ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Αέναος-Η λέξη της εβδομάδας

news room 2 λεπτά ανάγνωση
38

Σήμερα μιλή­σουμε για τον αέναο, τον διαρκή και συνεχή, παίρ­νο­ντας αφορμή από το κείμενο που δόθηκε σε όσους εξε­τά­σθη­καν στο μάθημα της Νεο­ελ­λη­νι­κής Γλώσσας.

Ὁ ἀέναος δεν σταματά ποτέ. Η λέξη είναι πολύ παλιά και την συνα­ντάμε πρώτη φορά στον Ησίοδο, τον 8ο αιώνα π.Χ., στο έργο του Ἔργα καὶ Ἡμέραι. Σε αυτό το διδα­κτικό έπος, που ο ποιητής το έγραψε με αφορμή μια δικα­στική διαμάχη που είχε με τον αδελφό του Πέρση, μια βρύση, μια κρήνη χαρα­κτη­ρί­ζε­ται ἀέναος, κυλά διαρκώς, με άλλα λόγια, είναι αστεί­ρευτη. Ἀεί (=πάντα) το πρώτο συν­θε­τικό της λέξης και το ρήμα νάω, που σημαί­νει ρέω. Για να είμαστε πιο συγκε­κρι­μέ­νοι, *ἀέν-ναος είναι η αρχική ρίζα που ανά­γε­ται στο αἰέν. Αυτό ήταν μια παλιά πτώση του ουσια­στι­κού αἰών (= αιώνας) που είχε η ελλη­νική γλώσσα και λεγόταν τοπική. Ταυ­τό­χρονα ήταν τύπος του αρχαίου επιρ­ρή­μα­τος ἀεί (= πάντα). Ο ἀέναος συνεπώς έχει μέσα του κάτι από την συνέ­χεια του αιώνα, κάτι από το πάντοτε, κάτι από την κίνηση και την αδιά­κοπη ροή. Ας τον δούμε λίγο πιο κοντά και ας πούμε ότι ἀέναος στην αρχαιό­τητα ήταν μια βρύση, μια λίμνη. Ἀέναον επίσης χαρα­κτη­ρι­ζό­ταν τὸ κλέος, ή δόξα που έμενε και στους απο­γό­νους. Το επίθετο ἀέναος συνό­δευε ταυ­τό­χρονα τα δείπνα που γίνο­νταν στο Πρυ­τα­νείον της Αγοράς των Αθηνών, όπου σιτί­ζο­νταν οι πρυ­τά­νεις, αλλά και όλα τα φιλο­ξε­νού­μενα πρόσωπα της πόλης. Επειδή εκεί η σίτιση ήταν διαρκής, τα τρα­πέ­ζια ονο­μά­ζο­νταν ἀέναα. Ο αέναος συγ­γε­νεύει ετυ­μο­λο­γικά με το νάμα, το γλυκό κόκκινο κρασί που χρη­σι­μο­ποιεί­ται στη Θεία Ευχα­ρι­στία. Νάμα σε πιο λόγια ελλη­νικά είναι η πηγή (αφού εξάλλου η αρχική έννοια ήταν πηγή και ποταμός), ενώ στον πλη­θυ­ντικό τα νάματα της ελευ­θε­ρίας, της παι­δείας, της θρη­σκείας, της δικαιο­σύ­νης είναι αυτές οι αξίες και τα ιδεώδη με τις οποίες δια­πο­τί­ζε­ται κάποιος, τα ιδανικά που κυλούν στο αίμα του. Άλλες λέξεις που ανήκουν στην ίδια μεγάλη οικο­γέ­νεια του νάω είναι ο Ζεύς Νάιος, μια από τις ονο­μα­σίες του Δία της Δωδώνης. Τον απο­κα­λού­σαν έτσι, γιατί ήταν ο θεός της διά­ση­μης πηγής δίπλα στο ιερό του. Εκτός από το Δία της πηγής, ο Νηρεύς, θεός θαλάσ­σιος, οι Νηρη­ΐ­δες, νύμφες της θάλασ­σας, αλλά και οι -λιγότερο γνωστές- Νηΐδες, οι νύμφες των ποταμών και της πηγής έχουν μέσα τους το νάω. Το δεύτερο συν­θε­τικό το βρί­σκουμε επίσης και στο λατι­νικό nutrio (= θηλάζω, τρέφω), από το οποίο τα nutrition ( δια­τροφή στα αγγλικά και γαλλικά) κ.ά. Το nutrio συν­δέ­θηκε με την ροή του μητρι­κού γάλα­κτος, πηγή ευερ­γε­σίας για το μωρό. Ας έλθουμε στον νεο­ελ­λη­νικό αέναο. Αέναη είναι η ροή του χρόνου, αέναη η χαρά των υπο­ψη­φίων που τελειώ­νουν οι εξε­τά­σεις τους, αέναος ο ενθου­σια­σμός μας για τον ερχομό του καλο­και­ριού. Αέναη είναι η προ­σπά­θεια για μια καλύ­τερη ζωή, γιατί για κάτι τέτοιο αενάως προ­σπα­θούμε ή αέναα θα πρό­τει­ναν οι πιο δημο­τι­κι­στές. Συνώ­νυμα για τον αέναο, εκτός από τον συνεχή, διαρκή και αστα­μά­τητο είναι ο αιώνιος, αΐδιος, διη­νε­κής, παντο­τι­νός, αμεί­ω­τος, ακα­τά­παυ­στος, αδιά­κο­πος, παντο­τι­νός. Ενώ αν μας ζητού­σαν τα αντώ­νυμα, θα γράφαμε τον περι­στα­σιακό, παρο­δικό, προ­σω­ρινό. (με την ετυ­μο­λο­γική βοήθεια του liberal.gr)

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.