«Εβρασε» το Αιγαίο χωρίς τα δροσιστικά μελτέμια

Ιδιαί­τε­ρα θερ­μός ήταν ο φε­τι­νός Ιού­λιος για τη θά­λασ­σα στο Αι­γαίο και ει­δι­κά στις Κυ­κλά­δες. Μά­λι­στα, αυτόν τον μήνα η επι­φα­νεια­κή θερ­μο­κρα­σία της θά­λασ­σας στις Κυ­κλά­δες ξε­πέ­ρα­σε εκεί­νη του Ιο­νί­ου Πε­λά­γους, το οποίο υπό κα­νο­νι­κές συν­θή­κες έχει πιο ζεστά επι­φα­νεια­κά ύδατα.

«Η βα­σι­κή αιτία γι’ αυτό είναι η χα­μη­λή πα­ρου­σία του μελ­τε­μιού στο Αι­γαίο. Τα μελ­τέ­μια δρο­σί­ζουν την επι­φά­νεια της θά­λασ­σας, λει­τουρ­γούν δη­λα­δή ως κλι­μα­τι­στι­κό», ση­μειώ­νει στην «Κ» ο Σταύ­ρος Ντά­φης, με­τε­ω­ρο­λό­γος, επι­στη­μο­νι­κός συ­νερ­γά­της του Εθνι­κού Αστε­ρο­σκο­πεί­ου Αθη­νών.

«Επρό­κει­το για μια ιδιό­τυ­πη κα­τά­στα­ση, καθώς για έναν ολό­κλη­ρο μήνα, τον Ιού­λιο, η επι­φα­νεια­κή θερ­μο­κρα­σία της θά­λασ­σας στις Κυ­κλά­δες ήταν υψη­λό­τε­ρη από το Ιόνιο, που κατά μέσον όρο τα προη­γού­με­να χρό­νια έχει ανώ­τε­ρες θερ­μο­κρα­σί­ες», λέει στην «Κ» ο Κώ­στας Λα­γου­βάρ­δος, ερευ­νη­τής του Εθνι­κού Αστε­ρο­σκο­πεί­ου Αθη­νών. «Η εξή­γη­ση βρί­σκε­ται στη χα­μη­λή πα­ρου­σία των μελ­τε­μιών τον Ιού­λιο. Φέτος, εί­χα­με μόλις εφτά μέρες με ισχυ­ρό μελ­τέ­μι τον Ιού­λιο. Οσον αφορά τα μελ­τέ­μια, είναι ο δεύ­τε­ρος πιο υπή­νε­μος Ιού­λιος από το 2009, που αρ­χί­σα­με να κα­τα­γρά­φου­με την πα­ρου­σία των μελ­τε­μιών», συ­μπλη­ρώ­νει ο κ. Λα­γου­βάρ­δος. Ο Αύ­γου­στος φαί­νε­ται να έχει επι­στρέ­ψει σε μια κα­νο­νι­κό­τη­τα, όσον αφορά τη συ­χνό­τη­τα και την έντα­ση των μελ­τε­μιών, αλλά με βάση την υστέ­ρη­ση του Ιου­λί­ου ανα­μέ­νε­ται από τους ερευ­νη­τές το φε­τι­νό κα­λο­καί­ρι να έχει συ­γκρι­τι­κά χα­μη­λό­τε­ρη κα­τα­γρα­φή μελ­τε­μιών.

Οι απο­κλί­σεις

Εντός του Ιου­λί­ου ση­μειώ­θη­καν ιδιαί­τε­ρα υψη­λές τιμές θερ­μο­κρα­σί­ας στα επι­φα­νεια­κά ύδατα στο Αι­γαίο, με το θερ­μό­με­τρο να ανε­βαί­νει και πάνω από τους 27 βαθ­μούς Κελ­σί­ου στις Κυ­κλά­δες, πα­ρου­σιά­ζο­ντας από­κλι­ση από τις κλι­μα­τι­κές τιμές (δη­λα­δή τους μέ­σους όρους των ετών 2008-17) μέχρι και 2°C. Μά­λι­στα, σε πε­ριο­χές του Βό­ρειου Αι­γαί­ου (δυ­τι­κά της Λέ­σβου) η αυ­ξη­τι­κή από­κλι­ση από τις κλι­μα­τι­κές τιμές έφτα­σε και τους 3-3,5° C. Συ­νο­λι­κά, όλος ο Ιού­λιος κι­νή­θη­κε ανο­δι­κά στις Κυ­κλά­δες, ξε­κι­νώ­ντας από τους 24° C και ξε­περ­νώ­ντας τους 27° C. Εχει εν­δια­φέ­ρον η με­γά­λη αυτή δια­κύ­μαν­ση, που δεί­χνει τη ση­μα­σία των μελ­τε­μιών και απο­τέ­λε­σε μια δια­φο­ρο­ποί­η­ση και για τους ερευ­νη­τές, οι οποί­οι ανέ­με­ναν μια πιο αργή από­κρι­ση της θερ­μο­κρα­σί­ας της θά­λασ­σας στην αλ­λα­γή των και­ρι­κών συν­θη­κών.

«Οταν μι­λά­με για επι­φα­νεια­κή θερ­μο­κρα­σία εν­νο­ού­με τα πρώτα δέκα εκα­το­στά του νερού. Αυτό δεν ση­μαί­νει πως ανά­λο­γα συ­μπε­ρι­φέ­ρε­ται το νερό και στα βα­θύ­τε­ρα ση­μεία. Υπάρ­χουν πολλά ρεύ­μα­τα και διά­φο­ρα συ­στή­μα­τα, των οποί­ων ο κύ­κλος μπο­ρεί να διαρ­κεί και χρό­νια, από τα οποία επη­ρε­ά­ζε­ται η θερ­μο­κρα­σία», εξη­γεί ο κ. Ντά­φης. Η εξέ­λι­ξη της συ­νο­λι­κής θερ­μο­κρα­σί­ας της θά­λασ­σας (και όχι μόνο της επι­φα­νεια­κής ζώνης) είναι κάτι δια­φο­ρε­τι­κό και πολύ πιο σύν­θε­το, που δεν επι­τρέ­πει βε­βαί­ως αυ­τό­μα­τες ανα­γω­γές.

Η άνο­δος της θερ­μο­κρα­σί­ας των ελ­λη­νι­κών θα­λασ­σών, πά­ντως, είναι κα­τα­γε­γραμ­μέ­νη σε επι­στη­μο­νι­κές με­λέ­τες. Υπο­λο­γί­ζε­ται πως σε διά­στη­μα 40 ετών, από το 1970-2010, η μέση επι­φα­νεια­κή θερ­μο­κρα­σία της θά­λασ­σας στον ελ­λη­νι­κό χώρο έχει ανέ­βει πε­ρί­που κατά 1° C, ενώ σε άλλη με­λέ­τη κα­τα­γρά­φε­ται άνο­δος της θερ­μο­κρα­σί­ας της θά­λασ­σας, στο διά­στη­μα από 1985-2005, από τους 18,5° C στους 19,4° C.

Η τάση ανό­δου της θερ­μο­κρα­σί­ας της θά­λασ­σας, σε όλη τη Με­σό­γειο και βε­βαί­ως και σε Αι­γαίο και Ιόνιο, με απο­τέ­λε­σμα εκτός των άλλων και την άνοδο της στάθ­μης των υδά­των απο­τε­λεί κοινό τόπο των με­λε­τών για την πο­ρεία της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής, με τις δια­φο­ρές να αφο­ρούν την τα­χύ­τη­τα της αυ­ξη­τι­κής πο­ρεί­ας, ανά­λο­γα με το μο­ντέ­λο πρό­βλε­ψης. Πα­λιό­τε­ρες με­λέ­τες του βρε­τα­νι­κού Εθνι­κού Ωκε­α­νο­γρα­φι­κού Κέ­ντρου στο Σα­ου­θάμ­πτον και του ισπα­νι­κού Με­σο­γεια­κού Ιν­στι­τού­του στις Βα­λε­α­ρί­δες νή­σους εκτι­μού­σαν πως μια άνο­δος της θερ­μο­κρα­σί­ας των υδά­των της Με­σο­γεί­ου κατά 2,5° C θα οδη­γού­σε σε άνοδο της στάθ­μης κατά 63 εκα­το­στά του μέ­τρου.

Επί­σης, έρευ­να του ιτα­λι­κού Ιν­στι­τού­του Θα­λάσ­σιας Ερευ­νας έχει ση­μειώ­σει πως η άνο­δος της θερ­μο­κρα­σί­ας των επι­φα­νεια­κών υδά­των προ­χω­ρά σε βάθος, προ­κα­λώ­ντας σο­βα­ρές ανω­μα­λί­ες στη βιο­ποι­κι­λό­τη­τα και στην κί­νη­ση των θα­λάσ­σιων ρευ­μά­των. Μά­λι­στα, πριν από με­ρι­κά χρό­νια είχε κα­τα­γρα­φεί πως η θερ­μο­κρα­σία των βα­θέ­ων υδά­των του νό­τιου Τυρ­ρη­νι­κού Πε­λά­γους, που βρέ­χει τις δυ­τι­κές ακτές της Ιτα­λί­ας, είχε ανέ­βει τον χει­μώ­να κατά 2° C, από 13°C στους 15° C.

Οι επι­πτώ­σεις

Για την εξέ­τα­ση των επι­πτώ­σε­ων της ανό­δου της θερ­μο­κρα­σί­ας της θά­λασ­σας στους πλη­θυ­σμούς των αλιευ­μά­των και ευ­ρύ­τε­ρα στο θα­λάσ­σιο οι­κο­σύ­στη­μα χρη­σι­μο­ποιεί­ται ο δεί­κτης της Μέσης Θερ­μο­κρα­σί­ας του Αλιεύ­μα­τος (Mean Temperature of the Catch – MTC). Η Μέση Θερ­μο­κρα­σία του Αλιεύ­μα­τος είναι ο μέσος όρος των θερ­μο­κρα­σιών που ζουν τα ψάρια που αλιεύ­ο­νται κάθε έτος, υπο­λο­γί­ζο­ντας τις πο­σό­τη­τες κάθε εί­δους. Με τον τρόπο αυτό βγαί­νουν συ­μπε­ρά­σμα­τα για τους πλη­θυ­σμούς των ψα­ριών και για τη θερ­μο­κρα­σία που δια­μορ­φώ­νε­ται στους χώ­ρους ανα­πα­ρα­γω­γής τους. Με­λέ­τη Ελ­λή­νων επι­στη­μό­νων από το ΑΠΘ και το ΕΛ­ΚΕ­ΘΕ έχει κα­τα­γρά­ψει άνοδο στην τιμή του MTC, την πε­ρί­ο­δο 1970-2010, από τους 11,8° C στους 16,2° C στο Αι­γαίο και από τους 10° C στους 14,7° C στο Ιόνιο, πολύ με­γα­λύ­τε­ρη δη­λα­δή από την κα­τα­γε­γραμ­μέ­νη άνοδο της θερ­μο­κρα­σί­ας της θά­λασ­σας. Μέσω του MTC απο­τυ­πώ­νε­ται το πόσο η θερ­μό­τε­ρη θά­λασ­σα οδη­γεί στην επι­κρά­τη­ση ορι­σμέ­νων ειδών ψα­ριών, που προ­τι­μούν πιο ζεστά ύδατα.

Η άνο­δος της θερ­μο­κρα­σί­ας της Νο­τιο­α­να­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου έχει εξάλ­λου οδη­γή­σει τα προη­γού­με­να χρό­νια στη διευ­κό­λυν­ση της ει­σό­δου ειδών από την Ερυ­θρά Θά­λασ­σα, ψα­ριών δη­λα­δή που δια­βιού­σαν σε θερ­μό­τε­ρα ύδατα. Μά­λι­στα, θε­ω­ρεί­ται πως η τιμή του εγ­χώ­ριου MTC θα ήταν ακόμα υψη­λό­τε­ρη εάν η Ελ­λη­νι­κή Στα­τι­στι­κή Αρχή κα­τέ­γρα­φε στις ψα­ριές και τα είδη αυτά.

Ει­σβο­λή ξε­νι­κών ειδών στη Με­σό­γειο

Τα ονό­μα­σαν Λε­σε­ψια­νούς με­τα­νά­στες, γιατί περ­νούν στα ύδατα της Με­σο­γεί­ου μέσω της διώ­ρυ­γας του Σουέζ, την οποία σχε­δί­α­σε ο Γάλ­λος Φερ­ντι­νάν ντε Λεσέψ. Πρό­κει­ται για θα­λάσ­σια είδη, προ­ερ­χό­με­να από τα θερ­μό­τε­ρα ύδατα της Ερυ­θράς Θά­λασ­σας, τα οποία «ει­σβάλ­λουν» στα με­σο­γεια­κά νερά, μέσα στα οποία αι­σθά­νο­νται ολο­έ­να και πιο άνετα, καθώς η θερ­μο­κρα­σία τους ανε­βαί­νει.

Βε­βαί­ως, η δια­δι­κα­σία εμπλου­τι­σμού των ελ­λη­νι­κών θα­λασ­σών με ξε­νι­κά είδη δεν είναι γε­γο­νός των τε­λευ­ταί­ων ετών. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό είναι το πα­ρά­δειγ­μα του «Γερ­μα­νού» (Siganus rivulatus), ο οποί­ος εμ­φα­νί­στη­κε στα Δω­δε­κά­νη­σα τη δε­κα­ε­τία του ’30 και την πε­ρί­ο­δο της κα­το­χής, από την οποία πήρε και το όνομά του (λέ­γε­ται και αγριό­σαλ­πα). Τη δε­κα­ε­τία του ’60 εμ­φα­νί­στη­κε ψάρι που έμοια­ζε με τον «Γερ­μα­νό», αλλά ήταν πιο σκού­ρο, γι’ αυτό ονο­μά­στη­κε «μαύ­ρος Γερ­μα­νός» (Siganus luridus).

Πολλά ξε­νι­κά είδη αλιεύ­ο­νται και κα­τα­να­λώ­νο­νται, όπως οι «Γερ­μα­νοί», ο κου­τσο­μου­ρό­λου­τσος (Sphyraena chrysotaenia), το γαυ­ρό­ψα­ρο (Etrumeus golanii) και το ψάρι κορ­νέ­τα (Fistularia commersonii). Σε άλλα απα­γο­ρεύ­ε­ται αυ­στη­ρά η κα­τα­νά­λω­ση, όπως στον επι­κίν­δυ­νο το­ξι­κό λα­γο­κέ­φα­λο (Lagocephalus sceleratus). Επί­σης, το λε­ο­ντό­ψα­ρο (Pterois miles) έχει δη­λη­τή­ριο στα αγκά­θια του, όπως και το Plotosus lineatus.