Κίνητρα για χρήση πλαστικού χρήματος στη μάχη κατά της φοροδιαφυγής

Λοτα­ρίες για δώρα με τη συλλογή απο­δεί­ξεων που μπορεί να φθάνουν έως και τα μετρητά για τους πολίτες, αλλά και δωρεάν ποτά ή εισι­τή­ρια για θεάματα και μουσεία για τους του­ρί­στες που επι­σκέ­πτο­νται τη χώρα μας, προ­βλέ­πει η πρόταση της Γενικής Γραμ­μα­τείας Δημο­σίων Εσόδων για την πάταξη της φορο­δια­φυ­γής μέσω της διεύ­ρυν­σης της χρήσης του πλα­στι­κού χρή­μα­τος.

Οι προ­τά­σεις που δια­τυ­πώ­νο­νται στη­ρί­ζο­νται στα ευρή­ματα μελέτης του ΚΕΠΕ, που επι­και­ρο­ποι­ή­θηκε από ομάδα επι­στη­μό­νων με επι­κε­φα­λής τον δρα Νικόλαο Γεωρ­γι­κό­πουλο και βρί­σκε­ται ήδη στα χέρια του αντι­προ­έ­δρου της κυβέρ­νη­σης κ. Γιάννη Δρα­γα­σάκη, προ­κει­μέ­νου να απο­τε­λέ­σει από την πλευρά της κυβέρ­νη­σης εργα­λείο για τον περιο­ρι­σμό της φορο­δια­φυ­γής στη χώρα. Στα κίνητρα που προ­τεί­νο­νται για τη διεύ­ρυνση των ηλε­κτρο­νι­κών συναλ­λα­γών είναι το σύστημα της λοτα­ρίας, όπου χρήστες χρε­ω­στι­κών και πιστω­τι­κών καρτών θα μπαί­νουν αυτό­ματα σε κλήρωση και θα κερ­δί­ζουν δώρα ή ακόμη και χρη­μα­τικό ποσό, η κατάρ­γηση της χρήσης των μετρη­τών σε όλες τις υπη­ρε­σίες του Δημο­σίου, αλλά και η χορή­γηση bonus στους εμπό­ρους μέσω άμεσης επι­στρο­φής ΦΠΑ, ώστε να ενθαρ­ρυν­θούν στην αποδοχή του πλα­στι­κού χρή­μα­τος.

Σε κάθε περί­πτωση, το όφελος όχι μόνο για το Δημόσιο, αλλά και για τους κατα­να­λω­τές με την επι­στροφή ΦΠΑ π.χ. 3% από τη χρήση του πλα­στι­κού χρή­μα­τος είναι σημα­ντικό και υπο­λο­γί­ζε­ται από 150 έως και 300 εκατ. ευρώ. Αντί­στοιχα το όφελος για τα κρατικά ταμεία μπορεί να ξεκι­νάει από τα 50 εκατ. ευρώ περίπου τον χρόνο, αλλά να φθάνει έως και τα 700 εκατ. ευρώ, ανάλογα με την επι­τυ­χία του μέτρου, δηλαδή το κατά πόσο θα συμ­βά­λει στον περιο­ρι­σμό της φορο­δια­φυ­γής.

Σύμφωνα με τη σχετική μελέτη, σημείο-κλειδί για τα έσοδα του Δημο­σίου ώστε το μέτρο να γίνει απο­δο­τικό, είναι το κατά πόσο το κόστος που θα συνε­πά­γε­ται για τα κρατικά ταμεία το κίνητρο από την επι­στροφή μέρους του ΦΠΑ, θα αντι­σταθ­μι­στεί από τη διεύ­ρυνση της χρήσης των καρτών και των εσόδων που θα προ­κύ­ψουν από την αύξηση των εισπρά­ξεων όχι μόνο μέσω του ΦΠΑ, αλλά και του φόρου εισο­δή­μα­τος.

Σύμφωνα με την πρόταση, το κίνητρο της μείωσης του ΦΠΑ κατά 3%, προ­τεί­νε­ται να δίνεται ως επι­στροφή τη στιγμή της συναλ­λα­γής. Ετσι για τους κατα­να­λω­τές το όφελος θα είναι άμεσο και θα προ­κύ­ψει ορι­ζό­ντια για όσους επι­λέ­ξουν να χρη­σι­μο­ποιούν είτε τη χρε­ω­στική είτε την πιστω­τική τους κάρτα για μικρές ή μεγάλες συναλ­λα­γές. Τα σενάρια που αναλύει το ΚΕΠΕ είναι τρία και παρα­πέ­μπουν σε αύξηση 5%, 10% ή 20% της κατα­νά­λω­σης. Με τον τρόπο αυτό γίνο­νται υπο­λο­γι­σμοί όχι μόνο για το όφελος, αλλά και για το κόστος που θα έχει το Δημόσιο από τη μείωση του ΦΠΑ που θα εισπράτ­τει. Στην περί­πτωση που το κίνητρο δεν απο­δώ­σει θεα­μα­τικά και οδη­γή­σει σε αύξηση της κατα­νά­λω­σης μόλις κατά 5%, το όφελος για τον κατα­να­λωτή -ή αντί­στροφα το κόστος για το Δημόσιο – είναι 150 εκατ. ευρώ.

Οπως προ­κύ­πτει από τη μελέτη, το κίνητρο πρέπει να συνο­δευ­θεί με την ενί­σχυση της αξίας των συναλ­λα­γών πάνω από 9% έτσι ώστε να απο­δώ­σει και να μη λει­τουρ­γή­σει αρνη­τικά στα έσοδα του Δημο­σίου. Στην περί­πτωση αυτή, το όφελος για το κράτος ξεκι­νάει από τα 50 εκατ. ευρώ περίπου και μπορεί να εκτι­να­χθεί ακόμη και στα 700 εκατ. ευρώ, εάν λει­τουρ­γή­σει συν­δυα­στικά, δηλαδή εάν εκτός από την αύξηση της κατα­γε­γραμ­μέ­νης κατα­νά­λω­σης συμ­βά­λει και στη μείωση της παρα­οι­κο­νο­μίας. Να σημειω­θεί ότι το όφελος για το κράτος, θα είναι πολ­λα­πλά­σιο και θα προ­κύ­ψει από τον επι­πλέον ΦΠΑ που θα εισπράτ­τει λόγω των περισ­σό­τε­ρων νόμιμων συναλ­λα­γών που θα διε­νερ­γού­νται, αλλά και από την αύξηση του φόρου εισο­δή­μα­τος που θα εισπράτ­τει από τις επι­χει­ρή­σεις, λόγω επίσης της αύξησης της κατα­γε­γραμ­μέ­νης κατα­νά­λω­σης.

Η εμπει­ρία αντλεί­ται από τις χώρες που έχουν υιο­θε­τή­σει ανάλογα συστή­ματα κινή­τρων, μεταξύ των οποίων η Ν. Κορέα και το Μεξικό, αλλά και πιο ώριμων αγορών στις ηλε­κτρο­νι­κές πλη­ρω­μές όπως η Μεγάλη Βρε­τα­νία και η Ολλαν­δία. Η Ν. Κορέα φιγου­ρά­ρει -όχι τυχαία- στις πρώτες θέσεις των χωρών, η εμπει­ρία της οποίας θεω­ρεί­ται υπό­δειγμα για τον απο­τε­λε­σμα­τικό περιο­ρι­σμό της φορο­δια­φυ­γής. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό ότι κατα­τάσ­σε­ται στη δεύτερη θέση μεταξύ των χωρών του ΟΑΣΑ με την υψη­λό­τερη απο­δο­τι­κό­τητα του ΦΠΑ, με δείκτη 0,84, ενώ πρώτη είναι η Ιαπωνία με δείκτη 0,89. Στον αντί­ποδα είναι φυσικά η Ελλάδα που κατα­γρά­φει τη χαμη­λό­τερη βαθ­μο­λο­γία με φορο­δο­τική απο­δο­τι­κό­τητα μόλις 0,42, ενώ με από­σταση ακο­λου­θούν η Ιταλία με δείκτη 0,51, η Ουγ­γα­ρία και η Ιρλαν­δία με 0,60 κ.ο.κ.

Φορο­δια­φυγή

Την εικόνα της γενι­κευ­μέ­νης φορο­δια­φυ­γής που υπάρχει στη χώρα επι­βε­βαιώ­νουν και τα στοι­χεία του ΟΟΣΑ, που δεί­χνουν ότι η Ελλάδα εισπράτ­τει περίπου το 30% του οφει­λό­με­νου ΦΠΑ, όταν ο μέσος όρος της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης είναι περίπου 12%. Σύμφωνα μάλιστα με την ίδια μελέτη, αν η χώρα μας διέθετε την ίδια εισπρα­κτική ικα­νό­τητα με τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ θα οδη­γούσε σε αύξηση των φορο­λο­γι­κών εσόδων της κατά 6 ποσο­στιαίες μονάδες.

Η χρήση των μετρη­τών συγκα­τα­λέ­γε­ται μεταξύ των πιο βασικών παρα­γό­ντων που διευ­κο­λύ­νουν το φαι­νό­μενο της φορο­δια­φυ­γής. Αντί­θετα, όπως παρα­τη­ρούν οι ανα­λυ­τές του ΚΕΠΕ, η χρήση των ηλε­κτρο­νι­κών συναλ­λα­γών, μπορεί να απο­τε­λέ­σει έναν δυνα­μικό απο­τρε­πτικό παρά­γο­ντα στη μη κατα­γραφή των συναλ­λα­γών και το γεγονός ότι οι χώρες με υψηλά ποσοστά χρήσης καρτών, παρου­σιά­ζουν χαμη­λό­τερο ποσοστό παρα­οι­κο­νο­μίας από άλλες, επι­βε­βαιώ­νει αυτή την εκτί­μηση. Η Ελλάδα είναι μεταξύ των χωρών με τα χαμη­λό­τερα ποσοστά διείσ­δυ­σης του πλα­στι­κού χρή­μα­τος και η υιο­θέ­τηση κινή­τρων, θα μπο­ρούσε να ενι­σχύ­σει τη χρήση τους, περιο­ρί­ζο­ντας το κόστος μετρη­τών.

Υπο­χρε­ω­τική χρήση καρτών

Μεταξύ των χωρών που υιο­θέ­τη­σαν συντο­νι­σμένα μέτρα για την κατα­πο­λέ­μηση της φορο­δια­φυ­γής είναι η Ν. Κορέα, στην οποία έγινε υπο­χρε­ω­τική η χρήση καρτών για ένα ελά­χι­στο ποσοστό συναλ­λα­γών μεταξύ των επι­χει­ρή­σεων για ποσά άνω των 35 ευρώ, οι κρα­τι­κές δαπάνες εκτε­λού­νται πλέον μόνο μέσω καρτών και δόθηκαν σημα­ντι­κές φορο­α­παλ­λα­γές, μέσω έκπτω­σης στον ΦΠΑ για κατα­να­λω­τές και εμπό­ρους. Απο­τέ­λε­σμα υπήρξε η αύξηση κατά 65% των φορο­λο­γι­κών εσόδων την πεντα­ε­τία 1998-2002. Αντί­στοιχα στο Μεξικό παρα­τη­ρή­θηκε αύξηση εσόδων κατά 570 εκατ. ευρώ από τα μέτρα για την αύξηση καρτών, που δεν συν­δέ­ο­νταν κατά ανάγκη με τον ΦΠΑ, ενώ στην Ιταλία παρα­τη­ρή­θηκε αύξηση φορο­λο­γι­κών εσόδων 9 δισ. ευρώ, μετά την υιο­θέ­τηση κινή­τρων για την αύξηση της χρήσης καρτών.

Η χώρα μας έχει κάθε λόγο να ενι­σχύ­σει τη διάδοση του πλα­στι­κού χρή­μα­τος, στον βαθμό που η παρα­οι­κο­νο­μία στην Ελλάδα δια­μορ­φώ­νε­ται στο 24% περίπου και βρί­σκε­ται πολύ πιο πάνω από τον μέσο όρο της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης των 27, που δια­μορ­φώ­νε­ται στο 14% περίπου. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό ότι η Ελλάδα βρί­σκε­ται στην ένατη θέση σε επίπεδα παρα­οι­κο­νο­μίας, μετά τη Βουλ­γα­ρία, τη Ρου­μα­νία την Εσθονία, τη Λετ­το­νία, την Κύπρο, τη Μάλτα και την Πολωνία. Η μη απόδοση του ΦΠΑ απο­τε­λεί βασικό στοι­χείο της παρα­οι­κο­νο­μίας και δεν είναι τυχαίο ότι παρά τις δια­δο­χι­κές αυξή­σεις στους συντε­λε­στές ΦΠΑ, που έγιναν από τον Μάρτιο του 2010 και μετά, η είσπραξη ΦΠΑ ακο­λου­θεί πτωτική πορεία ως ποσοστό των έμμεσων φόρων. Eξαίρεση ήταν το 2014, όπου παρά τη μείωση του ΦΠΑ στην εστίαση, τα έσοδα αυξή­θη­καν λόγω της αυξη­μέ­νης του­ρι­στι­κής κίνησης.

Καθη­με­ρινή