Προϋπολογισμός: Ύφεση 10,5% φέτος, ανάπτυξη 4,8% το 2021

Πρό­βλεψη για ανά­πτυξη της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας κατά 4,8% περι­λαμ­βά­νει ο κρα­τι­κός προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός για το 2021, ο οποίος κατα­τέ­θηκε σήμερα στη Βουλή. Όπως σημειώ­νει η σχετική ανα­κοί­νωση του υπουρ­γείου Οικο­νο­μι­κών, υλο­ποιεί­ται το δυσμε­νές σενάριο που προ­έ­βλεπε το προ­σχέ­διο του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού του 2021, το οποίο κατα­τέ­θηκε τον περα­σμένο Οκτώ­βριο. Μεγα­λύ­τερη είναι και η πρό­βλεψη για την ύφεση του 2020, στο 10,5%. Ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός προ­βλέ­πει, επίσης, πρω­το­γε­νές έλλειμμα 3,88% του ΑΕΠ για το 2021, λόγω των δημο­σιο­νο­μι­κών μέτρων για τη στήριξη της οικο­νο­μίας αλλά και των συνε­πειών της ύφεσης του 2020.

Όπως ανα­φέ­ρει το Ελλη­νικό Δημο­σιο­νο­μικό Συμ­βού­λιο, οι μακρο­οι­κο­νο­μι­κές προ­βλέ­ψεις επί των οποίων στη­ρί­ζε­ται το σχέδιο του Κρα­τι­κού Προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού έχουν δια­φο­ρο­ποι­η­θεί σημα­ντικά σε σχέση με εκείνες του προ­σχε­δίου. Έχει περιο­ρι­στεί η προσ­δο­κώ­μενη για το 2021 αύξηση του πραγ­μα­τι­κού ΑΕΠ από 7,5% σε 4,8%, ενώ έχει ανα­προ­σαρ­μο­στεί προς τα άνω σε 10,5% η πρό­βλεψη για την έκταση της ύφεσης στη διάρ­κεια του τρέ­χο­ντος έτους.

Οι δημο­σιο­νο­μι­κές προ­βλέ­ψεις του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού απο­τυ­πώ­νουν τις επι­πτώ­σεις της υγειο­νο­μι­κής κρίσης πάνω στα δημόσια έσοδα και στις δημό­σιες δαπάνες. Η ενερ­γο­ποί­ηση της γενικής ρήτρας δια­φυ­γής του Σύμ­φω­νου Στα­θε­ρό­τη­τας και Ανά­πτυ­ξης, επι­τρέ­πει την προ­σω­ρινή από­κλιση από τις δημο­σιο­νο­μι­κές απαι­τή­σεις, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των δημο­σιο­νο­μι­κών στόχων της χώρας μας που ισχύουν στο πλαίσιο της ενι­σχυ­μέ­νης επο­πτείας για το 2021.

Οι εν λόγω προ­βλέ­ψεις του Υπουρ­γείου Οικο­νο­μι­κών συγκλί­νουν προς εκείνες της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής και του ΟΟΣΑ σε σχέση με το δημο­σιο­νο­μικό απο­τέ­λε­σμα για το 2021. Η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή προσ­διο­ρί­ζει το δημο­σιο­νο­μικό έλλειμμα στο 6,3% του ΑΕΠ και ο ΟΟΣΑ στο 6,6% του ΑΕΠ. Το Διεθνές Νομι­σμα­τικό Ταμείο είχε, από την πλευρά του, παρου­σιά­σει μια πιο αισιό­δοξη πρό­βλεψη, εκτι­μώ­ντας ότι το δημο­σιο­νο­μικό έλλειμμα θα δια­μορ­φω­θεί στο 3% του ΑΕΠ, αλλά χωρίς να έχει συνυ­πο­λο­γί­σει τις επι­πτώ­σεις του τρέ­χο­ντος κύματος της παν­δη­μίας.

Ειδι­κό­τερα, το ισο­ζύ­γιο της γενικής κυβέρ­νη­σης το 2021 σύμφωνα με το σχέδιο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού 2021 ανα­μέ­νε­ται να παρου­σιά­σει έλλειμμα 11,5 δισ. ευρώ, έναντι πρό­βλε­ψης ελλείμ­μα­τος περίπου 7 δισ. ευρώ που είχε απο­τυ­πω­θεί στο προ­σχέ­διο. Αυτή η διαφορά προ­κύ­πτει κυρίως από τις μειω­μέ­νες εισπρά­ξεις από φόρους και ασφα­λι­στι­κές εισφο­ρές κατά 2,3 δισ. ευρώ, κυρίως λόγω της χαμη­λό­τε­ρης πρό­βλε­ψης αύξησης του πραγ­μα­τι­κού ΑΕΠ, αλλά και τις υψη­λό­τε­ρες δημό­σιες δαπάνες για την αντι­με­τώ­πιση της παν­δη­μίας. Το στίγμα της σχε­δια­ζό­με­νης δημο­σιο­νο­μι­κής πολι­τι­κής πάντως συνε­χί­ζει να δείχνει την κυβερ­νη­τική προ­τε­ραιό­τητα για βαθ­μιαία δημο­σιο­νο­μική στα­θε­ρο­ποί­ηση.

Το σχέδιο του Προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού προ­βλέ­πει σημα­ντική αύξηση των εσόδων, κυρίως λόγω της προ­βλε­πό­με­νης οικο­νο­μι­κής μεγέ­θυν­σης και της αύξησης της απα­σχό­λη­σης. Συγκε­κρι­μένα, τα φορο­λο­γικά έσοδα του Κρα­τι­κού Προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού ανα­μέ­νε­ται να ανέλ­θουν σε 47.836 εκατ. ευρώ, αυξη­μένα κατά 3.571 εκατ. σε σχέση με το 2020 (+8,1%). Η αύξηση αυτή προ­έρ­χε­ται κυρίως από την αύξηση των εσόδων από το ΦΠΑ (+2.465 εκατ. ευρώ), τους ειδι­κούς φόρους κατα­νά­λω­σης (+139 εκατ. ευρώ), τους φόρους εισο­δή­μα­τος φυσικών προ­σώ­πων (+163 εκατ. ευρώ) και νομικών προ­σώ­πων (+830 εκατ. ευρώ). Η στα­δια­κή­α­πο­πλη­ρωμή μέρους των φορο­λο­γι­κών και ασφα­λι­στι­κών υπο­χρε­ώ­σεων που είχαν ανα­στα­λεί κατά το 2020 θα συνει­σφέ­ρει στα έσοδα 224 εκατ. ευρώ. Επίσης, προ­βλέ­πε­ται αύξηση κατά 709 εκατ. ευρώ (+3,5%) των εσόδων των ΟΚΑ από ασφα­λι­στι­κές εισφο­ρές, λόγω αύξησης της απα­σχό­λη­σης. Το Δημο­σιο­νο­μικό Συμ­βού­λιο εκτιμά ότι μπορούν να εγερ­θούν ορι­σμέ­νες επι­φυ­λά­ξεις ως προς την έκταση των προ­α­να­φε­ρό­με­νων αυξή­σεων.

Οι συνο­λι­κές δαπάνες του Κρα­τι­κού Προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού για το έτος 2021 προ­βλέ­πε­ται να δια­μορ­φω­θούν στα 67.184 εκατ. ευρώ, μειω­μέ­νες κατά 2.148 εκατ. ευρώ σε σχέση με εκτι­μώ­μενο ύψος τους για το 2020. Η μείωση αυτή ουσια­στικά προ­κα­λεί­ται από τη μεγάλη μείωση του λογα­ρια­σμού του ΚΠ «μετα­βι­βά­σεις» κατά 5.756 εκατ. ευρώ και αφορά σε  χαμη­λό­τε­ρες δαπάνες αντι­με­τώ­πι­σης της παν­δη­μίας λόγω της ανα­με­νό­με­νης ύφεσης του υγειο­νο­μι­κού φαι­νο­μέ­νου, καθώς και στην εφάπαξ κατα­βολή ύψους 1.400 εκατ. ευρώ για τα ανα­δρο­μικά των συντα­ξιού­χων που έλαβε χώρα το 2020. Οι δαπάνες που αφορούν την αντι­με­τώ­πιση της παν­δη­μίας το 2021 είναι της τάξης των 2.500 εκατ. ευρώ και συμπε­ρι­λαμ­βά­νο­νται στο λογα­ρια­σμό «μετα­βι­βά­σεις». Επι­πλέον, 3.000 εκατ. ευρώ συμπε­ρι­λαμ­βά­νο­νται στον λογα­ρια­σμό «πιστώ­σεις υπό κατα­νομή» και θα εκτα­μιευ­θούν, εφόσον απαι­τη­θεί. Αφορούν δηλαδή σε πρό­βλεψη η οποία μπορεί να μην υλο­ποι­η­θεί αν η επι­δη­μία κατα­γρά­ψει σημα­ντική ύφεση το 2021, όπως ανα­φέ­ρει το Δημο­σιο­νο­μικό Συμ­βού­λιο. Απο­τε­λεί δηλαδή ένα «μαξι­λάρι» για τον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό που μειώνει σε ένα βαθμό τον κίνδυνο υπέρ­βα­σης των προ­βλε­πό­με­νων δαπανών. Η σχε­δια­ζό­μενη συγκρά­τηση των δαπανών θα εξαρ­τη­θεί βεβαίως από τη διάρ­κεια των περιο­ρι­στι­κών μέτρων που ήδη εφαρ­μό­ζο­νται και την εξέλιξη του επι­δη­μι­κού κύματος κατά τους πρώτους μήνες του 2021.

«Καθο­ρι­στι­κός παρά­γο­ντας που θα επη­ρε­ά­σει την οικο­νο­μική και συνεπώς τη δημο­σιο­νο­μική επίδοση της οικο­νο­μίας είναι η εξέλιξη της παν­δη­μίας και ο πιθανός υγειο­νο­μι­κός της έλεγχος με βάση την προσ­δο­κία ότι κατά το δεύτερο μισό του 2021 θα μπορεί να επε­κτα­θεί ο κατάλ­λη­λος εμβο­λια­σμός του πλη­θυ­σμού, ενώ είναι κρί­σι­μοι οι αμέσως επό­με­νοι μήνες. Σε περί­πτωση κατά την οποία θα είναι ακόμη μεγα­λύ­τερη η ύφεση του 2020 και ειδικά εάν παρα­τα­θούν ή χρεια­στεί να επι­βλη­θούν εκ νέου περιο­ρι­στικά μέτρα στη διάρ­κεια του επό­με­νου έτους, το δημο­σιο­νο­μικό απο­τέ­λε­σμα θα επι­δει­νω­θεί σε σχέση με την παρούσα εκτί­μηση του Υπουρ­γείου Οικο­νο­μι­κών», σημειώ­νει το Δημο­σιο­νο­μικό Συμ­βού­λιο.

Προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός μεγάλης αβε­βαιό­τη­τας 

Όπως ανα­φέ­ρει η ειση­γη­τική έκθεση του υπουρ­γού Οικο­νο­μι­κών Χρήστου Σταϊ­κούρα, ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός του 2021 κατα­τί­θε­ται σε μια περίοδο κατά την οποία οι κοι­νω­νίες και η παγκό­σμια οικο­νο­μία συνε­χί­ζουν να δοκι­μά­ζο­νται από τη σοβα­ρό­τερη υγειο­νο­μική κρίση της τελευ­ταίας εκα­το­ντα­ε­τίας και τη – συνε­πα­κό­λουθη – χει­ρό­τερη ετήσια παγκό­σμια ύφεση από το τέλος του Δευ­τέ­ρου Παγκο­σμίου Πολέμου.

Ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός του 2021 καταρ­τί­ζε­ται υπό παρά­δο­ξες και εξαι­ρε­τικά αντί­ξοες συν­θή­κες και υπό το καθε­στώς μεγάλης αβε­βαιό­τη­τας, που συνε­πά­γε­ται η ευμε­τά­βλητη πιθα­νο­λό­γηση του τελικού χρόνου λήξης της παν­δη­μίας σε διεθνές επίπεδο, αλλά και των επι­πτώ­σεων στην ελλη­νική οικο­νο­μία από ενδε­χό­με­νες απο­φά­σεις υγειο­νο­μι­κού χαρα­κτήρα στο διά­στημα που θα μεσο­λα­βή­σει μέχρι η παγκό­σμια οικο­νο­μία να επι­στρέ­ψει σε τροχιά κανο­νι­κό­τη­τας, σημα­ντι­κής ανά­τα­ξης και δια­τη­ρή­σι­μης ανά­πτυ­ξης.

Η εγγενής αυτή αβε­βαιό­τητα και οι μετα­φε­ρό­με­νες οικο­νο­μι­κές και δημο­σιο­νο­μι­κές συνέ­πειες της ύφεσης το επόμενο έτος, οδή­γη­σαν τα ευρω­παϊκά θεσμικά όργανα στην απόφαση να ισχύσει, και το 2021, στα δημο­σιο­νο­μικά των χωρών μελών της ευρω­ζώ­νης, η γενική ρήτρα δια­φυ­γής. Απόφαση που έχει ως στόχο να προ­φυ­λα­χθεί, στο μέγιστο δυνατό βαθμό, από τις επι­πτώ­σεις της παν­δη­μίας ο παρα­γω­γι­κός και κοι­νω­νι­κός ιστός και να μην παρε­μπο­δι­στεί η σημα­ντική ανά­καμψη που, σε κάθε περί­πτωση, προ­βλέ­πε­ται για το επόμενο έτος. Στο πλαίσιο της γενικής ρήτρας δια­φυ­γής, αποκτά ακόμα μεγα­λύ­τερη σημασία κατά την κατάρ­τιση του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού, η εμπι­στο­σύνη που απο­λαμ­βά­νει η χώρα τόσο στις αγορές όσο και μεταξύ των εταίρων και πιστω­τών της. Αυτή αντα­να­κλά­ται στα επι­τό­κια των ελλη­νι­κών ομο­λό­γων, που βρί­σκο­νται σήμερα σε ιστο­ρικά χαμηλά και είναι κατά τάξεις μεγέ­θους μικρό­τερα από αυτά με τα οποία δανει­ζό­ταν η προη­γού­μενη Κυβέρ­νηση. Δια­πί­στωση που αφορά τόσο το διά­στημα πριν ξεκι­νή­σει η παν­δη­μία όσο και τα επι­τό­κια όπως έχουν σήμερα δια­μορ­φω­θεί.

Επίσης πολύ σημα­ντικό ρόλο δια­δρα­μα­τί­ζουν στον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό του 2021 οι ευρω­παϊ­κοί πόροι που η χώρα δια­σφά­λισε στη δια­πραγ­μά­τευση του Ιουλίου του 2020 και θα αρχί­σουν να εισ­ρέ­ουν το 2021 στα πλαίσια του Ταμείου Ανά­καμ­ψης και του React EU. Η ανά­πτυξη της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας για το 2021, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη την ενί­σχυση της ανά­καμ­ψης μέσω της αξιο­ποί­η­σης των ευρω­παϊ­κών πόρων, αλλά και τις επι­πτώ­σεις του δεύ­τε­ρου κύματος της παν­δη­μίας, που έχουν σοβαρή επί­πτωση εκ μετα­φο­ράς και στο 2021 (carry-over), εκτι­μά­ται σε 4,8%. Υλο­ποιεί­ται δηλαδή το δυσμε­νές σενάριο που προ­έ­βλεπε το προ­σχέ­διο του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού του 2021, το οποίο κατα­τέ­θηκε τον περα­σμένο Οκτώ­βριο.

Η ανά­καμψη η οποία προ­βλέ­πε­ται για το 2021 διευ­κο­λύ­νε­ται από τα μέτρα μείωσης του φορο­λο­γι­κού και ασφα­λι­στι­κού βάρους και ενθάρ­ρυν­σης της δημιουρ­γίας νέων θέσεων εργα­σίας, που περι­λαμ­βά­νο­νται στον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό του 2021. Μέτρα που αφορούν  – μεταξύ άλλων – στη μείωση των ασφα­λι­στι­κών εισφο­ρών κατά τρεις μονάδες από την 1.1.2021, στην κατάρ­γηση της εισφο­ράς αλλη­λεγ­γύης για τα εισο­δή­ματα που προ­έρ­χο­νται από ιδιω­τική οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα και στη δυνα­τό­τητα προ­σλή­ψεων χωρίς ασφα­λι­στι­κές εισφο­ρές για έξι μήνες και υπό ελά­χι­στες γρα­φειο­κρα­τι­κές προ­ϋ­πο­θέ­σεις, η οποία ήδη ξεκί­νησε από την 1η Οκτω­βρίου του 2020.

Η ανά­καμψη διευ­κο­λύ­νε­ται επίσης από τα εκτε­τα­μένα και στο­χευ­μένα, αλλά συνετά μέτρα στή­ρι­ξης του 2020, που έχουν δημο­σιο­νο­μι­κές επι­πτώ­σεις και το 2021, αλλά και από επι­πλέον μέτρα ύψους 3 δισ. ευρώ που έχουν προ­βλε­φθεί ως ειδικό απο­θε­μα­τικό το 2021 για την αντι­με­τώ­πιση των οικο­νο­μι­κών συνε­πειών της παν­δη­μίας. Το συνο­λικό ύψος των μέτρων για την αντι­με­τώ­πιση των οικο­νο­μι­κών συνε­πειών της παν­δη­μίας ανα­μέ­νε­ται να αγγίξει τα 31,4 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 23,9 δισ. ευρώ αφορούν το έτος 2020 και τα 7,5 δισ. ευρώ το έτος 2021.

Τα ανωτέρω δημο­σιο­νο­μικά μέτρα αλλά και οι συνέ­πειες της ύφεσης του 2020 οδηγούν σε πρό­βλεψη πρω­το­γε­νούς ελλείμ­μα­τος ύψους 3,88% του ΑΕΠ για το 2021, ποσοστό που συν­δυά­ζει τη συνέ­χιση της επι­βαλ­λό­με­νης από τις περι­στά­σεις επε­κτα­τι­κής δημο­σιο­νο­μι­κής πολι­τι­κής με την, ανα­γκαία όμως, σύνεση που απαιτεί η δια­σφά­λιση της μακρο­χρό­νιας ισορ­ρο­πίας της Ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας.

Ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός του 2021, εκ της φύσεώς του αλλά και λόγω των υπο­χρε­ώ­σεων όλων των χωρών στο πλαίσιο των ευρω­παϊ­κών θεσμι­κών οργάνων, δεν μπορεί να περι­λαμ­βά­νει μόνιμα δημο­σιο­νο­μικά μέτρα. Η αξιο­ποί­ηση των ευρω­παϊ­κών πόρων, για τον ταχύ­τατο ηλε­κτρο­νικό εκσυγ­χρο­νι­σμό των κρα­τι­κών δομών και οι παράλ­λη­λες μεταρ­ρυθ­μί­σεις που προ­γραμ­μα­τί­ζουν τα Υπουρ­γεία Οικο­νο­μι­κών και Εργα­σίας και Κοι­νω­νι­κών Υπο­θέ­σεων για την απο­τε­λε­σμα­τική κατα­πο­λέ­μηση της φορο­δια­φυ­γής και της αδή­λω­της εργα­σίας, σε συν­δυα­σμό με τη συνο­λική πολι­τική της κυβέρ­νη­σης για την ενθάρ­ρυνση νέων επεν­δύ­σεων, που ενι­σχύ­ε­ται σημα­ντικά και από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης, ανα­μέ­νε­ται ότι θα δημιουρ­γή­σουν μόνιμο δημο­σιο­νο­μικό χώρο από το 2022 και εντεύ­θεν. Η δυνα­μική ανά­καμψη θα επι­τρέ­ψει, μετά τη λήξη της παν­δη­μίας, η Ελλάδα να βελ­τιώ­σει τα δημο­σιο­νο­μικά μεγέθη της το 2021, και να εισέλ­θει στη συνέ­χεια, με τη βοήθεια των μεταρ­ρυθ­μί­σεων που υλο­ποιού­νται και θα υλο­ποι­η­θούν, σε τροχιά μείωσης του επεν­δυ­τι­κού κενού, περιο­ρι­σμού της ανερ­γίας και μείωσης του φορο­λο­γι­κού και ασφα­λι­στι­κού βάρους και εισόδου σε έναν ενάρετο μακρο­χρό­νιο κύκλο δημο­σιο­νο­μι­κής ευστά­θειας, υψηλής, δια­τη­ρή­σι­μης, έξυπνης και πρά­σι­νης οικο­νο­μι­κής ανά­πτυ­ξης και αυξα­νό­με­νης κοι­νω­νι­κής ευη­με­ρίας, κατα­λή­γει η ειση­γη­τική έκθεση.