 580.000 που ήταν. Σύμ­φω­να με την ΕΛ.ΣΤΑΤ. πριν από την έναρ­ξη της «προ­σφυ­γι­κής κρί­σης» το 2015, πε­ρί­που 250.000 είχαν ήδη απο­χω­ρή­σει από τη χώρα, ενώ η τε­λευ­ταία απο­γρα­φή του πλη­θυ­σμού έρ­χε­ται να επι­βε­βαιώ­σει τα πα­ρα­πά­νω, κα­τα­δει­κνύ­ο­ντας μεί­ω­ση του αλ­λο­δα­πού πλη­θυ­σμού κατά 16,1% σε σχέση με το 2011. Οπως προ­κύ­πτει από τα στοι­χεία, οι εκρο­ές αφο­ρούν αν­θρώ­πους με μακρά δια­μο­νή στη χώρα και αντί­στοι­χο επί­πε­δο εν­σω­μά­τω­σης, κυ­ρί­ως Αλ­βα­νούς.

«Σή­με­ρα, υπάρ­χουν δύο τά­σεις που είναι συ­γκοι­νω­νού­ντα δο­χεία», εξη­γεί στην «Κ», ο κα­θη­γη­τής Πο­λι­τειο­λο­γί­ας, Δη­μή­τρης Χρι­στό­που­λος. «Το πρώτο είναι οι δευ­τε­ρο­γε­νείς με­τα­να­στεύ­σεις: ο Αλ­βα­νός με­τα­νά­στης στην Ελ­λά­δα που φεύ­γει για την Αγ­γλία. Το πα­ρά­δο­ξο είναι ότι μπο­ρεί να φύγει μόνο όταν είναι νο­μι­μο­ποι­η­μέ­νος και γι’ αυτό πολύς κό­σμος πα­λεύ­ει να πάρει την ελ­λη­νι­κή ιθα­γέ­νεια. Το δεύ­τε­ρο είναι η έκ­πτω­ση από το κα­θε­στώς νο­μι­μό­τη­τας. Ζη­τά­με από τους αν­θρώ­πους πολ­λές ώρες ερ­γα­σί­ας, πολλά έν­ση­μα, τα οποία κατά τη διάρ­κεια της κρί­σης δεν ήταν εύ­κο­λο να μα­ζέ­ψουν. Οπότε πολ­λοί από εκεί που βρί­σκο­νταν σε ένα κα­θε­στώς αστα­θούς, αλλά νό­μι­μης πα­ρα­μο­νής, πέ­ρα­σαν στην πα­ρα­νο­μία. Αφού έγινε η ζημιά, το κρά­τος το κα­τά­λα­βε και προ­σπά­θη­σε εκ των υστέ­ρων να τα μπα­λώ­σει με ad hoc ρυθ­μί­σεις».

Αλ­βα­νοί στην Ελ­λά­δα: Το δεύ­τε­ρο τα­ξί­δι της με­τα­νά­στευ­σης

Λεί­πουν ερ­γα­τι­κά χέρια

Κατά το χρο­νι­κό διά­στη­μα 2011-2023 πα­ρα­τη­ρεί­ται ση­μα­ντι­κή μεί­ω­ση των με­τα­να­στών στην ελ­λη­νι­κή αγορά ερ­γα­σί­ας. Σύμ­φω­να με τα δια­θέ­σι­μα στοι­χεία, ο απα­σχο­λού­με­νος πλη­θυ­σμός έχει μειω­θεί κατά 55% την ίδια πε­ρί­ο­δο, από 375.000 άτομα σε 170.000, όπως επι­ση­μαί­νει στη με­λέ­τη του ο Αγ­γε­λος Τρα­μου­ντά­νης.

Οπως προ­κύ­πτει από τις ανα­λύ­σεις, η συμ­με­το­χή των με­τα­να­στών στην οι­κο­νο­μι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα πριν από την οι­κο­νο­μι­κή κρίση συ­νέ­βα­λε στην αύ­ξη­ση του ΑΕΠ με­τα­ξύ 2,3% και 2,8%.

Πα­ρα­δο­σια­κά, οι με­τα­νά­στες στην Ελ­λά­δα έχουν ανα­πλη­ρώ­σει ση­μα­ντι­κές ελ­λεί­ψεις ερ­γα­τι­κού δυ­να­μι­κού στη γε­ωρ­γία, τις κα­τα­σκευ­ές και τον του­ρι­σμό, το­μείς που εξαρ­τώ­νται από χει­ρω­να­κτι­κές, επο­χια­κές ή/και χα­μη­λής ει­δί­κευ­σης ερ­γα­σί­ες, που απορ­ρί­πτουν οι Ελ­λη­νες. Οι με­λέ­τες επι­ση­μαί­νουν ότι οι με­τα­νά­στες συ­νέ­βα­λαν στην επι­τά­χυν­ση της ανά­πτυ­ξης της ελ­λη­νι­κής οι­κο­νο­μί­ας, γε­γο­νός που οφεί­λε­ται κυ­ρί­ως στην εντα­τι­κή, ευ­έ­λι­κτη και χα­μη­λού κό­στους απα­σχό­λη­ση που προ­σέ­φε­ραν, είτε ως νό­μι­μοι είτε ως πα­ρά­τυ­ποι. Οπως προ­κύ­πτει από τις ανα­λύ­σεις, η συμ­με­το­χή των με­τα­να­στών στην οι­κο­νο­μι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα πριν από την οι­κο­νο­μι­κή κρίση συ­νέ­βα­λε στην αύ­ξη­ση του ΑΕΠ με­τα­ξύ 2,3% και 2,8%.

Σή­με­ρα, εκτι­μά­ται ότι λεί­πουν 70.000 ερ­γα­ζό­με­νοι στον γε­ωρ­γι­κό τομέα, 80.000 στον του­ρι­σμό και την εστί­α­ση και μαζί με τις ελ­λεί­ψεις ερ­γα­τι­κού δυ­να­μι­κού στις κα­τα­σκευ­ές, προ­κύ­πτει η ανά­γκη για 200.000 άτομα. «Μο­λο­νό­τι σή­με­ρα η Ελ­λά­δα είναι μια χώρα που δεν έχει αρ­κε­τούς ανει­δί­κευ­τους ερ­γά­τες, η πο­λι­τι­κή δεν μπο­ρεί να ευ­θυ­γραμ­μι­στεί με το αί­τη­μα της κοι­νω­νί­ας και της οι­κο­νο­μί­ας για ερ­γα­τι­κά χέρια, εξαι­τί­ας του πο­λι­τι­κού κό­στους που έχει η ανα­μέ­τρη­ση με την έλευ­ση με­τα­να­στών», υπο­γραμ­μί­ζει ο Δη­μή­τρης Χρι­στό­που­λος.

Τα­ξί­δι στην Ελ­λά­δα με μια σα­κού­λα τη­λε­κάρ­τες

«Δεν ήταν ποτέ προ­τε­ραιό­τη­τα της ελ­λη­νι­κής Πο­λι­τεί­ας», ση­μειώ­νει ο Αγ­γε­λος Τρα­μου­ντά­νης για την έντα­ξη των με­τα­να­στών στην Ελ­λά­δα. «Πα­ρό­τι το ζή­τη­μα της με­τα­νά­στευ­σης είναι ανοι­χτό από τη δε­κα­ε­τία του 1990 και από το 2015 και εξής είναι έντο­νο το στοι­χείο του προ­σφυ­γι­κού, η με­τα­να­στευ­τι­κή πο­λι­τι­κή μας είναι συ­γκε­ντρω­μέ­νη στην προ­στα­σία των συ­νό­ρων ή την ανά­σχε­ση των ροών και αυτή δεν είναι μόνο ελ­λη­νι­κή αλλά ευ­ρύ­τε­ρα με­σο­γεια­κή προ­σέγ­γι­ση», προ­σθέ­τει ο ίδιος, πα­ρό­τι, όπως εξη­γεί, υπάρ­χουν καλές πρα­κτι­κές από άλλες με­σο­γεια­κές χώρες ως προς την έντα­ξη, ενώ η Ελ­λά­δα στους δεί­κτες που τη με­τρά­νε συ­γκε­ντρώ­νει τη χα­μη­λό­τε­ρη βαθ­μο­λο­γία.

«Επι­σή­μως απρό­σκλη­τοι, ανε­πι­σή­μως κα­λο­δε­χού­με­νοι»

«Η τάση στην Ελ­λά­δα αλλά και γε­νι­κά στην Ευ­ρώ­πη είναι ότι δεν μπαί­νει κό­σμος», συ­νε­χί­ζει ο Δη­μή­τρης Χρι­στό­που­λος, που χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά στη με­λέ­τη του ση­μειώ­νει ότι οι με­τα­νά­στες στην Ελ­λά­δα υπήρ­ξαν από τη δε­κα­ε­τία του 1990 «επι­σή­μως απρό­σκλη­τοι, ανε­πι­σή­μως κα­λο­δε­χού­με­νοι», αφού έδι­ναν μια πο­λύ­τι­μη ανάσα στην οι­κο­νο­μία. «Είναι ση­μα­ντι­κό να αλ­λά­ξει η πο­λι­τι­κή για την έντα­ξη, γιατί μπο­ρεί να δη­μιουρ­γή­σεις μια αυ­το­εκ­πλη­ρού­με­νη προ­φη­τεία», εξη­γεί ο Αγ­γε­λος Τρα­μου­ντά­νης. «Αν δεν προ­ά­γεις δρά­σεις για να εν­σω­μα­τώ­σεις τους πλη­θυ­σμούς αυ­τούς, αυτοί θα δυ­σκο­λευ­τούν να εν­σω­μα­τω­θούν και αν δυ­σκο­λευ­τούν να εν­σω­μα­τω­θούν τότε θα προ­κύ­ψουν κα­τα­στά­σεις με πε­ρι­θω­ρια­κές ομά­δες, με γκε­το­ποί­η­ση, με με­γά­λες πα­ρά­τυ­πες ομά­δες κ.ο.κ.», κα­τα­λή­γει.

«Το με­τα­να­στευ­τι­κό μπο­ρεί να γίνει κε­ντρι­κό ζή­τη­μα αν υπάρ­ξει εμ­φά­νι­ση με­γά­λων με­τα­να­στευ­τι­κών/προ­σφυ­γι­κών ροών, όπως του 2015», επι­ση­μαί­νει ο Δη­μή­τρης Χρι­στό­που­λος. Η κα­τά­στα­ση στην Ευ­ρώ­πη, τη Μέση Ανα­το­λή και την κε­ντρι­κή Ασία μοιά­ζει να είναι ο απο­φα­σι­στι­κός πα­ρά­γο­ντας για τις «με­τα­να­στευ­τι­κές κρί­σεις» του μέλ­λο­ντος. «Αν τα πράγ­μα­τα πάνε στη Μέση Ανα­το­λή όσο άσχη­μα φαί­νο­νται τώρα, δεν υπάρ­χει πε­ρί­πτω­ση να μη δη­μιουρ­γη­θεί πάλι μια με­γά­λη προ­σφυ­γι­κή ροή. Εκεί έχει ση­μα­σία η στρα­τη­γι­κή που θα επι­λέ­ξου­με. Αν επι­χει­ρή­σου­με να τους κρα­τή­σου­με όλους στα νησιά, θα είναι κα­τα­στρο­φι­κό. Ελ­πί­ζου­με ότι θα με­τα­φερ­θούν στην επι­κρά­τεια και θα γί­νουν συ­νεν­νο­ή­σεις με Ευ­ρω­παί­ους για ίση κα­τα­νο­μή», κα­τα­λή­γει ο ίδιος.

Πηγή: kathimerini.gr