Το αντίδοτο στην κρίση θεσμών, είναι πολιτική με επίκεντρο τον Άνθρωπο

Η δη­μό­σια συ­ζή­τη­ση για την κρίση θε­σμών δεν απο­τε­λεί πια τα­μπού· είναι μια πραγ­μα­τι­κό­τη­τα που δια­περ­νά την κοι­νω­νία, την πο­λι­τι­κή και τους ίδιους τους μη­χα­νι­σμούς του κρά­τους. Η εμπι­στο­σύ­νη των πο­λι­τών προς τους θε­σμούς —και κυ­ρί­ως προς τη Δι­καιο­σύ­νη και το πο­λι­τι­κό σύ­στη­μα— έχει κλο­νι­στεί βαθιά. Η απα­ξί­ω­ση της πο­λι­τι­κής, η σκιά της δια­φθο­ράς και η αί­σθη­ση αδι­κί­ας συν­θέ­τουν ένα εκρη­κτι­κό μείγ­μα που απει­λεί την ίδια τη συ­νο­χή της δη­μο­κρα­τί­ας. Στη χώρα που γέν­νη­σε τη Δη­μο­κρα­τία, η απο­ξέ­νω­ση των πο­λι­τών από τους θε­σμούς δεν είναι απλώς λυ­πη­ρό φαι­νό­με­νο· είναι υπαρ­ξια­κή απει­λή.

Η Με­τα­πο­λί­τευ­ση υπήρ­ξε μια πε­ρί­ο­δος εδραί­ω­σης της δη­μο­κρα­τί­ας, θε­σμι­κής στα­θε­ρό­τη­τας και κοι­νω­νι­κής προ­ό­δου. Όμως ο κύ­κλος αυτός δεί­χνει να έχει ολο­κλη­ρω­θεί. Οι δομές που κά­πο­τε εξα­σφά­λι­σαν τη με­τά­βα­ση σε μια ώριμη πο­λι­τι­κή ζωή, σή­με­ρα αδυ­να­τούν να αντα­πο­κρι­θούν στις απαι­τή­σεις μιας νέας επο­χής, όπου η κοι­νω­νία ανα­ζη­τά ουσία και αλή­θεια, όχι επι­κοι­νω­νια­κές τα­κτι­κές και κενά συν­θή­μα­τα. Είναι, λοι­πόν, και­ρός για μια «Νέα Με­τα­πο­λί­τευ­ση» — μια επα­νεκ­κί­νη­ση με πυ­ρή­να όχι τους μη­χα­νι­σμούς εξου­σί­ας, αλλά τον ίδιο τον Άν­θρω­πο.

Η κρίση θε­σμών δεν είναι μόνο θε­σμι­κό πρό­βλη­μα. Είναι βαθιά πο­λι­τι­σμι­κό και αξια­κό. Όταν η πο­λι­τι­κή απο­μα­κρύ­νε­ται από τις ανά­γκες, τις αγω­νί­ες και τα όνει­ρα των πο­λι­τών, με­τα­τρέ­πε­ται σε τε­χνο­κρα­τι­κή δια­χεί­ρι­ση. Η κοι­νω­νία αι­σθά­νε­ται πως δεν έχει φωνή, πως οι απο­φά­σεις λαμ­βά­νο­νται ερή­μην της. Έτσι, η αδια­φο­ρία και η απα­ξί­ω­ση αντι­κα­θι­στούν τη συμ­με­το­χή και την εμπι­στο­σύ­νη. Το απο­τέ­λε­σμα είναι ένα πο­λι­τι­κό σύ­στη­μα που λει­τουρ­γεί μεν, αλλά χωρίς ψυχή.

Το αντί­δο­το σ’ αυτή την πα­ρακ­μή είναι μια νέα πο­λι­τι­κή φι­λο­σο­φία που το­πο­θε­τεί τον Άν­θρω­πο στο επί­κε­ντρο. Μια πο­λι­τι­κή που ανα­γνω­ρί­ζει ότι η δη­μο­κρα­τία δεν είναι απλώς δια­δι­κα­σία, αλλά σχέση εμπι­στο­σύ­νης. Ότι η κοι­νω­νι­κή δι­καιο­σύ­νη δεν είναι δευ­τε­ρεύ­ον αί­τη­μα, αλλά προ­ϋ­πό­θε­ση για τη νο­μι­μο­ποί­η­ση της εξου­σί­ας. Ότι η αξιο­πρέ­πεια, η ισό­τη­τα και η δια­φά­νεια δεν είναι θε­ω­ρη­τι­κές έν­νοιες, αλλά θε­μέ­λια της συλ­λο­γι­κής μας ζωής.

Αυτό ση­μαί­νει επα­να­σύν­δε­ση των θε­σμών με την κοι­νω­νία. Δι­καιο­σύ­νη που λει­τουρ­γεί χωρίς σκιές, πο­λι­τι­κά κόμ­μα­τα που δεν είναι αρ­χη­γο­κε­ντρι­κά αλλά δη­μο­κρα­τι­κά, θε­σμοί που υπη­ρε­τούν και δεν εξου­σιά­ζουν. Μια νέα πο­λι­τι­κή ηθική που προ­τάσ­σει το κοινό συμ­φέ­ρον απέ­να­ντι στο ατο­μι­κό, την υπη­ρε­σία απέ­να­ντι στην εξου­σία.

Η πο­λι­τι­κή με επί­κε­ντρο τον Άν­θρω­πο δεν είναι ου­το­πία. Είναι η μόνη ρε­α­λι­στι­κή απά­ντη­ση σε μια κοι­νω­νία που διψά για δι­καιο­σύ­νη, αξιο­κρα­τία και σε­βα­σμό. Είναι το κά­λε­σμα για μια νέα συλ­λο­γι­κό­τη­τα, όπου η πο­λι­τι­κή θα ξα­να­γί­νει ερ­γα­λείο προ­ό­δου και όχι μέσο επι­βί­ω­σης. Μια δη­μο­κρα­τία ζω­ντα­νή, συμ­με­το­χι­κή, που δεν θα φο­βά­ται την αυ­το­κρι­τι­κή, αλλά θα αντλεί δύ­να­μη από αυτήν.

Αν θέ­λου­με να ξα­να­δώ­σου­με στους θε­σμούς το κύρος και την εμπι­στο­σύ­νη που έχα­σαν, οφεί­λου­με να ξα­να­δώ­σου­με στην πο­λι­τι­κή τον αν­θρω­πο­κε­ντρι­κό της χα­ρα­κτή­ρα. Γιατί μόνο όταν ο Άν­θρω­πος γίνει ξανά ο σκο­πός και όχι το μέσο της πο­λι­τι­κής, η Δη­μο­κρα­τία θα μπο­ρέ­σει να ανα­γεν­νη­θεί πραγ­μα­τι­κά.